Aleksander Gierymski

Aleksander Gierymski
Ilustracja
Aleksander Gierymski, Autoportret
Imię i nazwisko

Ignacy Aleksander Gierymski

Data i miejsce urodzenia

30 stycznia 1850
Warszawa

Data i miejsce śmierci

6 marca 1901
Rzym

Narodowość

polska

Dziedzina sztuki

malarstwo
rysunek

Epoka

realizm
impresjonizm

Ważne dzieła
Odznaczenia
Kawaler Orderu Franciszka Józefa (Austro-Węgry)
Obrazy Aleksandra Gierymskiego w Muzeum Narodowym w Warszawie. Na wprost W altanie, drugi z lewej Żydówka z pomarańczami
W altanie, 1882 Muzeum Narodowe w Warszawie
Piaskarze, 1887 Muzeum Narodowe w Warszawie

Ignacy Aleksander Gierymski (ur. 30 stycznia 1850[1] w Warszawie, zm. 6 marca 1901 w Rzymie) – polski malarz, przedstawiciel realizmu, prekursor polskiego impresjonizmu, luminista, rysownik; młodszy brat Maksymiliana Gierymskiego.

Życiorys

Ukończył III Gimnazjum w Warszawie w 1867 r. i w tym samym roku rozpoczął studia w Klasie Rysunkowej w Warszawie u Rafała Hadziewicza. W latach 1868–1872 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium (w połowie listopada 1868 r. zgłosił się do Antikenklasse, immatrykulacja 14 stycznia 1869)[2], w której studiował pod kierunkiem Carla Theodora von Piloty’ego oraz Hermanna Anschütza i którą ukończył ze złotym medalem. Wyróżnienie otrzymał za swoją pracę dyplomową Kupiec wenecki. W 1869 r. wspólnie z bratem uczęszczał do prywatnej pracowni Franza Adama. W tym okresie zaczął współpracować jako ilustrator z czasopismami warszawskimi (m.in. z „Kłosami”, „Tygodnikiem Ilustrowanym”), z czasem również z niemieckimi i austriackimi. Towarzyszył choremu bratu również podczas jego pobytu w alpejskich miejscowościach kuracyjnych. W latach 1873–1874 przebywał we Włoszech, głównie w Rzymie. Tam powstały dwa jego pierwsze znane obrazy: Austeria rzymska i Gra w mora, które Gierymski przywiózł na początku 1875 r. do Warszawy i wystawił w Zachęcie. Oba obrazy wzbudziły zainteresowanie publiczności i krytyki.

Od końca 1875 r. do 1879 r. artysta ponownie przebywał w Rzymie. Intensywnie pracował nad dalszym doskonaleniem swego rzemiosła, wiele czasu poświęcając studiowaniu malarstwa włoskiego. Powstał wtedy obraz W altanie zapowiadający impresjonizm, którego ostateczną realizację poprzedził długi szereg studiów przygotowawczych (np. Cylinder na stole, Pan w czerwonym fraku i inne). Temat obrazu – zebranie towarzyskie w kostiumach z XVIII w., odbywające się w altanie prześwietlonej od tyłu słońcem – pozwolił artyście skoncentrować uwagę na zgłębieniu zagadnień związanych z wzajemnym oddziaływaniem na siebie koloru i światła. W rozwiązaniu tych zagadnień Gierymski zbliżył się do współczesnych mu impresjonistów francuskich, których dzieł najprawdopodobniej nie znał, gdyż nie był jeszcze w Paryżu.

Najświetniejszy okres twórczości Gierymskiego przypadł na lata 1879–1888, które artysta spędził w Warszawie. W okresie tym związał się z grupą młodych literatów i malarzy spod znaku pozytywizmu, skupiających się wokół tygodnika „Wędrowiec”. Rzecznikiem spraw malarstwa był na łamach tego pisma Stanisław Witkiewicz, który podjął walkę o należyte uznanie w społeczeństwie dla sztuki Gierymskiego.

Obrazy Gierymskiego tworzone w okresie warszawskim, jak Żydówka z pomarańczami, Brama na Starym Mieście, Przystań na Solcu, Święto Trąbek, Piaskarze i inne, prezentują sceny z życia biedoty Powiśla i Starówki. Wielka twórczość z okresu warszawskiego nie znalazła jednak dostatecznego zrozumienia w ówczesnym społeczeństwie polskim. Artysta, niezrozumiany i niedoceniony w ojczyźnie, pozbawiony środków utrzymania, opuścił w 1888 roku Warszawę. Przebywał głównie w Niemczech i we Francji. Zmiana środowiska wpłynęła na zmianę charakteru jego sztuki. Oderwany od rodzinnych stron zaczął malować obrazy mniej osobiste. Ośrodkiem jego zainteresowań stał się pejzaż (widoki zamku Kufstein, Fragment Rothenburga, krajobrazy nadmorskie). Wielokrotnie malował nokturny, które dawały mu możność studiowania trudnych zagadnień związanych ze sztucznym oświetleniem (nokturny monachijskie, Opera Paryska w nocy, Wieczór nad Sekwaną).

Krótkotrwały pobyt w kraju w latach 1893–1895 w związku ze staraniami o katedrę malarstwa w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie spowodował u Gierymskiego nowy przypływ zainteresowań życiem człowieka. Namalował wtedy Trumnę chłopską.

Ostatnie lata życia Gierymskiego upłynęły we Włoszech. Z tego okresu pochodzą takie m.in. obrazy: Wnętrze bazyliki San Marco w Wenecji, Piazza del Popolo w Rzymie czy widoki Werony.

Gierymski patrzył na świat chłodnym okiem naturalisty, ale temperament miał bardzo burzliwy. Choć ostatnie lata swojego życia spędził w szpitalu dla umysłowo chorych to jednak pozostawił po sobie dzieło unikalne. Jego obrazy to już realizm taki jak u Courbeta, nieunikający tematów życia. Dobrym przykładem może być Święto Trąbek (pierwsza wersja z 1884 r.).

Mecenasem i wielbicielem twórczości Gierymskiego był kolekcjoner Ignacy Korwin-Milewski, który poznał go w czasie studiów w Monachium[3]. Przez kilka lat zapewniał artyście regularne dochody, zamawiając i kupując jego obrazy; miał też nakłonić Gierymskiego do wyjazdu do Paryża[3]. Posiadał w swoich zbiorach blisko trzydzieści prac Gierymskiego z różnych lat[3].

Zmarł 6 marca 1901 o godz. 21.30 w szpitalu psychiatrycznym Santa Maria della Pieta na wzgórzu Janikulum w Rzymie. Dokładną datę, godzinę i miejsce jego śmierci ustalono dopiero w 2025 r., po odnalezieniu dokumentacji medycznej w archiwum tej placówki (wcześniej dostępna była jedynie informacja, że zgon Gierymskiego nastąpił „pomiędzy 6 a 8 marca”)[4]. Został pochowany 9 marca 1901 na cmentarzu Campo Verano w Rzymie[5].

Dzieła

Odznaczenia

Upamiętnienie

  • Aleksander Gierymski jest patronem ulic, m.in. w Warszawie[10], Katowicach, Częstochowie i Kielcach.
  • Jego wizerunek widnieje na monecie kolekcjonerskiej 20 zł z 2006 roku[11].

Galeria

Przypisy

  1. ↑ Akta Stanu Cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej św. Aleksandra w Warszawie. Akt urodzenia 139/1850.
  2. ↑ I. Królewska Akademia Sztuk Pięknych..., [w:] H. Stępień, M. Liczbińska, Artyści polscy w środowisku monachijskim w latach 1828–1914 (materiały źródłowe), wyd. II, Kraków: Agencja Wydawniczo-Reklamowa Chors, 1994, s. 9, ISBN 83-903086-1-4.
  3. 1 2 3 Katarzyna Łomnicka: Kolekcja malarstwa polskiego Ignacego Korwin-Milewskiego. Sztuki Piękne. [dostęp 2026-05-17].
  4. ↑ Historyk sztuki odnalazła we Włoszech dokumentację ws. śmierci Aleksandra Gierymskiego. dzieje.pl, 2025-03-03. [dostęp 2025-05-05]. (pol.).
  5. ↑ Pogrzeb Gierymskiego Czas 1901 nr 61 z 14 marca s. 2.
  6. ↑ Żydówka z pomarańczami.
  7. ↑ Aleksandra Krypczyk, Aleksander Gierymski (1850–1901); Święto Trąbek, 1890, 2010 [dostęp 2018-08-05] (pol.).
  8. ↑ Marianna Otmianowska, Wystawa odzyskanych obrazów Gierymskiego w Kordegardzie [online], dzielautracone.gov.pl [dostęp 2025-07-12].
  9. ↑ Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie für das Jahr 1918. Wiedeń: 1918, s. 183.
  10. ↑ Ulice Twojego Miasta | Warszawa | Gierymskiego Aleksandra. ulicetwojegomiasta.pl. [dostęp 2023-09-19].
  11. ↑ Moneta 20 zł Aleksander Gierymski. Numizmatyczny.Com. [dostęp 2023-09-19]. (pol.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.