Provinca Autonome e Trentos

Provinca Autonome e Trentos Provincia autonoma di Trento
Provincë autonome
Selia institucionale e provincës
Flamuri Coat of arms
Vendndodhja e Provincës autonome të Trentos në Itali
Vendi	Italia
Rajoni	Trentino-Tiroli Jugor
Kryeqendra	Trento
Komuna	166
Qeverisja
• Presidenti	Maurizio Fugatti (Lega)
Sipërfaqja
• Total	6.207 km2 (2,397 sq mi)
Popullsia  (31 dhjetor 2024)
• Total	546.573
• Dendësia	88/km2 (230/sq mi)
Zona kohore	UTC+1 (CET)
• Verë (DST)	UTC+2 (CEST)
Kodi postar	38010–38123
Prefikset lokale	0461, 0462, 0463, 0464, 0465
Kodi ISTAT	022
Faqja zyrtare	provincia.tn.it

Provinca Autonome e Trentos (italisht: Provincia autonoma di Trento) është një provincë autonome në Italinë veriore. Së bashku me Provincën autonome të Bolzanos, ajo përbën rajonin autonom Trentino-Tiroli Jugor.

Kryeqendra e provincës është Trento. Provinca ka një sipërfaqe prej rreth 6.207 km², përfshin 166 komuna dhe më 31 dhjetor 2024 kishte 546.573 banorë.^[1][2]

Provinca njihet zakonisht edhe si Trentino dhe ka një status të veçantë autonomie. Autonomia provinciale lidhet me historinë institucionale të rajonit, me pozitën alpine të territorit dhe me veçoritë ekonomike, kulturore e administrative të zonës.

Provinca autonome e Trentos ndodhet në pjesën veriore të Italisë dhe kufizohet me Provincën autonome të Bolzanos në veri, me Veneton në lindje dhe në juglindje, dhe me Lombardinë në perëndim dhe jugperëndim. Territori është kryesisht malor dhe përfshin pjesë të rëndësishme të Alpeve dhe të Dolomiteve.

Luginat kryesore janë lugina e Adiçes, Val di Non, Val di Sole, Val di Fiemme, Val di Fassa, Valsugana dhe Vallagarina. Në territor ndodhen edhe zona të njohura alpine dhe liqenore, si pjesa veriore e Liqenit të Gardës, Madonna di Campiglio, San Martino di Castrozza dhe masivi i Brenta-s.

Qendra më e madhe urbane është Trento, ndërsa qytete dhe komuna të tjera të rëndësishme janë Rovereto, Pergine Valsugana, Arco, Riva del Garda, Mori, Lavis, Ala, Levico Terme dhe Mezzolombardo.

Territori i sotëm i Provincës autonome të Trentos ka qenë historikisht i lidhur me botën alpine dhe me rrugët që lidhnin Italinë veriore me Evropën qendrore. Në periudhën romake zona u përfshi në sistemin rrugor dhe administrativ të Alpeve, ndërsa qyteti i Trentos u zhvillua si qendër e rëndësishme në luginën e Adiçes.

Në Mesjetë, një pjesë e madhe e territorit u lidh me Principatën ipeshkvnore të Trentos, e cila pati një rol të rëndësishëm politik dhe fetar në zonën alpine. Në shekujt pasues territori u ndikua nga lidhjet me Tirolin dhe me monarkinë habsburge.

Pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, Trentino iu bashkua Italisë. Pas Luftës së Dytë Botërore, rendi autonom i rajonit u zhvillua gradualisht, duke i dhënë Provincës autonome të Trentos kompetenca të gjera vetëqeverisëse.

Provinca autonome e Trentos ka kompetenca të gjera legjislative dhe administrative. Autonomia e saj buron nga statuti special i rajonit Trentino-Tiroli Jugor dhe nga zhvillimi institucional i sistemit autonom pas Luftës së Dytë Botërore.

Institucionet provinciale ushtrojnë kompetenca në fusha të ndryshme, si urbanistika, arsimi, kultura, transporti lokal, turizmi, bujqësia, mjedisi, pyjet, shërbimet sociale dhe zhvillimi ekonomik. Presidenti i provincës drejton qeverinë provinciale. Presidenti aktual është Maurizio Fugatti.^[3]

Provinca autonome e Trentos përbëhet nga 166 komuna.^[4] Komuna më e madhe dhe kryeqendra është Trento.

Ndër komunat më të populluara janë:

• Trento;
• Rovereto;
• Pergine Valsugana;
• Arco;
• Riva del Garda;
• Mori;
• Lavis;
• Ala;
• Levico Terme;
• Mezzolombardo.

Në territorin provincial veprojnë bashkësi territoriale të njohura si comunità di valle, të cilat kryejnë funksione ndërkomunale dhe lidhen me organizimin administrativ të territorit. Këto njësi pasqyrojnë strukturën gjeografike të Trentino-s, të ndarë në lugina dhe zona malore.

Ndër zonat kryesore territoriale janë Val di Non, Val di Sole, Val di Fiemme, Val di Fassa, Valsugana, Vallagarina, Alto Garda e Ledro, Giudicarie dhe territori i Val d'Adige-s.

Ekonomia e provincës bazohet në shërbime, turizëm, bujqësi, industri të lehtë, kërkim shkencor dhe administratë publike. Turizmi malor dhe liqenor ka rëndësi të madhe, sidomos në zonat e Dolomiteve, në luginat alpine dhe në pjesën veriore të Liqenit të Gardës.

Bujqësia është e njohur për prodhimin e mollëve, rrushit, verës dhe produkteve tipike malore. Në territor janë të zhvilluara edhe ndërmarrje të vogla dhe të mesme, sektori i kooperativave dhe veprimtari kërkimore e teknologjike.

Kultura e Trentino-s është e lidhur me traditat alpine, me historinë e Principatës ipeshkvnore të Trentos dhe me pozicionin ndërmjet botës italiane dhe asaj tiroleze. Në territor ruhen kështjella, qendra historike, kisha, muze dhe rrugë kulturore të lidhura me historinë lokale.

Në provincë ndodhen institucione të rëndësishme kulturore dhe kërkimore, si Universiteti i Trentos, MUSE - Muzeu i Shkencave dhe Fondacioni Bruno Kessler. Trento është qendra kryesore universitare dhe administrative e territorit.

Gjuha kryesore në provincë është italishtja. Në disa zona njihen dhe mbrohen edhe pakica gjuhësore historike. Në Val di Fassa flitet ladinishtja, ndërsa në disa komuna janë të pranishme komunitete gjermanofone historike, si ato cimbre dhe mòchene.

Këto komunitete përfaqësojnë një pjesë të rëndësishme të trashëgimisë kulturore të provincës dhe mbrohen nga sistemi autonom provincial.

Provinca përshkohet nga korridori i Brennerit, një nga akset më të rëndësishme të lidhjes ndërmjet Italisë dhe Evropës qendrore. Rruga dhe hekurudha e Brennerit lidhin Trenton me Bolzanon, Veronën dhe Innsbruckun.

Transporti lokal përfshin rrjete autobusësh urbanë dhe ndërurbanë, linja hekurudhore rajonale dhe lidhje me zonat turistike malore. Trento dhe Rovereto janë ndër nyjet kryesore të transportit në territorin provincial.

• Trento
• Trentino-Tiroli Jugor
• Provinca Autonome e Bolzanos
• Dolomitet
• Universiteti i Trentos
• Liqeni i Gardës

1. ↑ "Il Censimento permanente della popolazione in Trentino" (PDF) (në italisht). ISTAT. 30 prill 2026. Marrë më 14 maj 2026.
2. ↑ "Provincia autonoma di Trento" (në italisht). Tuttitalia.it. Marrë më 14 maj 2026.
3. ↑ "Giunta provinciale" (në italisht). Provincia autonoma di Trento. Marrë më 14 maj 2026.
4. ↑ "Provincia autonoma di Trento" (në italisht). Tuttitalia.it. Marrë më 14 maj 2026.

• Faqja zyrtare e Provincës autonome të Trentos
• Instituti i statistikës i Provincës autonome të Trentos Arkivuar 5 mars 2026 tek Wayback Machine
• Faqja turistike zyrtare e Trentino-s