Jerzykowscy herbu Ostoja

Jerzykowscy herbu Ostoja, znani również jako Jurzykowscy i Irzykowscy – polski ród szlachecki, należący do heraldycznego rodu Ostojów (Mościców)^[1][2][3][4]. Jerzykowscy swoje nazwisko wzięli od wsi Jurzykowo (obecnie Jerzykowo koło Pobiedzisk), położonej w dawnym pow. gnieźnieńskim województwa poznańskiego^[5]. Jerzykowscy zostali wspomnieni w herbarzu Bartosza Paprockiego^[6]. Od Jerzykowskich pochodzą Baranowscy herbu Ostoja.

Poniżej wymienione są wybrane świadectwa źródłowe dotyczące Jerzykowskich herbu Ostoja oraz wsi gniazdowej Jerzykowa, do połowy XV wieku.

• Pierwsza wzmianka o wsi Jerzykowo występuje w dokumencie z 28 V 1235 roku, w którym książę Władysław Odonic nadał wieś Vehne zamieszkałą przez ród Jerzyka kościołowi poznańskiemu^[7].

• Według Stanisława Kozierowskiego w końcu XIV wieku Jerzykowo wraz z wsią Kowalskie stanowiły siedlisko rodu Czewojów^[8].

• Pierwszym Jerzykowskim należącym do rodu Ostojów był występujący w źródłach, w latach 1378-1390, Mikołaj z Jerzykowa^[9], kasztelan ostrowski, który w roku 1380 oddał wieś Gortatowo koło Swarzędza kapitule katedry poznańskiej w zamian za wieś Jurzykowo z młynem^[10]. Mikołaj od nowo nabytych dóbr począł się pisać z Jerzykowa^[2].

• W Jerzykowie, w 1389 roku, występował Naram Ostrowski z Jerzykowa. Być może Naram był bliskim krewnym Mikołaja z Jerzykowa, kasztelana ostrowskiego (stąd nazwisko Narama Ostowski)? Ten sam Naram (właściwie Paweł Naram) występował w latach 1387-1390 jako właściciel dóbr w Baranowie. Być może ten sam Naram w roku 1393 był właścicielem Sierosławia, a w latach 1396-99 zastawnym posiadaczem Rosnowa^[11].

• Mikołaj z Jerzykowa, kasztelan ostrowski, w roku 1390 prowadził spór o 15 grzywien z Pawłem Naramem z Baranowa^[12].

• W księgach grodzkich i ziemskich poznańskich w roku 1422 występuje Adam, dziedzic Kowalskich i Jerzykowa^[13].

• W księgach grodzkich i ziemskich gnieźnieńskich występują w roku 1449 bracia Piotr i Aleksander z Jerzykowa^[14].

Poniżej wymienione są ważniejsze dobra ziemskie należące do Jerzykowskich h. Ostoja.

Jerzykowo^[2][3][5], Gortatowo^[5][2], Szyszłowo^[2], Kowalskie^[13], Komorowo^[2], Baranowo, Kozarzew, Gorazdowo, Borkowo, Psarskie^[1], Kościeszki^[15], Białężyn^[16], Oborzyska^[17], Rosnowo, Jarosławiec^[18], Błażkowa^[19], Wilanowiec^[20], Niewierz^[21].

• Mikołaj z Jerzykowa Jerzykowski (zm. po 1390) - dziedzic Gortatowa i Jerzykowa, kasztelan ostrowski.

• Jan Jurzykowski (zm. po 1478) - dziedzic dóbr w Jerzykowie i Graboszewie^[22], ksiądz, pleban we Wronczynie^[23], rektor kościoła parafialnego w Graboszewie^[24].

• Aleksander Irzykowski (zm. po 1516) - dziedzic Jerzykowa, Kowalskich i Komorowa, podwojewodzi kaliski, burgrabia ziemski koniński, burgrabia zamku łowickigo. Był synem Szymona i Katarzyny, dziedziców w Jerzykowie. Wyekwipował dwóch żołnierzy ze swoich dóbr na wołoską wyprawę wojenną w 1497 roku^[25].

• Wojciech Jerzykowski (Baranowski) (zm. przed 1582) - właściciel dóbr ziemskich w Kozarzewie, Gorazdowie, Borkowie i Psarskich.

• Dobrogost Jerzykowski (Irzykowski, Baranowski) (zm. po 1597) - dziedzic w Kozarzewie, burgrabia ziemski koniński. Był synem Wojciecha Jerzykowskiego i Katarzyny Iwieńskiej^[1].

• Maciej Jerzykowski (zm. po 1659) - regent kancelarii grodzkiej poznańskiej^[26].

• Jan Franciszek Jerzykowski (Irzykowski) (zm. przed 1702) - dziedzic Łosińca, Kościeszek, Białężyna, Oborzysk i innych, burgrabia grodzki poznański, regent grodzki poznański, pisarz grodzki kościański. Był synem Andrzeja i Heleny z Wilkowskich. W związki małżeńskie wstępował kilkukrotnie. Jego pierwszą małżonką była Marianna Katarzyna Komorowska, córka Stanisława i Zofii z Rostrzębowa Obodowskiej^[27], drugą Urszula Szołdrska, córka Marcina i Zofii z Cieleckich^[28] a trzecią Agnieszka Rolanka Bratuska, córka Samuela i Jadwigi Pruskiej, wdowa po Walentynie Raczyńskim^[29].

• Andrzej Jerzykowski (zm. po 1679) - dziedzic Kościeszek, ksiądz. Był synem Andrzeja i Jadwigi Katarzyny Wolskiej. Jego bratem przyrodnim był Jan Franciszek Jerzykowski. Sprzedał swoją część w Kościeszkach bratu Marcinowi w 1679 roku^[15].

• Stafan Jerzykowski (zm. po 1752) - dziedzic Oborzysk, burgrabia grodzki poznański. Był synem Jana Franciszka Jerzykowskiego, pisarza grodzkiego kościańskiego i Urszuli Szołdrskiej^[17].

• Antoni Jerzykowski (1819-1889) - profesor, doktor, polski filolog klasyczny, pedagog. Ojciec Stanisława Jerzykowskiego. Jego małżonką była Rozalia Zwolska^[30].

• Marceli Tadeusz Jerzykowski (1842–1884) - urzędnik Królestwa Polskiego, rachmistrz II kl. Biura Kontroli i Rachunkowości w Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Duchownych, rachmistrz w Sekcji Rachuby Wydziału Wyznań Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, sekretarz kolegialny^[31], intendent aleksandryjskiego instytutu wychowania panien^[32]. Był synem Franciszka i Katarzyny Kosteckiej^[33]. Ożenił się z Julią Krystyną Henrich w 1837 roku^[34].

• Stanisław Jerzykowski (1847-1927)^[35] – polski lekarz, działacz społeczny. Syn prof. Antoniego Jerzykowskiego i Rozalii ze Zwolskich. Mąż Marii Jadwigi Jagielskiej^[36].

• Karol Irzykowski (1873-1944) - polski krytyk literacki i filmowy, poeta, prozaik, dramaturg, teoretyk filmu, tłumacz, szachista. Był synem Czesława Irzykowskiego i Julianny z Ławrowskich.

• Zbigniew Jerzykowski (1881-1937) - doktor filozofii, starosta chodzieski i poznański, prezes Związku Starostów w województwie poznańskim, członek Sejmiku Wojewódzkiego, właściciel Wilanowca. Odznaczony orderem Polonia Restituta, Złotym Krzyżem Zasługi i orderem "Korony Humullskiej". Był synem Stanisława Jerzykowskiego i Marii z Jagieiskich^[37].

• Herb Ostoja
• Ród Ostojów (Mościców)
• Baranowscy herbu Ostoja

• Teki Dworzaczka. Materiały historyczno-genealogiczne do dziejów szlachty wielkopolskiej XV-XX w., Biblioteka Kórnicka PAN, Kórnik-Poznań 1995-2019 - Teki Dworzaczka.
• T. Jurek (red.), Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2019, Poznań, część I, s. 11-13, 594.
• K. Niesiecki, Herbarz polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1845, t. IV, s. 490.
• A. Boniecki, Herbarz polski, Warszawa 1902, t. IX, s. 25.
• S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, Warszawa 1908-9, t. V, s. 265, t. VI, s. 68-69.
• R. Kalinowski, Protoheraldyczny znak na portalu kościoła w Wysocicach a historia herbu Ostoja w średniowieczu, Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego nowej serii, t. XV (XXVI).
• Z. Cieplucha, Z przeszłości ziemi Kościańskiej, Kościan 1929.