Trumna chłopska
 | |
| Autor |
Aleksander Gierymski |
|---|---|
| Data powstania |
1894 |
| Medium |
olej na płótnie |
| Wymiary |
141 × 195 cm |
| Miejsce przechowywania | |
| Lokalizacja | |
Trumna chłopska – obraz olejny polskiego malarza Aleksandra Gierymskiego, namalowany w 1894 roku[1].
Historia obrazu
Podczas pobytu w Krakowie w latach 1893–1894 artysta odwiedzał Włodzimierza Tetmajera, mieszkającego w Bronowicach Małych. Wtedy zrodził się pomysł i powstały pierwsze szkice do obrazu Trumna chłopska. Była to jedna z ostatnich kompozycji figuralnych malarza, który malował później tylko pejzaże i architekturę.
Obraz należał pierwotnie do kolekcji Ignacego Korwin-Milewskiego i został przez niego wystawiony w grudniu 1895 roku na wystawie w Künstlerhaus we Wiedniu[2]. W latach 2015–2026 był eksponowany na wystawach w Gdańsku, Bytomiu, Lens we Francji, w Monachium w Niemczech, w Radomiu i Warszawie[1][3].
Opis
Obraz ma prostą kompozycję i utrzymany jest w stonowanych barwach. Przedstawia chłopską parę siedzącą na przyzbie przed domem. Tło sceny stanowi bielona drewniana ściana zrębowej chałupy, kamieniste podwórze pokrywa szary pył. Mężczyzna w jasnej koszuli wypuszczonej na spodnie plecami opiera się o drewnianą ścianę. Ma gęste czarne włosy, czerstwą twarz ze spalonymi słońcem policzkami. W ustach ma fajkę, podtrzymuje ją prawą dłonią. Spogląda przed siebie, wzrok ma nieobecny, oddalony, ale spokojny i skupiony. Pochylona do przodu stara kobieta siedzi w długiej do kostek spódnicy. Głowę i ramiona ma przykryte kraciastą chustą. Jej wzrok, również nieobecny, jest pełen rozpaczy, oczy – zdziwione. Obie postaci są bose. Mężczyzna i kobieta robią wrażenie ludzi doświadczonych i zmęczonych życiem. Na pierwszym planie, u stóp gospodarzy na ziemi, śpi skulony pies.
Jednym z dwóch barwnych elementów przykuwającym wzrok widza, obok kraciastej chusty kobiety, jest niebieskie wieko małej trumny z wielkim białym krzyżem. Jej rozmiary świadczą o tym, że zmarło dziecko. Obecność tego przedmiotu sprawia, że prosta scena staje się zapisem rodzinnej tragedii i refleksją nad dolą XIX-wiecznego chłopa, wyniszczonego ciężką pracą i żyjącego w nędzy.
Odbiór
Andrzej Wajda napisał: Nie znam w polskim malarstwie obrazu, gdzie obecność tragizmu byłaby równie silna. Właśnie tragizmu, nie dramatyzmu. Jest w tym obrazie duch antycznej tragedii, która rozstrzyga się zawsze w pełnym świetle dnia, na oczach sąsiadów, przed domem...[4]
Przypisy
- 1 2 Aleksander Gierymski, Trumna chłopska (1894). Muzeum Narodowe w Warszawie. [dostęp 2026-05-06].
- ↑ Renata Higersberger: Ignacy Karol hr. Korwin-Milewski, wybitny kolekcjoner i hojny mecenas, niedoszły darczyńca. W: Darczyńcy polskich muzeów. Historia i współczesność. Magdalena Białonowska, Katarzyna Mączewska (red. naukowa). T. I. Warszawa: Muzeum Narodowe w Warszawie, Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum, 2021, s. 113. ISBN 978-83-7022-293-2. [dostęp 2026-05-17].
- ↑ „Trumna chłopska” Gierymskiego do zobaczenia w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu. Fundacja Promocji Sztuki „Niezła Sztuka”, 6 grudnia 2017. [dostęp 2017-12-10].
- ↑ Aleksander Gierymski, Trumna chłopska, 1894–1895. Wajda.pl. [dostęp 2009-05-06].
Bibliografia
- Ewa Micke-Broniarek: Aleksander Gierymski. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2004. ISBN 978-83-7384-145-1.
- Halina Cekalska-Zborowska: Wieś w malarstwie i rysunku naszych artystów. Wrocław: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1974.