Trento
Trento
| |
|---|---|
| Comune di Trento | |
 | |
 Flamuri  Coat of arms | |
  Trento Vendndodhja në Itali | |
| Koordinatat: 46°04′00″N 11°07′00″E / 46.06667°N 11.11667°E | |
| Vendi |  Italia |
| Rajoni | Trentino-Tiroli Jugor |
| Provinca autonome | Trento (TN) |
| Qeverisja | |
| • Kryetari | Franco Ianeselli |
| Sipërfaqja | |
• Total | 157,83 km2 (6,094 sq mi) |
| Popullsia (31 dhjetor 2024) | |
• Total | 119.187 |
| • Dendësia | 76/km2 (20/sq mi) |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Shenjti mbrojtës | Shën Vigjili |
| Dita festive | 26 qershor |
| Faqja zyrtare | Faqja zyrtare |
Trento (gjermanisht: Trient) është një qytet dhe komunë në pjesën verilindore të Italisë, kryeqendra e Provincës autonome të Trentos dhe një nga qendrat kryesore institucionale të rajonit Trentino-Tiroli Jugor. Qyteti shtrihet përgjatë lumit Adiçe dhe në jug të Bolzanos. Më 31 dhjetor 2024 kishte 119.187 banorë.[1][2]
Gjeografia
Trento ndodhet në luginën e Adiçes, në një zonë alpine midis kalimeve drejt Resias dhe Brennerit. Sipas profilit territorial provincial, komuna ka një sipërfaqe prej 157,83 km².[2][3]
Historia
Sipas traditës së ruajtur nga Plini Plaku dhe Straboni, Trento u themelua nga retët; më vonë u bë koloni romake dhe bazë ushtarake në rrugën drejt kalimeve alpine të Resias dhe Brennerit.[2] Në vitin 1027 qyteti hyri në zotërimet e princ-ipeshkvijve, ndërsa në shekullin XVI u bë i njohur në mbarë Evropën si vendi ku u mbajt Koncili i Trentit nga viti 1545 deri më 1563.[2][4] Pas periudhës napoleonike Trento kaloi nën Austrinë në vitin 1814 dhe u bë pjesë e Italisë në vitin 1918.[2]
Demografia
Të dhënat zyrtare më të fundit tregojnë se popullsia komunale ishte 119.187 banorë më 31 dhjetor 2024.[1] Në vitin 2025 Franco Ianeselli u rizgjodh kryetar dhe hyri në detyrë më 6 maj, në krye të një koalicioni të qendrës së majtë autonomiste.[5]
Monumentet dhe kultura
Midis monumenteve më të rëndësishme të qytetit janë mbetjet e teatrit romak dhe të mureve të qytetit antik, Katedralja e Shën Vigjilit, e shuguruar në vitin 1145, si edhe Kisha e Shën Marisë së Madhe dhe Kështjella e Këshillit të Mirë.[2][6] Britannica e daton kështjellën në shekullin XIII, ndërsa faqet zyrtare turistike e paraqesin atë si simbol të qytetit dhe ish-rezidencë të princ-ipeshkvijve deri në vitin 1803.[2][7]
Një nga institucionet kulturore më të njohura të Trentos sot është MUSE, muzeu i shkencës i qytetit.[8]
Arsimi dhe kërkimi shkencor
Në Trento ndodhet Universiteti i Trentos, i themeluar në vitin 1962. Në vitin 1982 ai u shndërrua në universitet shtetëror, duke ruajtur kompetenca të rëndësishme vetëqeverisëse.[9]
Transporti
Transporti publik urban dhe ndërurban në Trento dhe në territorin përreth menaxhohet nga Trentino Trasporti.[10] Qyteti lidhet gjithashtu me Sardanjën përmes funivisë Trento-Sardagna, ndërsa stacioni hekurudhor i Trentos është një nyje e rëndësishme e lëvizjes në boshtin e Brennerit.[11][12]
Feja dhe traditat qytetare
Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Vigjili dhe festa patronale kremtohet më 26 qershor. Festa Vigiliane zhvillohet çdo vit në nder të tij dhe përfshin aktivitete historike, kulturore dhe fetare në qendrën e Trentos.[13][14]
Referime
- 1 2 La popolazione di Trento, SISTAN, 12 mars 2026. Njoftimi raporton 119.604 banorë më 31 dhjetor 2025, 417 më shumë se në 2024; prej këtej del një popullsi prej 119.187 banorësh më 31 dhjetor 2024.
- 1 2 3 4 5 6 7 Trento, Encyclopaedia Britannica. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Trento, Paesaggio Trentino. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Council of Trent, Encyclopaedia Britannica. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Sindaco, Comune di Trento. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Cattedrale di San Vigilio, Comune di Trento. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Buonconsiglio Castle, VisitTrentino. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ MUSE - Museo delle Scienze di Trento. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Storia dell'Ateneo, Università di Trento. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Getting around Trentino from Trento, Bondone, and Piné, Visit Trento. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Orari Servizio Funivia, Trentino Trasporti. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Trento, Rete Ferroviaria Italiana. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Feste Vigiliane 2025, Comune di Trento. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Chiesa di Trento in festa per il patrono San Vigilio, Arcidiocesi di Trento, 24 qershor 2025. Qasur më 10 prill 2026.
Lidhje të jashtme
Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me Trento.