Aleksander Kowalewski (generał)
 | |
 generał brygady | |
| Data i miejsce urodzenia |
23 sierpnia 1879 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
wiosna 1940 |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1900–1928 i 1939–1940 |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki | |
| Stanowiska |
dowódca dywizji |
| Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
| Odznaczenia | |
      | |
Aleksander Kowalewski[a] (ur. 23 sierpnia 1879 w Krasnymstawie[2], zm. wiosną 1940 w Charkowie) – generał brygady Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Syn Wiktora i Zygmunty z Chylińskich urodzony 23 sierpnia 1879 w Krasnymstawie[2][3][4][5][6][7]. W 1897 ukończył Korpus Kadetów w Niżnym Nowogrodzie[8], a trzy lata później Konstantynowską Szkołę Artylerii w Petersburgu[9][10].
Od 1900 zawodowy oficer armii carskiej. Do 1908 na stanowiskach dowódczych w artylerii, potem w szkole podoficerskiej i od 1909 inspektor poboru koni oraz komendant szkoły kucia koni w Warszawie. Od 1914 ponownie na stanowiskach dowódczych w 3 Brygadzie Artylerii Gwardii na froncie w walce z Niemcami (intendent baterii, dowódca parku artyleryjskiego, dowódca baterii). W 1916 dowódca dywizjonu na froncie – podpułkownik. W 1917, po rewolucji lutowej, wstąpił do I Korpusu Polskiego w Rosji, a następnie przeniesiony został do III Korpusu Polskiego w Rosji[8][11]. W 1918 w Inspektoracie Polskich Sił Zbrojnych na Ukrainie przy gen. Michaelisie jako pułkownik. Po rozwiązaniu Korpusu przedarł się do Polski.
W grudniu 1918 rozpoczął służbę w Wojsku Polskim[12]. 15 lutego 1919 objął dowództwo 6 pułku artylerii polowej (w maju tego roku przemianowany na 7 pułk artylerii polowej). 6 października 1919 został mianowany szefem Biura Rady Wojennej[13]. W 1920 podczas wojny z bolszewikami zajmował się na froncie sprawami uzbrojenia. Później szef biura w Komendzie Uzupełnień i członek komisji weryfikacji artylerzystów z armii carskiej.
3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 8. lokatą w korpusie oficerów artylerii[14]. W latach 1922–1924 był szefem Szefostwa Artylerii i Służby Uzbrojenia Dowództwa Okręgu Korpusu Nr IV w Łodzi[15]. W międzyczasie (od 15 listopada 1923 roku do 15 sierpnia 1924 roku był słuchaczem I Kursu Centrum Wyższych Studiów Wojskowych[16][17][18]). 1 grudnia 1924 Prezydent RP Stanisław Wojciechowski na wniosek Ministra Spraw Wojskowych, generała dywizji Władysława Sikorskiego, awansował go na stopień generała brygady ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 i 12. lokatą w korpusie generałów[19][20]. 3 lutego 1925 został mianowany dowódcą 11 Dywizji Piechoty w Stanisławowie[21]. Od 21 stycznia do 10 kwietnia 1925 był odkomenderowany do generalnego inspektora artylerii, w charakterze komendanta kursu dla wyższych dowódców artylerii[22]. 7 marca 1927 został zwolniony ze stanowiska dowódcy dywizji[23] i mianowany szefem 10 Okręgowego Szefostwa Artylerii w Przemyślu[24]. Z dniem 31 października 1928 przeniesiony został w stan spoczynku[25][26]. Mieszkał w Warszawie przy ul. Chłodnej 33 m. 14[4].
We wrześniu 1939 powołany do służby wojskowej i wyznaczony na dowódcę zgrupowania w Brzeżanach. Z gen. L. Billewiczem organizował kombinowaną Grupę Operacyjną na Podolu. Na wieść o napaści sił sowieckich na Polskę zarządził wycofanie się w kierunku południowo-zachodnim. 19 września przyjął walkę z oddziałami sowieckimi pod Żurawnem koło Stryja. Po powzięciu wiadomości o dyrektywie ogólnej marszałka Rydza-Śmigłego skapitulował. Dostał się do niewoli radzieckiej. Był przetrzymywany w obozie starobielskim. W 1940 wraz z jeńcami osadzonymi w Starobielsku został przewieziony do Charkowa i rozstrzelany przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Charkowie oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940 (część zbrodni katyńskiej). Figuruje na Liście Starobielskiej pod pozycją 1388. Został pogrzebany w Piatichatkach[27], gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie[28][11].
Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 roku został awansowany pośmiertnie na stopień generała dywizji[29][30]. W dniach 9–10 listopada 2007 w Warszawie były odczytywane nazwiska ofiar zbrodni katyńskiej, awansowanych na wyższe stopnie wojskowe i służbowe, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”[31].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6686 – 10 maja 1922[32][33]
- Order Odrodzenia Polski[27]
- Krzyż Walecznych – 8 października 1921[34][35]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[35]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[35]
- Medal Zwycięstwa („Médaille Interalliée”) – 1925[36]
20 grudnia 1931 na 62. posiedzeniu Komitetu Krzyża i Medalu Niepodległości odrzucono wniosek o nadanie generałowi tego odznaczenia z uwagi na „brak pracy niepodległościowej”[4][37].
Zobacz też
Uwagi
- ↑ W ewidencji Wojska Polskiego figurował jako „Aleksander I Kowalewski”, w celu odróżnienia od innych oficerów noszących to samo imię i nazwisko, a mianowicie: por. rez. piech. Aleksandra II Kowalewskiego (ur. 18 lipca 1894) i ppor. rez. piech. Aleksandra III Kowalewskiego (ur. 28 sierpnia 1894)[1].
Przypisy
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1516.
- 1 2 Kolekcja GiO ↓, s. 3.
- ↑ Stawecki 1994 ↓, s. 174.
- 1 2 3 Kartoteka personalno-odznaczeniowa. WBH. [dostęp 2021-03-07]..
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 252, tu podano, że urodził się 23 sierpnia 1897 roku w Krasnymstawie.
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 322, tu podano, że urodził się 22 marca 1879.
- ↑ Kryska-Karski i Żurakowski 1991 ↓, s. 114, tu podano, że urodził się 23 marca 1879.
- 1 2 Kolekcja GiO ↓, s. 6.
- ↑ [https://ria1914.info/index.php/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5 Константиновское артиллерийское училище, ostatni dostęp 1 kwietnia 2025
- ↑ Ковалевский Александр Викторович, [w:] Офицеры РИА [online] [dostęp 2025-11-02] (ros.).
- 1 2 Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 148.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 4.
- ↑ Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 94 z 10 listopada 1919 roku, poz. 3615.
- ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 185.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 49, 119.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 75 z 6 grudnia 1923 roku, s. 704.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 13 lutego 1925 roku, s. 70.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 4 lipca 1932 roku, s. 337.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 131 z 17 grudnia 1924 roku, s. 730.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. XIII.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 8 lutego 1925 roku, s. 62.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 22 lutego 1925 roku, s. 87.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 17 marca 1927 roku, s. 70.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 marca 1927, s. 97.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 302.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 879.
- 1 2 Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 252.
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. LXXIV.
- ↑ M.P. z 2007 r. Nr 85, poz. 885 (ISAP).
- ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. [online], web.archive.org, s. 1 [dostęp 2024-08-28] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-27] (pol.).
- ↑ Prezydent RP wziął udział w uroczystościach „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów” [online], prezydent.pl [dostęp 2024-08-26] (pol.).
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 17 z 22 czerwca 1922 roku, s. 456.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 1.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 38 z 8 października 1921 roku, s. 1421.
- 1 2 3 Kolekcja GiO ↓, s. 2.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. Nr 60 z 4 czerwca 1925. polona.pl. s. 301. [dostęp 2025-06-03].
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 11.
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2019-09-07].
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
- Kazimierz Banaszek, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Warszawa: Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000. ISBN 83-87893-79-X.
- Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
- Henryk Piotr Kosk: Generalicja polska. Popularny słownik biograficzny. T. 1 A-Ł. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1998. ISBN 83-87103-55-1.
- Kowalewski Aleksander. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości sygn. I.480.279 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-05-28].
- Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
- Władysław Ryłko: Zarys historii wojennej 7-go pułku artylerii polowej. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
- Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6.