Alkidamas

Alcidamas z Elei (stgr. Ἀλκιδάμας) – grecki sofista i retor[1], pochodzący z miasta Elaea w Eolii, aktywny w IV wieku p.n.e. Uczeń i kontynuator idei Gorgiasza, zaliczany do sofistów młodszych. Rywalizował z Izokratesem[1]. Uważał, że sofiści zajmują miejsce pośrednie między filozofami a retorami. Według Alkidamasa najwyższym celem oratora jest nabycie umiejętności wygłaszania ex tempore mów na wszelkie możliwe tematy. Negował konieczność istnienia klas społecznych, dowodząc, że natura nikogo nie stworzyła niewolnikiem, i że ludzie rodzą się wolni[2]. Arystoteles krytykował formalną stronę tekstów Alkidamasa, wskazując na ich pompatyczny styl, nadmiar zwrotów poetyckich i wydumane metafory[3].

Utwory

Był uczniem i następcą Gorgiasza i nauczał w Atenach w tym samym czasie, co Izokrates, którego był filozoficznym rywalem i przeciwnikiem. Znane są dwie deklamacje łączone z jego nazwiskiem: O sofistach (Περὶ Σοφιστῶν), deklamacja skierowana przeciwko Izokratesowi i dowodząca wyższości improwizowanych przemówień nad pisanymi (o fragmencie innej deklamacji przeciwko ideom Izokratesa przypuszcza się, że jest późniejsza[4]) oraz Odyseusz (Ὀδυσσεύς), deklamacja, w której Odyseusz oskarża Palamedesa o zdradę podczas oblężenia Troi (powszechnie uważana za tekst nieautentyczny)[4][3].

Z innych dzieł Alkidamasa przetrwały jedynie fragmenty i tytuły. Wśród nich są to: Messeniakos (Μεσσηνιακὸς) – tekst opowiadający się za wolnością Meseńczyków i zawierający przekonanie, że „Bóg pozostawił wszystkich ludzi wolnymi; natura nie uczyniła żadnego człowieka niewolnikiem”[5][6]; Pochwała śmierci – tekst, który jako argument za słusznością swego tytułu przytacza szeroki zakres ludzkich cierpień; Techne – podręcznik sztuki retoryki; Phusikos logos (Φυσικὸς λόγος); Mouseion (Μουσεῖον, słowo o niejasnym znaczeniu[4], być może przywołujące Muzy) – tekst, który zapewne zawierał opowieść o sporze Homera i Hezjoda (wywiedzinym z Pracy i dni), natomiast wersja, która przetrwała, jest dziełem gramatyka z czasów Hadriana, oparta na oryginale Alkidamasa. Tę hipotezę dotyczącą zawartości Mouseionu, pierwotnie zasugerowaną przez Nietzschego[7], zdaje się potwierdzać znalezisko trzech papirusów: jeden z III w. p.n.e. (Flinders Petrie, Papyri, red. Mahaffy, 1891, pl. xxv.), drugi z II w. p.n.e. (Basil Mandilaras, „Nowy fragment papirusu Certamen Homeri et Hesiodi” Platon 42 (1990) 45–51) i trzeci z II lub III w. n.e. (University of Michigan pap. 2754: Winter, JG, „Nowy fragment życia Homera” TAPA 56 (1925) 120–129).

Literatura

Po polsku:

W j. obcych:

  • Zachowane dzieła Alcidamasa
    • Guido Avezzù (red.), Alcidamante. Orazioni e frammenti (obecnie tekst standardowy, z tłumaczeniem na język włoski, 1982)
    • JV Muir (red.), Alcidamas. The Works and Fragments (tekst z tłumaczeniem na język angielski, 2001) – recenzja w BMCR
    • Ruth Mariss, Alkidamas: Über diejenigen, die schriftliche Reden schreiben, lub über die Sophisten: eine Sophistenrede aus dem 4. Jh. v. Chr., eingeleitet und kommentiert (Orbis Antiquus, 36), 2002
    • Friedrich Blass, wydanie Teubnera tekstu greckiego (1908) online
    • Alcidamas, „Against the Sophists”, tłum. Van Hook (1919)
  • O Alcidamasie
    • Aristotle, Rherotic III.3
    • J. Vahlen, „Der Rhetor Alkidamas”, Sitzungsberichte der wiener Akademie, Phil. -Historia. kl., 43 (1863) 491–528 online (= Gesammelte philologische Schriften (Lipsk i Berlin 1911) 1.117–155)
    • Friedrich Blass, Die attische Beredsamkeit, część 2 (1892) online, s. 345–363
    • ML West (1967) za wynalezienie przez Alcidamasa sporu Homera i Hezjoda JSTOR 638018[8], NJ Richardson (1981) przeciwko JSTOR 638455[9]
    • Różne artykuły o Alcidamasie (1856–1919, z linkami do dalszych materiałów online)
    • Dodatkowa bibliografia dostępna online pod adresem "Alcidamas von Elaia". W: Bautz, Traugott (red.). Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL) (w języku niemieckim). Tom.  23. Nordhausen: Bautz. kolumny. 9–10. ISBN 3-88309-155-3.
    • А. И. Малеин: Алкидамант. W: Słownik encyklopedyczny Brockhausa i Efrona. T. Аа — Вяхирь. 1905, s. 82. (ros.).

Przypisy

  1. 1 2 Малеин 1905 ↓, s. 82.
  2. ↑ Asmus 1969 ↓, s. 59.
  3. 1 2 Chisholm 1911 ↓.
  4. 1 2 3 1911 Encyclopædia Britannica/Alcidamas - Wikisource, the free online library [online], en.wikisource.org [dostęp 2026-07-11] (ang.).
  5. ↑ Arystoteles, Rhet. 1373b 18–19 z komentarzami nieznengo autora (CAG XXI:2, p. 74.31f.)
  6. ↑ J.D. Bury and Russell Meiggs, A History of Greece to the Death of Alexander the Great, (New York: St. Martin's Press, 1975), str. 375.
  7. ↑ Friedrich Nietzsche, Analecta Laertiana, „Rheinisches Museum für Philologie”, 25, 1870, s. 217–231, DOI: 10.18716/ojs/rhm/1870.25.5506, ISSN 0035-449X [dostęp 2026-07-11] (niem.).
  8. ↑ M.L. West, The Contest of Homer and Hesiod, „The Classical Quarterly”, 17 (2), 1967, s. 433–450, ISSN 0009-8388, JSTOR: 638018 [dostęp 2026-07-11].
  9. ↑ N.J. Richardson, The Contest of Homer and Hesiod and Alcidamas' Mouseion, „The Classical Quarterly”, 31 (1), 1981, s. 1–10, ISSN 0009-8388, JSTOR: 638455 [dostęp 2026-07-11].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.