Antoni Szuszkiewicz

Antoni Szuszkiewicz
Ilustracja
pułkownik kawalerii pułkownik kawalerii
Data i miejsce urodzenia

9 grudnia 1886
Smoleńsk

Data i miejsce śmierci

28 marca 1979
Toronto

Przebieg służby
Siły zbrojne

Wojsko Polskie

Jednostki

14 pułk ułanów

Stanowiska

dowódca pułku

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania francuska 1940

Faksymile
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (1920–1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi (II RP) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława II klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny III klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława III klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny IV klasy (Imperium Rosyjskie)
Anons w „Kurierze Warszawskim” z 3 grudnia 1918
Parafa Józefa Piłsudskiego zatwierdzająca nadanie Antoniemu Szuszkiewiczowi Orderu Virtuti Militari 5 kl.
Święto 14 puł. we Lwowie - siedzą podczas mszy polowej płk Antoni Szuszkiewicz i gen. Bolesław Popowicz

Antoni Szuszkiewicz (ur. 27 listopada?/9 grudnia 1886 w Smoleńsku, zm. 28 marca 1979 w Toronto) – pułkownik kawalerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys

Urodził się 9 grudnia 1886 w Smoleńsku, ówczesnej stolicy guberni smoleńskiej, w rodzinie Ferdynanda, właściciela majątku Ulinowo, i Marii z Czudowskich[1][2][3][4]. Był starszym bratem Mateusza (1897–1920), porucznika kawalerii Wojska Polskiego, kawalera Orderu Virtuti Militari[5][4]. W latach 1897–1904 uczył się w Korpusie Kadetów w Moskwie, a od 1906 studiował na Fakultecie Fizyczno-Matematycznym Cesarskiego Uniwersytetu Sankt-Petersburgskiego[4]. W czasie studiów należał do Polskiej Macierzy Szkolnej[4]. W 1911 ukończył studia i otrzymał dyplom inżyniera[4]. 1 października 1912 został powołany do armii rosyjskiej w celu odbycia obowiązkowej jednorocznej służby wojskowej[4]. Służbę pełnił w 20 pułku dragonów finlandzkich (ros. 20-й драгунский Финляндский полк)[4]. 14 sierpnia 1913 zdał egzamin oficerski, a 9 października tego roku, po zakończeniu służby, został mianowany chorążym rezerwy[4].

30 lipca 1914 został zmobilizowany do pułku kirasjerów Lejbgwardii[4]. W sierpniu tego roku w składzie 1 szwadronu marszowego został wysłany na front[6]. Początkowo pełnił funkcję młodszego oficera szwadronu, a od 5 stycznia 1916 dowódcy szwadronu technicznego[4]. W czasie służby awansował na kolejne stopnie: korneta (24 listopada 1914), porucznika (starszeństwo z dniem 19 lipca 1915) i sztabsrotmistrza (starszeństwo z dniem 19 lipca 1916)[4][7].

9 grudnia 1917, po rewolucji październikowej, znalazł się w grupie Polaków – 5 oficerów, 1 podchorążego i 35 żołnierzy pułku kirasjerów Lejbgwardii, którzy 13 grudnia 1917 przybyli ze Światoszyna pod Kijowem do Pietniczan i tam utworzyli 1 Chorągiew Kirasjerów Polskich[8][5][9]. Po przekształceniu chorągwi w I dywizjon pułku kirasjerów polskich objął dowództwo 1 szwadronu[8][10][11]. Ostatecznie (20 kwietnia 1918) oddział, w którym służył otrzymał nazwę „7 pułk ułanów”[12]. Wyróżnił się 15 kwietnia 1918 w szarży pod wsią Kanawa[2]. 17 maja 1920 rotmistrz Antoni Czudowski sporządził „wniosek na odznaczenie orderem «Virtuti Militari»”, w którym napisał:

W czasie walk III Korpusu na Podolu z bolszewikami i Ukraińcami w 1918 dnia 15 kwietnia pod wsią Kanawą rotmistrz Szuszkiewicz stał ze szwadronem na uskoku Legii Oficerskiej i plutonu artylerii. Zauważywszy, że prawe skrzydło legii i artyleria jest obchodzone przez tyraliery licznego nieprzyjaciela, szarżował je w konnym szyku, łamiąc i odrzucając. Tą szarżą, chociaż i ze stratami od ognia karabinowego (z 65 szarżujących 1 oficer i 10 ułanów zabitych i rannych), zdołał zatrzymać następowanie, na 3 godziny dając możliwość wycofania się całemu oddziałowi i przejść na inną pozycję[2][13][14].

Wniosek został poparty przez pułkownika Juliusza Rómmla, a później zatwierdzony przez Naczelnego Wodza, marszałka Polski Józefa Piłsudskiego[2]. Po demobilizacji III Korpusu (10 czerwca) przyjechał do Warszawy, gdzie stanął na czele komitetu pułkowego – komórki mającej utrzymywać więzi koleżeńskie między oficerami byłego 7 pułku ułanów w celu jego odtworzenia[15].

12 grudnia 1918 objął dowództwo 1 szwadronu jazdy wojewódzkiej warszawskiej odsieczy Lwowa[16]. 18 grudnia został przyjęty do Wojska Polskiego z byłego III Korpusu Polskiego i byłej armii rosyjskiej, z zatwierdzeniem posiadanego stopnia rotmistrza i z dniem 9 grudnia tego roku przydzielony do Ochotniczego Oddziału Odsieczy Lwowa[17][18]. 26 grudnia 1918 na czele 1 szwadronu wyjechał na front do Lwowa[19]. Po przybyciu otrzymał rozkaz zajęcia wsi Zboiska i objęcia dowództwa odcinka przy rogatce żółkiewskiej[20]. Podporządkowano mu dwie kompanie 30 pułku piechoty, oddział ochotniczy „Bema” i ochotniczą Legię Kobiet[20]. Przez blisko miesiąc podległy mu oddział bronił odcinka, prowadząc ciągłe utarczki z Ukraińcami[20]. 29 stycznia 1919 wrócił z szwadronem do Warszawy, gdzie został włączony do I dywizjonu majora Rudnickiego, który 19 lutego został przemianowany na 12 pułk ułanów[21]. 9 maja w składzie I dywizjonu wyjechał na front do Małopolski Wschodniej[21].

Od sierpnia 1919 walczył na wojnie z bolszewikami[22]. W listopadzie 1919 został z pułkiem wycofany z frontu na Kujawy[23]. W styczniu 1920 wziął udział w obejmowaniu Pomorza[22]. 10 lutego 1920 w Pucku był świadkiem zaślubin Polski z morzem[24]. Później pełnił służbę graniczną w rejonie Kościerzyna-Kartuzy[22]. Od kwietnia 1920 ponownie walczył przeciwko bolszewikom na froncie wołyńskim[22]. W drugiej połowie lipca dowodził grupą kawalerii utworzoną z resztek 3 Brygady Jazdy[25].

4 sierpnia 1920 objął dowództwo 12 pułku ułanów[26][27]. 16 sierpnia zdał dowództwo majorowi Zbigniewowi Brochwicz-Lewińskiemu[28]. 20 sierpnia były dowódca Grupy Operacyjnej Jazdy, generał podporucznik Jan Sawicki wydał o nim następującą opinię: „Nerwowy, na dowódcę pułku w polu nie nadaje się”[29]. 27 sierpnia 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu rotmistrza, w kawalerii, w grupie oficerów byłych Korpusów Wschodnich i byłej armii rosyjskiej[30].

18 sierpnia 1921 został odkomenderowany do Centralnej Szkoły Kawalerii w Grudziądzu na stanowisko dowódcy szwadronu szkolnego podchorążych[31][32]. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 41. lokatą w korpusie oficerów jazdy (od 1924 – kawalerii)[33][34]. W lutym 1923 został przydzielony do Departamentu II Jazdy Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie na stanowisko kierownika referatu[35][36][37]. Od 6 kwietnia do 9 czerwca tego roku przebywał w Paryżu na kursie oficerów sztabowych[32][3]. 1 grudnia 1924 prezydent RP nadał mu stopień podpułkownika z dniem 15 sierpnia 1924 i 9. lokatą w korpusie oficerów kawalerii[38][39][40]. W październiku 1925 został przeniesiony do 8 pułku ułanów w Krakowie na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[41]. 14 kwietnia 1927 został przeniesiony do 14 pułku ułanów we Lwowie na stanowisko pełniącego obowiązki dowódcy pułku[42]. W lipcu 1928 został zatwierdzony na stanowisku dowódcy pułku[43][44][45]. 1 stycznia 1929 prezydent RP nadał mu stopień pułkownika z dniem 1 stycznia 1929 i 3. lokatą w korpusie oficerów kawalerii[46][47]. W grudniu 1931 został zwolniony z zajmowanego stanowiska i oddany do dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr VI[48]. 15 stycznia 1931 inspektor armii, generał dywizji Juliusz Rómmel zwrócił się do Józefa Piłsudskiego jako generalnego inspektora sił zbrojnych z prośbą o „zatrzymanie płk. Szuszkiewicza w służbie czynnej”, a w konkluzji napisał, że „płk Szuszkiewicz jakkolwiek kwalifikacji na dowódcę brygady kawalerii nie posiada, to jednak będąc dobrym dowódcą pułku i dziś może być w szeregu stanowisk użytecznym i wydajnym oficerem”[49]. Z dniem 31 maja 1932 został przeniesiony w stan spoczynku[50]. W 1934, jako oficer stanu spoczynku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr I. Był wówczas „przewidziany do użycia w czasie wojny”[51]. Do 1939 mieszkał w Warszawie przy ul. Górnośląskiej 18 m. 14[2][52].

W 1939 zgłosił się do Wojska Polskiego we Francji i został wyznaczony na stanowisko pełniącego obowiązki komendanta Stacji Zbornej w Paryżu, a w 1940 komendanta Stacji Zbornej Oficerów w obozie Carpiagne[32]. W czasie kampanii francuskiej zorganizował ewakuację podległych mu oficerów do Wielkiej Brytanii, lecz sam nie zdążył na statek[32]. Przedostał się do Hiszpanii, a następnie Portugalii[32]. W czerwcu 1941 wyjechał do Kanady, gdzie znalazł zatrudnienie w przemyśle wojennym[32]. Pracował w Ottawie i Hamilton jako inspektor w fabryce dział przeciwlotniczych, a następnie inspektor w fabryce części samolotowych[32]. Po zakończeniu II wojny światowej pozostał w Kanadzie na emigracji[32]. Zmarł 28 marca 1979 w Toronto i tam został pochowany[32].

20 czerwca 1928 w Warszawie ożenił się z Anną z Gonetów-Wereszczyńską (1895–1979), córką Henryka i Anny z Podolskich[1][3][32]. Świadkami na ślubie byli: Ludwik Szwykowski, dyrektor banku, i Wacław Szuszkiewicz, inżynier[1]. Dzieci nie miał[2].

Ordery i odznaczenia

18 października 1932 i 9 maja 1938 Komitet Krzyża i Medalu Niepodległości odrzucił wniosek o nadanie mu tego odznaczenia[61].

rosyjskie

Przypisy

  1. 1 2 3 Antoni Szuszkiewicz. Geneteka. [dostęp 2025-07-31].
  2. 1 2 3 4 5 6 Szuszkiewicz Antoni. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.75-7091 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2025-07-26].
  3. 1 2 3 4 5 Łoza 1938 ↓, s. 729.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Koreś 2013 ↓, s. 407.
  5. 1 2 Ułani Podolscy 1991 ↓, s. 33.
  6. ↑ Лейб-гвардии Кирасирский Его Величества полк : Офицерский состав : ПМВ : Шушкевич. Офицеры русской императорской армии. [dostęp 2025-07-30]. (ros.).
  7. 1 2 3 4 5 Шушкевич Антон Фердинандович. Офицеры русской императорской армии. [dostęp 2025-07-30]. (ros.).
  8. 1 2 Turkiewicz 1928 ↓, s. 5.
  9. ↑ Bagiński 1921 ↓, s. 384.
  10. ↑ Ułani Podolscy 1991 ↓, s. 35.
  11. ↑ Bagiński 1921 ↓, s. 385.
  12. ↑ Turkiewicz 1928 ↓, s. 5–6.
  13. ↑ Bagiński 1921 ↓, s. 392.
  14. ↑ Turkiewicz 1928 ↓, s. 10.
  15. ↑ Ułani Podolscy 1991 ↓, s. 41.
  16. ↑ Turkiewicz 1928 ↓, s. 11, 14.
  17. ↑ Dz. Rozk. Wojsk. Nr 2 z 12 stycznia 1919, poz. 51.
  18. ↑ Dz. Rozk. Wojsk. Nr 3 z 14 stycznia 1919, poz. 123.
  19. ↑ Turkiewicz 1928 ↓, s. 12, 14.
  20. 1 2 3 Turkiewicz 1928 ↓, s. 14.
  21. 1 2 Turkiewicz 1928 ↓, s. 12, 15.
  22. 1 2 3 4 Turkiewicz 1928 ↓, s. 16.
  23. ↑ Turkiewicz 1928 ↓, s. 18.
  24. ↑ Ułani Podolscy 1991 ↓, s. 56.
  25. ↑ Koreś 2007 ↓, s. 71.
  26. ↑ Turkiewicz 1928 ↓, s. 23.
  27. ↑ Dereń 1938 ↓, s. 225.
  28. ↑ Turkiewicz 1928 ↓, s. 24.
  29. ↑ Jan Sawicki: Opinia o dowódcach dywizji, brygad i pułków byłej Operacyjnej Grupy Jazdy. [w:] Akta Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego Generała Tadeusza Rozwadowskiego, sygn. 701/3/3, s. 37 [on-line]. Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, 1920-08-20. [dostęp 2025-07-30].
  30. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 33 z 1 września 1920, s. 794.
  31. ↑ Sołtan 1936 ↓, s. 29, 34.
  32. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Koreś 2013 ↓, s. 408.
  33. ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 156, tu urodzony 26 listopada 1886.
  34. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 677.
  35. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 23 lutego 1923, s. 135.
  36. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 17, 623.
  37. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 17, 563.
  38. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 131 z 17 grudnia 1924, s. 732.
  39. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 599.
  40. ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 338.
  41. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 114 z 28 października 1925, s. 614.
  42. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927, s. 128.
  43. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 24 lipca 1928, s. 216.
  44. ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 303.
  45. 1 2 Rocznik oficerów kawalerii 1930 ↓, s. 27.
  46. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 4 stycznia 1929 roku, s. 1.
  47. ↑ Rocznik oficerów kawalerii 1930 ↓, s. 69.
  48. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 23 grudnia 1931, s. 415.
  49. ↑ List w sprawie zatrzymania w slużbie czynnej pułkownika Szuszkiewicza. [w:] Referat Personalny GISZ, sygn. 701/1/67, s. 2 [on-line]. Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, 1931-01-15. [dostęp 2025-07-30].
  50. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 16 sierpnia 1932, s. 361.
  51. ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 335, 846.
  52. ↑ Spis Abonentów 1939 ↓, s. 386.
  53. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 16 czerwca 1922, s. 439.
  54. ↑ Dereń 1938 ↓, s. 422.
  55. ↑ Turkiewicz 1928 ↓, s. 29.
  56. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2025-07-26].
  57. ↑ Odznaczenia korpusów i oddziałów wschodnich., „Żołnierz Polski” (23 (302)), zbrojownia.cbw.wp.mil.pl, 4 czerwca 1922, s. 17 [dostęp 2025-11-15], Cytat: Szuszkiewicz Antoni.
  58. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2025-07-26].
  59. ↑ Monitor Polski nr 260, poz. 634. 1928-11-10. [dostęp 2025-04-01].
  60. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1928, s. 405.
  61. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2025-07-26].

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.