Baruch Charney Vladeck

Baruch Charney Vladeck

‏ברוך טשאַרני וולאַדעק‎

Imię i nazwisko po urodzeniu	Baruch Nachman Czarny
Data i miejsce urodzenia	13 stycznia 1886 Dukora
Data i miejsce śmierci	30 października 1938 Nowy Jork
Przewodniczący Jewish Labor Committee
Okres	od 25 lutego 1934 do 30 października 1938
Następca	Adolph Held

Baruch Charney Vladeck, Baruch Czarny (jid. ‏ברוך טשאַרני וולאַדעק‎, ur. 13 stycznia 1886 w Dukorze, zm. 30 października 1938 w Nowym Jorku) – amerykańsko-żydowski dziennikarz, pisarz, poeta, działacz socjalistyczny i związkowy.

Pochodził z rodziny chasydów Chabad-Lubawicz. Urodził się jako Baruch Nachman Czarny, syn Zeewa Wolfa i Brochy. Jego braćmi byli pisarz Szmuel Niger i poeta Daniel Charney^[1][2][3]. W młodości uczęszczał do chederu, wraz z bratem Szmuelem także jesziwy w Mińsku^[4], następnie jako ekstern uzyskał również edukację świecką^[5] w rosyjskim gimnazjum^[3][4] lub w szkole prywatnej^[6].

Po pogromie w Kiszyniowie w 1903 roku zaangażował się w działalność partii Poalej Syjon, w związku z czym został aresztowany^[4][3] i na 8 miesięcy osadzony w więzieniu w Mińsku^[6]. We wrześniu 1904 roku wyszedł na wolność, następnie związał się z Bundem^[7][3], prawdopodobnie nastąpiło to pod wpływem Kolji Tepera, którego poznał w więzieniu^[8][7]. Brał udział w rewolucji 1905 roku w Mińsku, przewodząc przemarszowi robotników został zaatakowany przez Kozaków i poważnie zraniony w twarz^[3][9][6][7]. Następnie udał się do Wilna, pracował jako propagandysta Bundu w mniejszych miejscowościach, nazywany był wówczas „drugim Lassallem”^[9][3][7] lub „młodym Lassallem”^[6]. W 1905 roku został ponownie aresztowany i osadzony w więzieniu na Łukiszkach^[7], został zwolniony na mocy manifestu październikowego^[6]. Po opuszczeniu więzienia został wysłany do Królestwa Polskiego, gdzie był działaczem Bundu w Warszawie, Lublinie i Łodzi^[10]. W 1907 roku w Łodzi został ponownie aresztowany, miał zostać wypuszczony na skutek zabiegów Giny, przyszłej żony Włodzimierza Medema^[10]. W 1906 roku uczestniczył w kongresie Bundu we Lwowie^[7], popierał współpracę Bundu z bolszewikami^[11]. W 1907 roku jako przedstawiciel Bundu brał udział w kongresie Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji w Londynie, miał wówczas spotkać się z Włodzimierzem Leninem^[12][6]. W 1907^[3][7] lub 1908^[6] roku udał się na emigrację do Stanów Zjednoczonych^[13].

W 1906 roku debiutował jako pisarz i publicysta w prasie bundowskiej (m.in. „Der Weker”^[14]), używał pseudonimu literackiego „Vladek”^[3]. Publikował m.in. wiersze, opowiadania, recenzje teatralne^[12], eseje oraz sztukę teatralną Mosze Rabejnu^[14]. W 1917 roku wydał antologię From the Depths of the Heart—A Book of Suffering and Struggle^[14]. Współpracował z gazetą „Di Cukunft” i innymi czasopismami^[3], m.in. „Herald Tribune”, „Nation”, „Freje Arbeter Sztyme”^[14]. W 1911 roku został korespondentem gazety „Forverts”^[15], następnie zamieszkał z żoną w Filadelfii i podjął studia na Uniwersytecie Pensylwanii. W 1915 roku uzyskał amerykańskie obywatelstwo^[16][15], rok później przeniósł się do Nowego Jorku, mieszkał na Williamsburgu^[17]. W 1918 roku został mianowany dyrektorem czasopisma „Forverts”^{[3][18][19][7]}.

Był bliskim współpracownikiem Meira Londona^[3] oraz kierownikiem jego kampanii wyborczych w 1910, 1912 i 1914 roku^[15]. Był działaczem Jewish Socialist Federation i Socjalistycznej Partii Ameryki^[16][6], związał się z prawicowym skrzydłem partii^[20]. W 1932 roku poparł nominację Normana Thomasa na przewodniczącego partii. W 1934 roku był przewodniczącym kongresu partii w Detroit, po podziale partii dołączył do Social Democratic Federation^[21].

W 1917 roku jako kandydat Socjalistycznej Partii Ameryki został wybrany radnym Rady Miejskiej Nowego Jorku z dzielnicy Williamsburg^[22][18], w radzie zasiadał do 1921 roku^[13][17][19]. W latach 20. XX wieku angażował się w walkę z żydowskimi komunistami^[22][13][7], sprzeciwiał się również syjonizmowi^[23]. Był działaczem spółdzielni mieszkaniowych w dzielnicach Bronx i Manhattan. Od 1934 roku był członkiem New York City Housing Authority^[17][13][23]. W 1936 roku był jednym z założycieli American Labor Party^[24][18], z ramienia której zasiadał w 1938 roku w Radzie Miejskiej Nowego Jorku, pełniąc funkcję lidera większości^[25], a następnie lidera mniejszości^[19].

Angażował się w działalność Hebrew Immigrant Aid Society, był również członkiem zarządu YIVO oraz działaczem American Jewish Joint Distribution Committee^[26][7]. W 1924 roku odwiedził Polskę, a w 1936 roku przebywał we Francji, Związku Radzieckim i Palestynie^[7]. W latach 1932–1938 był przewodniczącym amerykańskiego oddziału organizacji ORT^[13][23]. W 1934 roku był założycielem^[24], oraz do 1938 roku przewodniczącym Jewish Labor Committee^[13]. W 1934 roku uczestniczył w kongresie Amerykańskiej Federacji Pracy, uzyskując poparcie organizacji dla Jewish Labor Comittee^[27]. Był również członkiem władz American Civil Liberties Union oraz należał do National Press Club^[19]. Po dojściu nazistów do władzy w Niemczech był jednym z organizatorów bojkotu niemieckich towarów w Stanach Zjednoczonych^[18].

W 1911 roku ożenił się z pielęgniarką Clarą Richman^[16][7]. Miał trójkę dzieci – Williama, Stephena i Maisie^[24], jego synową była prawniczka i działaczka na rzecz praw kobiet Judith Vladeck^[28]. Jego wnukami są muzyk David Bromberg^[29] i prawnik David Vladeck^[28]. Jego prawnukiem jest prawnik Steve Vladeck^[30].

Dwa lata przed śmiercią stracił oko^[31]. 28 października 1938 roku w siedzibie gazety „Forverts” doznał ataku serca, zmarł dwa dni później^[32]. Został pochowany na Mount Carmel Cemetery w Glendale w Queens^[33]. Jego pogrzeb odbył się 2 listopada 1938 roku, uczestniczyło w nim ponad pół miliona osób^[34].

Rok po śmierci został patronem parku na Manhattanie^[35], jest także patronem osiedla socjalnego w tej samej dzielnicy^[36].

W 1944 roku jego imieniem nazwano statek typu Liberty „SS B. Charney Vladeck”^[37].

• MelechM. Epstein MelechM., Profiles of Eleven; Profiles of eleven men who guided the destiny of an immigrant society and stimulated social consciousness among the American people, Detroit: Wayne State University Press, 1965  (ang.).
• B. Vladek, [w:] BenjaminB. Harshav BenjaminB. (red.), Sing, Stranger. A Century of American Yiddish Poetry. A Historical Anthology, BenjaminB. Harshav (tłum.), BarbaraB. Harshav (tłum.), Stanford: Stanford University Press, 2006, s. 177–180, ISBN 978-0-8047-5183-4  (ang.).
• Bernard K.B.K. Johnpoll Bernard K.B.K., Vladeck, Baruch Charney (1886–1938), [w:] Bernard K.B.K. Johnpoll, HarveyH. Klehr (red.), Biographical Dictionary of the American Left, New York–Westport–London: Greenwood Press, 1986, s. 392–397, ISBN 0-313-24200-3  (ang.).