Andrzej Pilc

Andrzej Mikołaj Pilc
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

20 kwietnia 1948
Łódź

Profesor nauk nauk medycznych
Specjalność: neurobiologia, psychofarmakologia, farmakologia
Alma Mater

Akademia Medyczna w Łodzi

Doktorat

12 października 1977 – medycyna
Wydział Lekarski Akademii Medycznej w Łodzi[1]

Habilitacja

12 listopada 1987 – medycyna
Wydział Lekarski Akademii Medycznej w Łodzi[1]

Profesura

12 czerwca 1997[1]

Polska Akademia Nauk / Umiejętności
Status PAN

członek korespondent

Status PAU

członek krajowy czynny

Zakład Neurobiologii
Instytut

Instytut Farmakologii im. Jerzego Maja Polskiej Akademii Nauk

Okres zatrudn.

1979-obecnie

Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi

Andrzej Mikołaj Pilc (ur. 20 kwietnia 1948[2]) – polski neurofarmakolog[3] specjalizujący się w psychofarmakologii lęku i depresji, profesor w Instytucie Farmakologii im. Jerzego Maja Polskiej Akademii Nauk w Krakowie[4], autor ponad pięciuset publikacji naukowych[5], profesor nauk medycznych, członek korespondent Wydziału V Polskiej Akademii Nauk, członek czynny Wydziału Lekarskiego Polskiej Akademii Umiejętności (PAU), badacz receptorów metabotropowych glutaminianu. Do jego osiągnięć naukowych należy udział w odkryciu zwiększonej ekspresji receptorów GABA B pod wpływem leków przeciwdepresyjnych[6] oraz przeciwdepresyjnych i przeciwlękowych efektów antagonistów metabotropowych receptorów glutaminianergicznych mGluR5[7][8][9].

Kariera naukowa

Rozwój naukowy

W 1972 roku na Akademii Medycznej w Łodzi uzyskał tytuł lekarza[3]. W 1977 roku obronił doktorat na Wydziale Lekarskim tejże uczelni. Po uzyskaniu dyplomu odbył staże podoktorskie w Centrum Badań Biologicznych Węgierskiej Akademii Nauk w Segedynie na Węgrzech (1975-1976), w LERS-Synthelabo w Paryżu we Francji (1982-1983) oraz na Uniwersytecie Teksańskim (1984-1986)[10].

W 1987 roku na tym Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej w Łodzi uzyskał stopień doktora habilitowanego medycyny ze specjalnością farmakologii doświadczalnej. W latach 1992-1994 pracował jako profesor nadzwyczajny w Szkole Medycznej Uniwersytetu Kuwejckiego[10]. W 1997 roku otrzymał tytuł profesora nauk medycznych[1][3][11].

Pełnił funkcję kierownika Zakładu Neurobiologii w Instytucie Farmakologii im. Jerzego Maja PAN w Krakowie (1991-2019) oraz kierownika Zakładu Gospodarki Lekami na Wydziale Zdrowia Publicznego Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, w Krakowie (1997-2019)[10].

Praca naukowa

Podczas pracy w Zakładzie Amin Biogennych PAN współpracował z Jerzym Nowakiem i napisał szereg prac w tematyce wpływu histaminy na mózg[12][13]. Jego późniejsza współpraca z Jerzym Vetulanim zaowocowała kolejnymi publikacjami[14][15][16]. Te odkrycia doprowadziły do otrzymania przez Jerzego Vetulaniego Nagrody Anna-Monika w 1983[17]. Podczas stażu podoktorskiego w Synthelabo w Paryżu opublikował prace na temat wpływu leków przeciwdepresyjnych i terapii elektrowstrząsowej na receptory metabotropowe kwasu γ-aminomasłowego (GABA B), które odgrywają istotną rolę w patofizjologii depresji[18]. Podczas pobytu w Houston był współautorem badań wskazujących na udział receptorów α2-adrenergicznych w mechanizmie działania leków przeciwdepresyjnych[19][20].

W latach 90. XX wieku rozpoczął badania receptorów metabotropowyych glutaminianu (mGluRs)[21], przyczyniając się do odkrycia przeciwlękowego[22], przeciwdepresyjnego i przeciwparkinsonowskiego[23] działania ligandów ukierunkowanych na te receptory.

Później jego badania skupiały się na wzmocnieniu działania przeciwdepresyjnego halucynogenów poprzez modulację ligandów mGluR[22][24][25]. Znalazł się na liście 2% najczęściej cytowanych naukowców na świecie zajmując 891. miejsce na 140 593 badaczy w dziedzinie farmakologii[26][27][28].

Członkostwo w stowarzyszeniach i organizacjach naukowych

Aktywnie uczestniczył w szeregu towarzystw naukowych i komitetów. W latach 1995–2001 pełnił funkcję przewodniczącego Krakowskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Farmakologicznego, a w latach 2007–2010 był wiceprzewodniczącym Towarzystwa na szczeblu krajowym. Od 1994 roku jest członkiem Polskiego Towarzystwa Badań Układu Nerwowego (PTBUN). Jest w zarządzie polskiego Towarzystwa Badań nad histaminą.

W latach 2003–2010 był członkiem Komitetu Neurobiologii Polskiej Akademii Nauk, a do 2007 roku członkiem Komitetu Nauk Fizjologicznych i Farmakologicznych Polskiej Akademii Nauk. W latach 2015–2018 zasiadał w Komitecie Nauki Polskiej Akademii Nauk. W 1986 został członkiem Society for Neuroscience (SfN) w Stanach Zjednoczonych, a w 2006 członkiem oraz European College of Neuropsychopharmacology (ECNP). W latach 2014–2020 przewodniczył Komitetowi Nauk o Życiu, Komitetu Oceny Jednostek Naukowych (KEJN).

Nagrody

Otrzymał szereg nagród za swoją pracę. W 2003 roku został uhonorowany Nagrodą im. Tadeusza Browicza Wydziału Nauk Medycznych PAU[29]. W 2008 roku otrzymał Nagrodę im. Jędrzeja Śniadeckiego Wydziału Nauk Medycznych PAN[30], a w 2019 roku Medal im. Jędrzeja Śniadeckiego[31]. W 2004 roku został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi[32]. W 2022 został uznany za najlepszego naukowca z Polski w rankingu Top Medicine Scientists[33].

Zainteresowania

Wspinaczka

Jest pasjonatem wspinaczki górskiej i wspinał się w różnych pasmach górskich na całym świecie, w tym w Tatrach, Alpach, Górach Irańskich, Górach Skalistych, Górach Alaski, Australii, Himalajach i Karakorum[34][35].

Naukometria

Znany jest także ze swojej pracy w dziedzinie naukometrii, zwłaszcza jako twórca pierwszego rankingu polskich naukowców opartego na indeksach cytowań[36].

Wybrane publikacje

Wybrane publikacje wraz z liczbą cytowań (stan na kwiecień 2025):

  • Ewa Tatarczyńska i inni, Potential anxiolytic‐ and antidepressant‐like effects of MPEP, a potent, selective and systemically active mGlu5 receptor antagonist, „British Journal of Pharmacology”, 132 (7), 2001, s. 1423–1430, DOI: 10.1038/sj.bjp.0703923, PMID: 11264235, PMCID: PMC1572682 [dostęp 2025-09-05] (ang.). Liczba cytowań: 303[37].
  • Gabriel Nowak, Marcin Siwek, Dominika Dudek, Andrzej Zieba, Andrzej Pilc, Effect of zinc supplementation on antidepressant therapy in unipolar depression: a preliminary placebo-controlled study, „Polish Journal of Pharmacology”, 55 (6), 2003, s. 1143–1147, PMID: 14730113 [dostęp 2025-09-05] (ang.). Liczba cytowań: 212[38].
  • Agnieszka Palucha, Andrzej Pilc, Metabotropic glutamate receptor ligands as possible anxiolytic and antidepressant drugs, „Pharmacology & Therapeutics”, 115 (1), 2007, s. 116–147, DOI: 10.1016/j.pharmthera.2007.04.007, PMID: 17582504 [dostęp 2025-09-05] (ang.). Liczba cytowań 202[39].
  • K.G. Lloyd, F. Thuret, A. Pilc, Upregulation of gamma-aminobutyric acid (GABA) B binding sites in rat frontal cortex: a common action of repeated administration of different classes of antidepressants and electroshock, „The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics”, 235 (1), 1985, s. 191–199, DOI: 10.1016/S0022-3565(25)23855-1, PMID: 2995646 [dostęp 2025-09-05] (ang.). Liczba cytowań 200[40].
  • A. Pilc i inni, Multiple MPEP administrations evoke anxiolytic- and antidepressant-like effects in rats, „Neuropharmacology”, 43 (2), 2002, s. 181–187, DOI: 10.1016/s0028-3908(02)00082-5, PMID: 12213272 [dostęp 2025-09-05] (ang.). Liczba cytowań: 152[41].
  • Andrzej Pilc, Shigeyuki Chaki, Gabriel Nowak, Jeffrey M. Witkin, Mood disorders: regulation by metabotropic glutamate receptors, „Biochemical Pharmacology”, 75 (5), 2008, s. 997–1006, DOI: 10.1016/j.bcp.2007.09.021, PMID: 18164691 [dostęp 2025-09-05] (ang.). Liczba cytowań: 151[42].
  • Agnieszka Palucha i inni, Activation of the mGlu7 receptor elicits antidepressant-like effects in mice, „Psychopharmacology”, 194 (4), 2007, s. 555–562, DOI: 10.1007/s00213-007-0856-2, PMID: 17622518 [dostęp 2025-09-05] (ang.). Liczba cytowań: 137[43].
  • A. Pałucha i inni, Group III mGlu receptor agonists produce anxiolytic- and antidepressant-like effects after central administration in rats, „Neuropharmacology”, 46 (2), 2004, s. 151–159, DOI: 10.1016/j.neuropharm.2003.09.006, PMID: 14680755 [dostęp 2025-09-05] (ang.). Liczba cytowań: 133[44].
  • Andrzej Pilc, Joanna M. Wierońska, Phil Skolnick, Glutamate-based antidepressants: preclinical psychopharmacology, „Biological Psychiatry”, 73 (12), 2013, s. 1125–1132, DOI: 10.1016/j.biopsych.2013.01.021, PMID: 23453290 [dostęp 2025-09-05] (ang.). Liczba cytowań: 106[45].
  • J. Vetulani, U. Lebrecht, A. Pilc, Enhancement of responsiveness of the central serotonergic system and serotonin-2 receptor density in rat frontal cortex by electroconvulsive treatment, „European Journal of Pharmacology”, 76 (1), 1981, s. 81–85, DOI: 10.1016/0014-2999(81)90012-1, PMID: 7318923 [dostęp 2025-09-05] (ang.). Liczba cytowań: 100[46].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Prof. dr hab. czł. koresp. PAN Andrzej Pilc, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2025-09-05].
  2. ↑ Prof. dr hab. Andrzej Pilc. PAN, 2025. [dostęp 2025-05-20].
  3. 1 2 3 Prof. dr hab. Andrzej Pilc, [w:] portal „Ludzie Nauki” [online], OPI PIB, MNiSW [dostęp 2025-09-05].
  4. ↑ Prof. dr hab. Andrzej Pilc. Instytut Farmakologii im. Jerzego Maja Polskiej Akademii Nauk., 2025. [dostęp 2025-04-06].
  5. ↑ Prof. dr hab. Andrzej Pilc. Google Scholar, 2025. [dostęp 2025-04-06].
  6. ↑ A. Pilc, K.G. Lloyd, Chronic antidepressants and GABA "B" receptors: a GABA hypothesis of antidepressant drug action, „Life Sciences”, 35 (21), 1984, s. 2149–2154, DOI: 10.1016/0024-3205(84)90515-0, PMID: 6092815 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  7. ↑ Ewa Tatarczyńska i inni, Potential anxiolytic‐ and antidepressant‐like effects of MPEP, a potent, selective and systemically active mGlu5 receptor antagonist, „British Journal of Pharmacology”, 132 (7), 2001, s. 1423–1430, DOI: 10.1038/sj.bjp.0703923, PMID: 11264235, PMCID: PMC1572682 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  8. ↑ Agnieszka Palucha, Andrzej Pilc, Metabotropic glutamate receptor ligands as possible anxiolytic and antidepressant drugs, „Pharmacology & Therapeutics”, 115 (1), 2007, s. 116–147, DOI: 10.1016/j.pharmthera.2007.04.007, PMID: 17582504 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  9. ↑ Andrzej Pilc, Joanna M. Wierońska, Phil Skolnick, Glutamate-based antidepressants: preclinical psychopharmacology, „Biological Psychiatry”, 73 (12), 2013, s. 1125–1132, DOI: 10.1016/j.biopsych.2013.01.021, PMID: 23453290 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  10. 1 2 3 Brief Bio Andrzej Pilc. Loop. [dostęp 2025-10-12].
  11. ↑ Prof. dr hab. Andrzej Pilc. Portal Zarządzania Wiedzą UJ CM. [dostęp 2025-05-20].
  12. ↑ C. Maśliński, B. Bielkiewicz, J.Z. Nowak, A. Pilc, Histamine content and synthesis in central and pheripheral nerve structures during stress, „Agents and Actions”, 5 (1), 1975, s. 4–8, DOI: 10.1007/BF02027150, PMID: 1180176 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  13. ↑ J.Z. Nowak, A. Pilc, U. Lebrecht, C. Maśliński, Does histamine interact with cholinergic neurones in its cataleptogenic action in the rat?, „Neuropharmacology”, 16 (12), 1977, s. 841–847, DOI: 10.1016/0028-3908(77)90146-0 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  14. ↑ A. Pilc, J. Vetulani, Depression by chronic electroconvulsive treatment of clonidine hypotherma and [3H]clonidine binding to rat cortical membranes, „European Journal of Pharmacology”, 80 (1), 1982, s. 109–113, DOI: 10.1016/0014-2999(82)90184-4, PMID: 6284527 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  15. ↑ A. Pilc, J. Vetulani, Attenuation by chronic imipramine treatment of [3H]clonidine binding to cortical membranes and of clonidine-induced hypothermia: the influence of central chemosympathectomy, „Brain Research”, 238 (2), 1982, s. 499–504, DOI: 10.1016/0006-8993(82)90131-7, PMID: 6284303 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  16. ↑ J. Vetulani, L. Antkiewicz-Michaluk, A. Rokosz-Pelc, A. Pilc, Chronic electroconvulsive treatment enhances the density of [3H]prazosin binding sites in the central nervous system of the rat, „Brain Research”, 275 (2), 1983, s. 392–395, DOI: 10.1016/0006-8993(83)91005-3, PMID: 6684967 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  17. ↑ Katarzyna Kubisiowska: Vetulani. Piękny umysł, dzikie serce. Kraków: Znak, 2022, s. 184–186. ISBN 978-83-240-7938-4.
  18. ↑ K.G. Lloyd, F. Thuret, A. Pilc, Upregulation of gamma-aminobutyric acid (GABA) B binding sites in rat frontal cortex: a common action of repeated administration of different classes of antidepressants and electroshock, „The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics”, 235 (1), 1985, s. 191–199, DOI: 10.1016/S0022-3565(25)23855-1, PMID: 2995646 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  19. ↑ A. Pilc, S.J. Enna, Activation of alpha-2 adrenergic receptors augments neurotransmitter-stimulated cyclic AMP accumulation in rat brain cerebral cortical slices, „The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics”, 237 (3), 1986, s. 725–730, DOI: 10.1016/S0022-3565(25)24857-1, PMID: 2872324 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  20. ↑ A. Pilc, S.J. Enna, Synergistic interaction between alpha- and beta-adrenergic receptors in rat brain slices: possible site for antidepressant drug action, „Life Sciences”, 37 (13), 1985, s. 1183–1194, DOI: 10.1016/0024-3205(85)90129-8, PMID: 2995740 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  21. ↑ A. Pilc, B. Legutko, T. Frankiewicz, A. Czyrak, Trans-(+-)-1-amino-1,3-cyclopentanedicarboxylate (trans-ACPD) stimulates cAMP accumulation in rat cerebral cortical slices but not in glial or neuronal cultures, „Neuroscience Letters”, 169 (1-2), 1994, s. 171–174, DOI: 10.1016/0304-3940(94)90383-2, PMID: 8047276 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  22. 1 2 Karolina Podkowa, Bartłomiej Pochwat, Piotr Brański, Andrzej Pilc, Agnieszka Pałucha-Poniewiera, Group II mGlu receptor antagonist LY341495 enhances the antidepressant-like effects of ketamine in the forced swim test in rats, „Psychopharmacology”, 233 (15-16), 2016, s. 2901–2914, DOI: 10.1007/s00213-016-4325-7, PMID: 27286960, PMCID: PMC4933730 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  23. ↑ J. Konieczny, K. Ossowska, S. Wolfarth, A. Pilc, LY354740, a group II metabotropic glutamate receptor agonist with potential antiparkinsonian properties in rats, „Naunyn-Schmiedeberg’s Archives of Pharmacology”, 358 (4), 1998, s. 500–502, DOI: 10.1007/pl00005284, PMID: 9826074 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  24. ↑ A. Kłodzińska i inni, Potential anti-anxiety, anti-addictive effects of LY 354740, a selective group II glutamate metabotropic receptors agonist in animal models, „Neuropharmacology”, 38 (12), 1999, s. 1831–1839, DOI: 10.1016/s0028-3908(99)00066-0, PMID: 10608278 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  25. ↑ Barbara Chruścicka-Smaga, Agata Machaczka, Bernadeta Szewczyk, Andrzej Pilc, Interaction of hallucinogenic rapid-acting antidepressants with mGlu2/3 receptor ligands as a window for more effective therapies, „Pharmacological Reports”, 75 (6), 2023, s. 1341–1349, DOI: 10.1007/s43440-023-00547-4, PMID: 37932583, PMCID: PMC10660980 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  26. ↑ John P.A. Ioannidis, Kevin W. Boyack, Jeroen Baas, Updated science-wide author databases of standardized citation indicators, „PLOS Biology”, 18 (10), 2020, art. nr e3000918, DOI: 10.1371/journal.pbio.3000918, PMID: 33064726, PMCID: PMC7567353 [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  27. ↑ Andrzej Pilc, Polscy farmakolodzy i farmaceuci na liście TOP 2%, „Forum Akademickie”, 11/2023, s. 16-17 [dostęp 2025-09-05].
  28. ↑ Andrzej Pilc, Najczęściej cytowani naukowcy oraz prace naukowe w Polsce. Raport za lata 1965–2001 na podstawie bazy "Science Citation Inex" dotyczącej wszystkich światowych publikacji, „Zagadnienia Naukoznawstwa”, 151, 2002, s. 65-82.
  29. ↑ Nagroda im. Profesora Tadeusza Browicza. Portal Zarządzania Wiedzą UJ CM. [dostęp 2025-05-20].
  30. ↑ Nagroda im. Jędrzeja Śniadeckiego. Portal Zarządzania Wiedzą UJ CM. [dostęp 2025-05-20].
  31. ↑ Medal im. Jędrzeja Śniadeckiego. Portal Zarządzania Wiedzą UJ CM. [dostęp 2025-05-20].
  32. ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 sierpnia 2004 r. o nadaniu orderu o odznaczeń (M.P. z 2005 r. Nr 8, poz. 126 (ISAP)).
  33. ↑ Najlepszy naukowiec z Polski wg rankingu Top Medicine Scientists [online], Portal Zarządzania Wiedzą UJ CM [dostęp 2025-05-20].
  34. ↑ Asia, India, Garhwal, Changabang and Dunagiri Attempts. 2025. [dostęp 2025-04-09].
  35. ↑ Andrzej Pilc. 2025. [dostęp 2025-04-09].
  36. ↑ Królowie nauki. 2025. [dostęp 2025-04-09].
  37. ↑ Potential anxiolytic- and antidepressant-like effects of MPEP, a potent, selective and systemically active mGlu5 receptor antagonist. Scopus. [dostęp 2025-04-07].
  38. ↑ Effect of zinc supplementation on antidepressant therapy in unipolar depression: A preliminary placebo-controlled study. Scopus. [dostęp 2025-04-07].
  39. ↑ Metabotropic glutamate receptor ligands as possible anxiolytic and antidepressant drugs. Scopus. [dostęp 2025-04-07].
  40. ↑ Upregulation of γ-aminobutyric acid (GABA) B binding sites in rat frontal cortex: A common action of repeated administration of different classes of antidepressants and electroshock. Scopus. [dostęp 2025-04-07].
  41. ↑ Multiple MPEP administrations evoke anxiolytic- and antidepressant-like effects in rats. Scopus. [dostęp 2025-04-07].
  42. ↑ Mood disorders: Regulation by metabotropic glutamate receptors. Scopus. [dostęp 2025-04-07].
  43. ↑ Activation of the mGlu7 receptor elicits antidepressant-like effects in mice. Scopus. [dostęp 2025-04-07].
  44. ↑ Group III mGlu receptor agonists produce anxiolytic- and antidepressant-like effects after central administration in rats. Scopus. [dostęp 2025-04-07].
  45. ↑ Glutamate-based antidepressants: Preclinical psychopharmacology. Scopus. [dostęp 2025-04-07].
  46. ↑ Enhancement of responsiveness of the central serotonergic system and serotonin-2 receptor density in rat frontal cortex by electroconvulsive treatment. Scopus. [dostęp 2025-04-07].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.