Żelazocyjanek potasu

Żelazocyjanek potasu
jon heksacyjanożelazianowy kryształy K4[Fe(CN)6]·3H2O
Ogólne informacje
Charakterystyka fizyczna
żółte kryształy
Wzór chemiczny

K4[Fe(CN)6]

• zapis Hilla

C6FeK4N6

• inne wzory

K4[Fe(CN)6]·3H2O (trihydrat)

Masa molowa

368,34 g/mol

Identyfikacja
Numer CAS

13943-58-3 (bezwodny)
14459-95-1 (trihydrat)

PubChem

9605257
161067 (trihydrat)

Podobne związki
Podobne związki

błękit pruski, żelazicyjanek potasu

Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Żelazocyjanek potasu, heksacyjanożelazian(II) potasu, K4[Fe(CN)6] – nieorganiczny związek chemiczny z grupy żelazocyjanków, sól kompleksowa, w której atomem centralnym jest żelazo na II stopniu utlenienia, a ligandami 6 anionów cyjankowych.

Właściwości

Z wody krystalizuje tworząc cytrynowożółte kryształy trihydratu K4[Fe(CN)6]·3H2O. Nie rozpuszcza się w etanolu, jest za to dobrze rozpuszczalny w wodzie. Roztwór pod wpływem światła słonecznego powoli przebarwia się na niebiesko w wyniku powstawania błękitu pruskiego[6]. Logarytm stałej trwałości kompleksu [Fe(CN)6] (logβ6) wynosi 24.

Sól uwodniona traci wodę w temperaturze 60–80 °C[1]. Podobnie jak inne żelazocyjanki metali alkalicznych, K4[Fe(CN)6] jest trwały termicznie aż do temperatury czerwonego żaru, w której ulega rozkładowi do wielu produktów[7], nie osiągając temperatury topnienia.

Pod wpływem rozcieńczonych kwasów rozkłada się z wydzieleniem cyjanowodoru[7][8]:

K4[Fe(CN)6] + 3H2SO4 → 2K2SO4 + FeSO4 + 6HCN
K4[Fe(CN)6] + 6HCl → 4KCl + FeCl2 + 6HCN

Stężony kwas siarkowy powoduje rozkład związku z wydzieleniem tlenku węgla[7]. Kwas azotowy 25% przekształca jony żelazocyjankowe w nitroprusydkowe, co jest podstawowym sposobem otrzymywania nitroprusydku sodu[9]:

K4[Fe(CN)6] + 6HNO3 → H2[Fe(CN)5NO] + 4KNO3 + NH4NO3 + CO2
H2[Fe(CN)5NO] + Na2CO3 → Na2[Fe(CN)5NO] + CO2 + H2O

W reakcji z metalami ciężkimi tworzy nierozpuszczalne lub prawie nierozpuszczalne osady[10].

Zastosowanie

Podstawowym zastosowaniem żelazocyjanku potasu jest produkcja niebieskich pigmentów, takich jak błękit pruski[10][a]. Duże ilości tego związku są wykorzystywane jako substancja przeciwdziałająca zbrylaniu soli kuchennej[10]. Przykładowo, w Unii Europejskiej (kod E536) jego maksymalna dozwolona zawartość w soli wynosi 20 mg/kg[11], a w Kanadzie 13 mg/kg[12]. Jego zdolność do strącania metali ciężkich wykorzystywana jest przy produkcji kwasu cytrynowego, uszlachetniania wina, galwanostegii cyny oraz w chemii analitycznej. Jest stosowany też w fotografice kolorowej i w procesie oddzielania molibdenu od miedzi[10].

W stomatologii używany jako strącalnik dla 30 lub 50% chlorku cynku używanego do impregnacji zębów mlecznych.

Zagrożenia

Żelazocyjanek potasu nie jest toksyczny. Dawka śmiertelna dla zwierząt wynosi ponad 3 g/kg masy ciała, np. 3,6 g/kg dla szczura (doustnie)[3], tj. w przybliżeniu tyle samo, co dla soli kuchennej (LD50 = 3,5 g/kg)[13]. Zatrucie żelazocyjankiem potasu przez jego spożycie jest trudne – w organizmie kompleksowy jon [Fe(CN)6]4− jest trwały, a wydzielanie jonów cyjankowych CN− jest znikome, sam związek jest szybko wydalany z organizmu[14]. Do roku 2010 w literaturze opisany został jeden przypadek śmiertelnego zatrucia – 56-letniego emerytowanego farmaceuty, który wypił dwie szklanki roztworu tego związku[15]. Toksyczne są jednak opary cyjanowodoru, które wydzielają się w czasie reakcji żelazocyjanku potasu z kwasami[16].

Uwagi

  1. ↑ W USA w tym celu stosowany jest zazwyczaj żelazocyjanek sodu – obie sole są praktycznie równoważne w większości zastosowań przemysłowych[10].

Przypisy

  1. 1 2 CRC Handbook of Chemistry and Physics, David R. Lide (red.), wyd. 83, Boca Raton: CRC Press, 2002, s. 4-51, ISBN 978-0-8493-1556-5 (ang.).
  2. ↑ Potassium hexacyanoferrate(II), [w:] GESTIS-Stoffdatenbank [online], Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung, ZVG: 4200 [dostęp 2018-01-27] (niem. • ang.).
  3. 1 2 Heksacyjanożelazian(II) potasu, trihydrat [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: P3289 [dostęp 2018-11-03].
  4. ↑ Żelazocyjanek potasu [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 455989 [dostęp 2018-01-27].
  5. ↑ Potassium ferrocyanide, [w:] ChemIDplus [online], United States National Library of Medicine [dostęp 2023-09-13] (ang.).
  6. ↑ Wilhelm Segerblom, Tables of properties of over fifteen hundred common inorganic substances, Exeter, 1909, s. 6.
  7. 1 2 3 Philip John Durrant, Bryl Durrant, Zarys współczesnej chemii nieorganicznej, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1965, s. 1174.
  8. ↑ Handbook of Preparative Inorganic Chemistry, Georg Brauer (red.), New York–London: Academic Press, 1963, s. 659.
  9. ↑ Janusz Supniewski, Preparatyka nieorganiczna, Panstwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 455, OCLC 867397810.
  10. 1 2 3 4 5 Ernst Gail i inni, Cyano Compounds, Inorganic, [w:] Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry, Weinheim: Wiley‐VCH, 2011, s. 692–693, DOI: 10.1002/14356007.a08_159.pub3 (ang.).
  11. ↑ Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 września 2008 r. w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych, „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, Dz. U. z 2008 r. Nr 177, poz. 1094 (ISAP).
  12. ↑ List of Permitted Anticaking Agents [online], Government of Canada, 30 października 2012 [dostęp 2018-11-03] (ang. • fr.).
  13. ↑ Chlorek sodu [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 310166 [dostęp 2018-11-03].
  14. ↑ George D. Leikauf, Daniel R. Prows, Inorganic Compounds of Carbon, Nitrogen, and Oxygen, [w:] Patty’s Toxicology, wyd. 6, t. 1, Toxicological Issues Related to Metals and Metal Compounds, Neurotoxicology and Radiation, Compounds of Inorganic Nitrogen, Carbon, Oxygen, and Halogens, Hoboken: John Wiley & Sons, 2012, s. 990, ISBN 978-0-470-41081-3.
  15. ↑ Christine Payen i inni, Lethal acute poisoning with potassium ferrocyanide, „American Journal of Emergency Medicine”, 28 (5), 2010, 642.e3–642.e5, DOI: 10.1016/j.ajem.2009.09.007, PMID: 20579572 (ang.).
  16. ↑ F. Musshoff, K.M. Kirschbaum, B. Madea, An uncommon case of a suicide with inhalation of hydrogen cyanide, „Forensic Science International”, 204 (1–3), 2011, s. e4–e7, DOI: 10.1016/j.forsciint.2010.05.012, PMID: 20541881 (ang.).

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.