Ceramika z Yixing

Yixing ni
Ilustracja
Czajniczek zisha w kształcie kwiatu moreli japońskiej sygnowany przez Shi Dabina. Początek XVII w. Metropolitan Museum of Art
Nazwa chińska
Pismo uproszczone

宜兴泥

Pismo tradycyjne

宜興泥

Hanyu pinyin

Yíxīng ní

Wade-Giles

I-Hsing ni

Ceramika z Yixing – odmiana chińskiej kamionki wytwarzana w powiecie Yixing w prowincji Jiangsu, znana przede wszystkim z produkowanych z niej czajniczków na herbatę.

Waza yijun wykonana przez Ge Mingxianga. Era Qianlong (1736–1795). Musée Cernuschi

Zgodnie z tradycją produkcja ceramiki w Yixing została zapoczątkowana przez Fan Li, ojca chińskiej przedsiębiorczości. W rzeczywistości tutejsza tradycja ceramiczna sięga neolitu, zaś purpurowo-czerwona kamionka była wytwarzana już w czasach dynastii Song, choć zaczyna być dobrze udokumentowana dopiero od połowy XVI wieku. To wtedy pojawiają się pierwsze wzmianki o indywidualnych ceramikach, którzy zaadaptowali praktykę sygnowania swoich wyrobów, co stało się cechą wyróżniającą tutejsze naczynia. Najsłynniejszy rodzaj ceramiki z Yixing to czajniczki zisha („fioletowy piasek”), nazywane tak ze względu na ich purpurowo-brązowy kolor, wysoce cenione jako naczynia do picia herbaty. W Yixing wytwarzano jednak również szkliwioną ceramikę, z reguły w stylu Jun (stąd nazywaną Yijun)[1][2].

Za pierwszego wytwórcę czajniczków zisha tradycyjnie uchodzi Gong Chun, świecki adept buddyzmu chan, który miał żyć za panowania cesarzy Zhengde (1505–1521) i Jiajinga (1521–1567) (najstarszy znany dziś czajniczek z Yixing jest datowany na rok 1533). Pierwsze czajniczki wytwarzano bez użycia koła garncarskiego, wygniatając glinę palcami, a powierzchni nie wyrównywano. Glinka używana do produkcji była zazwyczaj mieszana z kaolinem, kwarcem i miką o wysokiej zawartości żelaza. Wypalane w temperaturze pomiędzy 1100 a 1200 °C i nieszkliwione naczynia zisha łatwo absorbują aromat i po pewnym czasie czajniczek lub czarka są przesycone zapachem herbaty. Przed erą Wanli (1572–1620) w trakcie procesu wypalania nie używano ochraniaczy na naczynia, stąd były one pokryte naturalnym szkliwem lub kurzem. W miarę jak naczynia zisha stawały się popularne wśród kulturalnej elity pijącej herbatę ich kształty zaczęły być bardziej eleganckie i wygładzone[3][4].

Ceramika Yijun była wytwarzana w mieście Dingshan (obecnie Dingshu), gdzie jej produkcję w erze Wanli miał rozpocząć niejaki Ou Ziming, od którego wzięło się określenie „piece Ou”. Oprócz ceramiki w stylu Jun w piecach Ou wypalano również ceramikę Ge i ceramikę w stylu pieców oficjalnych. Wyroby Yijun, z fioletowym lub białym czerepem, były pokrywane grubym i nieprzezroczystym szkliwem, tak że sprawiały wrażenie masywnych i prymitywnych. Efekt nieprzezroczystego szkliwa uzyskiwano dzięki użyciu odczynnika zawierającego pięciotlenek fosforu. Barwnik zawierający żelazo, miedź, kobalt i mangan był aplikowany bezpośrednio na kamionkę przed jej wypaleniem w temperaturze ok. 1200 °C. Ten proces produkcji dzielił wiele podobieństw ze sposobem produkcji w piecach Jun w okresie dynastii Song, ale były też istotne różnice. Przykładowo, w piecach Jun w epoce Song proces wypalania odbywał się w atmosferze redukcyjnej, natomiast w piecach Yijun była to atmosfera utleniająca[5].

Pojemnik do mycia pędzla imitujący wykonanie z pędów bambusa opatrzony pieczęcią Chen Mingyuana, przełom XVII i XVIII w. Muzeum Sztuki Azjatyckiej w San Francisco

W epoce Qing ceramika zisha trafiła jako trybut na dwór cesarski. Poza utensyliami herbacianymi takimi jak pojemniki na herbatę i czarki, wytwarzano w dużych ilościach również wazony typu zun, pudełka z motywem chryzantem, półmiski na kadzidło i dołączane do nich kubki. Ówczesne wyroby często przyjmowały kształty przypominające owoce lub inne rośliny[6]. Czajniczki zisha mają zatem formę łodygi bambusa, dyni, owocu brzoskwini, cytryny palczastej (zwanej „dłonią Buddy)”, podwójnej tykwy lub granatu, przy czym te kształty są powiązane z chińską symboliką. Brzoskwinia, granat, tykwa i „dłoń Buddy” to symbole szczęścia i dostatku, dynia prezentuje bogatą symbolikę kobiecą, bambus zaś to długie, szczęśliwe życie[7]. Twórcą szczególnie znanym z dzieł przypominających żywe elementy naturalnego świata był Chen Mingyuan, aktywny w erze Kangxi (1661–1722). Zachowane do dziś wyroby zisha w tym stylu są właściwie wszystkie oparte na jego wyrobach[6].

W tym okresie garncarze z Yixing stali się również najważniejszymi wytwórcami utensyliów przeznaczonych na biurka wykształconej elity, tworząc „niewątpliwie najlepsze ceramiczne pojemniki do odkładania pędzli, pojemniki do ich przemywania, skraplacze, pojemniki do trzymania pędzli, palety i inne ozdobne przedmioty przeznaczone do używania jako przyciski do papieru lub do dekoracji”[8]. W epoce Qing na szerszą skalę zaczęto eksportować do Europy herbatę, a wraz z nią pojawiły się tam również czajniczki zisha. Były one tak popularne, że wkrótce rozpoczęto produkcję ich miejscowych imitacji stworzonych przez Ary de Milde (zm. 1708) w Delftach (ok. 1675), braci Elers w Stafford (ok. 1690) oraz Böttgera w Miśni (ok. 1710)[9][10].

Ogólny kryzys w jaki popadł chiński przemysł ceramiczny pod koniec epoki Qing dotknął również Yixing, gdzie zwrócono się ku innym rodzajom działalności, tracąc zarówno zasoby ludzkie, jak i znajomość technologii[11]. Jednak począwszy od lat 50. XX wieku w Yixing kontynuuje się produkcję tradycyjnej ceramiki, która cieszy się wysokim poważaniem zarówno w samych Chinach, jak i wśród jej zagranicznych nabywców w Japonii i na Zachodzie[1].

Przypisy

  1. 1 2 Rose Kerr: Yixing. Grove Art Online, 2003. (ang.).
  2. ↑ Fang 2023 ↓, s. 774–776.
  3. ↑ Fang 2023 ↓, s. 775–776.
  4. ↑ Trzeciak 2009 ↓, s. 168–169.
  5. ↑ Fang 2023 ↓, s. 776–777.
  6. 1 2 Fang 2023 ↓, s. 940.
  7. ↑ Trzeciak 2009 ↓, s. 170.
  8. ↑ Watson 2007 ↓, s. 50.
  9. ↑ Fang 2023 ↓, s. 940–941.
  10. ↑ Trzeciak 2009 ↓, s. 167.
  11. ↑ Fang 2023 ↓, s. 1069.

Bibliografia

  • Lili Fang: The History of Chinese Ceramics. Springer, 2023. ISBN 978-981-19-9094-6.
  • Przemysław Trzeciak: Powieki Bodhidharmy: Sztuka herbaty dawnych Chin i Japonii. Zalesie Górne: Pracownia Wydawnicza, 2009. ISBN 978-83-908538-3-3.
  • William Watson: The Arts of China. After 1620. New Haven and London: Yale University Press, 2007. ISBN 0-300-073933.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.