Baranowscy herbu Ostoja

Herb Ostoja, wersja średniowieczna

Baranowscy – polski ród szlachecki pieczętujący się herbem Ostoja, należący do heraldycznego rodu Ostojów (Mościców)[1][2][3][4]. Wywodzą się od Jerzykowskich herbu Ostoja z Jerzykowa położonego w dawnym pow. gnieźnieńskim województwa poznańskiego[1]. Baranowscy swoje nazwisko wzięli od wsi Baranowo, położonej w dawnym pow. kościańskim województwa poznańskiego[5], gniazda Baranowskich herbu Łodzia, z którymi Jerzykowscy byli spokrewnieni po kądzieli[1]. Baranowscy zostali wspomnieni w herbarzu Bartosza Paprockiego[6].

Najstarsze świadectwa źródłowe dotyczące rodu

Poniżej wymienione są wybrane świadectwa źródłowe dotyczące Baranowskich herbu Ostoja oraz wsi gniazdowych Jerzykowa i Baranowa, do połowy XV wieku.

  • Pierwsza wzmianka o wsi Jerzykowo występuje w dokumencie z 28 V 1235 roku, w którym książę Władysław Odonic nadał wieś Vehne zamieszkałą przez ród Jerzyka kościołowi poznańskiemu[7].
  • Najdawniejsze, znane zapiski dotyczące Baranowa pochodzą z 1387 roku. Wtedy to Paweł Naram z Baranowa wraz z synami Bogusławem i Naramem pozostawał w sporze z Janem ze Zbąszynia, kasztelanem łęczyckim, o 27 grzywien z tytułu poręki. Tego roku Bogusław z Baranowa, syn Narama, procesował się z Bodzętą z Karczewa (k. Grodziska)[5].
  • Według Stanisława Kozierowskiego w końcu XIV wieku Jerzykowo wraz z wsią Kowalskie stanowiły siedlisko rodu Czewojów[8].
  • Pierwszym Jerzykowskim należącym do rodu Ostojów był występujący w źródłach, w latach 1378-1390, Mikołaj z Jerzykowa[9], kasztelan ostrowski, który w roku 1380 oddał wieś Gortatowo koło Swarzędza kapitule katedry poznańskiej w zamian za wieś Jurzykowo z młynem[10]. Mikołaj od nowo nabytych dóbr począł się pisać z Jerzykowa[2].
  • W Jerzykowie, w 1389 roku, występował Naram Ostrowski z Jerzykowa. Być może Naram był bliskim krewnym Mikołaja z Jerzykowa, kasztelana ostrowskiego (stąd nazwisko Narama Ostrowski)? Ten sam Naram (właściwie Paweł Naram) występował w latach 1387-1390 jako właściciel dóbr w Baranowie[11].
  • W księgach grodzkich i ziemskich poznańskich w roku 1422 występuje Adam, dziedzic Kowalskich i Jerzykowa[13].
  • W roku 1435 Bogusław z Baranowa, syn Narama, zapisał swej żonie Dorocie 50 kop groszy posagu i tyle samo wiana na połowie dóbr w Baranowie. Tenże Bogusław w roku 1445 pozostawał w sporze z Jarosławem z Dokowa Suchego[5].
  • W księgach grodzkich i ziemskich gnieźnieńskich występują w roku 1449 bracia Piotr i Aleksander z Jerzykowa[14].

Majątki ziemskie należące do rodu

Poniżej wymienione są ważniejsze dobra ziemskie należące do Baranowskich h. Ostoja i ich przodków Jerzykowskich.

Jerzykowo[2][3][5], Baranowo[5], Gortatowo[15], Kowalskie[13], Kozarzew, Gorazdowo, Borkowo, Psarskie, Stanomin, Wola Stanomińska[1], Szyszłowo, Komorowo, Ostrołęka, Pilica, Chmielew, Ługowa Wola, Czychry (Cychry), Łękawica, Zakrzew, Szczyty, Brześce[2], Ostrówki[16].

Przedstawiciele rodu

  • Wojciech Jerzykowski (Baranowski) (zm. po 1560) - właściciel dóbr ziemskich w Kozarzewie, Gorazdowie, Borkowie i Psarskich. Wstępował w związki małżeńskie dwukrotnie. Jego pierwszą żoną była Katarzyna Iwańska a drugą Dorota Palędzka. Według prof. Włodzimierz Dworzaczka był pierwszym Jerzykowskim, który używał nazwiska Baranowski[1].
  • Stanisław z Jerzykowa Baranowski (zm. po 1623) - dziedzic części w Stanominie i Woli Stanomińskiej. Był synem Stanisława i Małgorzaty Racięckiej (Racięskiej). Jego żoną była Zofia Gnińska, córka Kaspra i Doroty z Woźnik[1].
  • Jan Aleksander Baranowski (zm. po 1704) - podczaszy lwowski[20]. Jego małżonką była Anna Ubysz[21].
  • Aleksander Baranowski (zm. po 1724) - kapitan w pułku Ludwika Konstantego Pocieja, major wojsk litewskich. W roku 1724 otrzymał sołtystwo w Brzozówce. Był synem Franciszka i Jadwigi Lesiewskiej. Jego małżonką była Brygida Magnuszewska. Jego dziadkiem po mieczu był Jan Baranowski, sędzia grodzki bydgoski[2].
  • Stefan Baranowski (zm. po 1749) - dziedzic Pilicy, cześnik bracławski. Był synem Jana Baranowskiego i Anny z Wyleżyńskich. Jego małżonką była Ludwika Mierzyńska[2].
  • Jerzy Baranowski (zm. po 1763) - dziedzic Pilicy, podczaszy lubaczowski. Był synem Jana Baranowskiego i Anny z Wyleżyńskich[2].
  • Florian Baranowski (zm. po 1802) - rotmistrz powiatu lidzkiego. Był mężem Józefy Krzywobłodzkiej, z którą miał syna Juliana wylegitymowanego ze szlachectwa w Królestwie Polskim z herbu Ostoja w 1843 roku[21][27][28].
  • Jarosław Baranowski (1888-1940) - ppor. Wojska Polskiego, absolwent Wydziału Ekonomicznego Politechniki w Piotrogrodzie, dyrektor prywatnego gimnazjum w Baranowiczach. Urodził się w majątku Ostrówki, pow. ihumeński, ziemi mińskiej w rodzinie ziemiańskiej Ludwika i Jadwigi z Witkowskich. Żonaty był z Jadwigą Szamraj[29]. Został zamordowany w Lesie Katyńskim przez NKWD w 1940 roku. Ekshumowany z dołu śmierci, zidentyfikowany pod nr 2209. W roku 2011 odsłonięto tablicę pamiątkową ku jego czci[30].

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Biblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Monografie - Baranowscy h. Ostoja.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 A. Boniecki, Herbarz polski, Warszawa 1899, t. I, s. 101-107.
  3. 1 2 S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1904, t. I, s. 89-90.
  4. ↑ K. Niesiecki, Herbarz polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1845, t. II, s. 62, t. IV, s. 490.
  5. 1 2 3 4 5 T. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010-2019, Poznań, część I, s. 11-13.
  6. ↑ B. Paprocki, Herby rycerstwa polskiego przez Bartosza Paprockiego zebrane i wydane r. p. 1584, wydanie Kazimierza Józefa Turowskiego, Kraków, Biblioteka Polska, 1858, s. 371.
  7. ↑ Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski, Biblioteka Kórnicka 1877, t.1, nr 180.
  8. ↑ S. Kozierowski, Pierwotne osiedlenie ziemi gnieźnieńskiej wraz z Pałukami, Poznań 1924, s. 81-82.
  9. ↑ A. Gąsiorowski, Niepublikowane dokumenty poznańskie z wieku XIV, [w:] „Studia źródłoznawcze” vol. 12 (1967) s. 118.
  10. ↑ A. Kobza, Swarzędzki alfabet historyczny Antoniego Kobzy. Gortatowo, [w:] „Prosto z Ratusza”, nr 8 (339), Swarzędz 2017, s. 22.
  11. ↑ T. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010-2019, Poznań, część I, s. 12.
  12. ↑ T. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010-2019, Poznań, część I, s. 11-12.
  13. 1 2 Biblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Grodzkie i ziemskie > Poznań > Rezygnacje > XV wiek > Część 2 - 1762 (Nr. 7 zs) 1422.
  14. ↑ Biblioteka Kórnicka, PAN, Teki Dworzaczka - Grodzkie i ziemskie > Gniezno > Część 2 - 1794 (Nr. 7) 1449.
  15. ↑ T. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010-2019, Poznań, część I, s. 594.
  16. ↑ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, wyd. pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, J. Krzywickiego i W. Walewskiego, Warszawa 1880-1902, t. VII, s. 725.
  17. ↑ F. Piekosiński, Księga podskarbiowska nr 7, [w:] „Herold Polski”, Kraków 1906, s. 239.
  18. ↑ F. Piekosiński, Wypisy heraldyczne z ksiąg poborowych. Księga poborowa nr 8, [w:] „Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie”, t. 2, R. 1910, Lwów 1911, s. 28.
  19. ↑ M. Wagner, Słownik biograficzny oficerów polskich drugiej połowy XVII wieku, biogram: Baranowski Jan, Oświęcim 2013, t. I, s. 10.
  20. ↑ K. Maleczyński, Urzędnicy grodzcy i ziemscy lwowscy w latach 1352-1783, Lwów 1938, s. 124.
  21. 1 2 A. Boniecki, Herbarz polski, Warszawa 1899, t. I, s. 105.
  22. ↑ A. Boniecki, Herbarz polski, Warszawa 1899, t. I, s. 102, 104, t. XIII s. 376, t. uzupełnień s. 77.
  23. ↑ A. Boniecki, Herbarz polski, Warszawa 1899, t. I, s. 102-104.
  24. ↑ A. Boniecki, Herbarz polski, Warszawa 1899, t. I, s. 105-106.
  25. ↑ Archiwum Diecezjalne w Radomiu, Akta małżeństw 1764-1797, k. 59.
  26. ↑ 615 lat. Radzanów i okolice, redaktor naukowy: prof. dr hab. Henryk Bednarczyk, [w:] „Biblioteka Sycyńska”, t. XXVII, Sycyna 2006, s. 11, 220.
  27. ↑ S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1904, t. I, s. 90.
  28. ↑ E. Sęczys, Szlachta wylegitymowana w Królestwie Polskim w latach 1836-1861, Warszawa 2000, s. 12.
  29. ↑ J. Snitko-Rzeszut (red.), Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, część 1, s. 19.
  30. ↑ Tablica poświęcona ppor. Jarosławowi Baranowskiemu

Bibliografia

  • Teki Dworzaczka. Materiały historyczno-genealogiczne do dziejów szlachty wielkopolskiej XV-XX w., Biblioteka Kórnicka PAN, Kórnik-Poznań 1995-2019 - Teki Dworzaczka.
  • T. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2019, Poznań, część I, s. 11-13.
  • K. Niesiecki, Herbarz polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1845, t. II, s. 62, t. IV, s. 490.
  • A. Boniecki, Herbarz polski, Warszawa 1899, t. I, s. 101-107.
  • S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1904, t. I, s. 89-90.
  • B. Paprocki, Herby rycerstwa polskiego przez Bartosza Paprockiego zebrane i wydane r. p. 1584, wydanie Kazimierza Józefa Turowskiego, Kraków, Biblioteka Polska, 1858, s. 371.
  • R. Kalinowski, Protoheraldyczny znak na portalu kościoła w Wysocicach a historia herbu Ostoja w średniowieczu, Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego nowej serii, t. XV (XXVI).
  • Z. Cieplucha, Z przeszłości ziemi Kościańskiej, Kościan 1929.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.