Bell XV-3

Bell XV-3
	; Bell XV-3 w locie, 1955
	Dane podstawowe
Państwo	Stany Zjednoczone
Producent	Bell Aircraft Corporation
Typ	zmiennowirnikowiec
Konstrukcja	metalowa o zmiennej geometrii wirników
Załoga	1
	Historia
Data oblotu	11 sierpnia 1955
Liczba egz.	2
Liczba wypadków; • w tym katastrof	1; 1
	Dane techniczne
Napęd	1 × Pratt & Whitney R-985-AN-1
Moc	336 kW (450 KM)
	Wymiary
Rozpiętość	9,50 m
Średnica wirnika	7,60 m
Długość	9,23 m
Wysokość	4,11 m
Powierzchnia nośna	10,8 m²
	Masa
Własna	1907 kg
Użyteczna	2218 kg
	Osiągi
Prędkość maks.	296 km/h
Prędkość przelotowa	269 km/h
Prędkość wznoszenia	6,3 m/s
Pułap	4600 m
Zasięg	411 km
	Dane operacyjne

Bell XV-3 był pierwszym statkiem powietrznym o zmiennej geometrii wirników. Można go zaklasyfikować jako zarówno samolot, jak i śmigłowiec. Tak jak poprzednicy, XV-3 miał silniki w kadłubie, które napędzały śmigła znajdujące się na końcu skrzydeł. XV-3 potrafił sprawnie latać, jednak pojawiła się duża liczba problemów z konstrukcją, stabilnością oraz aerodynamiką samolotu^[1]^[2].

Projekt i rozwój

Pierwszy zbudowany egzemplarz został oblatany 23 sierpnia 1955 roku. Lot w zawisie nie przebiegł całkowicie zgodnie z planem, a problem ze stabilnością doprowadził do gwałtownego lądowania. 23 sierpnia 1956 roku podczas lotu testowego XV-3 pilot doświadczalny na wysokości 60 metrów, obrócił wirniki o 20 stopni do przodu, co natychmiast doprowadziło do bardzo silnych drgań skutkujących utratą kontroli nad samolotem doświadczalnym i lądowaniem awaryjnym. Pilot doznał poważnych obrażeń. Zebrane dane ostatecznie wykazały, że wirniki trójłopatowe były całkowicie nieodpowiednie dla XV-3.D^[1].

Opracowanie modyfikacji i wdrożenie ich w drugim prototypie (4148) zajęło dwa lata. Średnica wirnika została zmniejszona z 7,32 m do 7,01 m. Wirnik trójłopatowy został zastąpiony wirnikiem dwułopatowym. Maszty zostały znacznie skrócone, a skrzydła z pylonami śmigieł zostały ustabilizowane i usztywnione dodatkowymi rozpórkami. Usterzenie otrzymało również dodatkowy statecznik pionowy^[1].

Drugi, udoskonalony model zaliczył pierwszy lot 12 grudnia 1958 a 18 grudnia 1958 roku wykonano pierwsze pełne przejście z trybu śmigłowca do trybu samolotu. W późniejszym locie XV-3 osiągnął prędkość 220 km/h w konfiguracji samolotowej^[1]^[2]^[3].

Począwszy od 1959 roku, XV-3 był testowany w Bazie Sił Powietrznych Edwards. Pomimo znacznych zmian i ciągłych modyfikacji, drgania udało się zredukować, ale nigdy całkowicie wyeliminować tak jak i problemów ze stabilnością. Z tego powodu XV-3 został ostatecznie uziemiony w 1962 roku. W sumie w powietrzu spędził 125 godzin podczas 270 lotów^[1].

Bell kontynuował jeszcze testy XV-3 w tunelu aerodynamicznym NASA przez kolejne sześć lat. Podczas jednego z tych testów, w 1968 roku, doszło do awarii lewego pylonu wirnika. XV-3 został tak poważnie uszkodzony, że nie można go było odbudować^[1].

Zachowany egzemplarz eksponowany jest w National Museum of the United States Air Force w Dayton (Ohio)^[3].

XV-3 nie wszedł do produkcji seryjnej, ale ułatwił projekt oraz realizację budowy nowoczesnego statku powietrznego CV-22 Osprey, który był pierwszym na świecie samolotem z odchylanymi wirnikami w czynnej służbie w siłach zbrojnych USA od 2005 roku^[2]^[3].

Podobne konstrukcje

Przypisy

1 2 3 4 5 6 Bell XV-3 – Frühe Kipprotor-Technologie. flugrevue.de. [dostęp 2026-08-24]. (ang.).
1 2 3 Bell Helicopter Textron XV-3: Das erste Kipprotor-Flugzeug der Welt von 1955 (Tiltrotor). flugzeug-lexikon.de. [dostęp 2026-08-24]. (niem.).
1 2 3 Bell Helicopter Textron XV-3. National Museum of the United States Air Force. [dostęp 2025-12-21]. (ang.).

[flugrevue-1] 1 2 3 4 5 6 Bell XV-3 – Frühe Kipprotor-Technologie. flugrevue.de. [dostęp 2026-08-24]. (ang.).

[flugzeug-lexikon-2] 1 2 3 Bell Helicopter Textron XV-3: Das erste Kipprotor-Flugzeug der Welt von 1955 (Tiltrotor). flugzeug-lexikon.de. [dostęp 2026-08-24]. (niem.).

[mus-3] 1 2 3 Bell Helicopter Textron XV-3. National Museum of the United States Air Force. [dostęp 2025-12-21]. (ang.).

[1]

[2]

[3]