Chróścice
| wieś | |
 Kościół pw. św. Jadwigi | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2006) |
3 000 |
| Strefa numeracyjna |
77 |
| Kod pocztowy |
46-080[1] |
| Tablice rejestracyjne |
OPO |
| SIMC |
0493250 |
Położenie na mapie gminy Dobrzeń Wielki  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa opolskiego  | |
Położenie na mapie powiatu opolskiego  | |
 50°47′01″N 17°48′54″E/50,783611 17,815000[2] | |
| Strona internetowa | |
Chróścice (niem. Chrosczütz[2], niem. Chrosczütz, śl. Krościce) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie opolskim, w gminie Dobrzeń Wielki.
Na osobną uwagę zasługuje Odra. Ze względu na to, że rzeka zmieniała swoje koryto również i osada zmieniała swoje miejsca. Dzisiejsze Chróścice już są z kolei na trzecim miejscu: pierwsze miejsce to osada hutnicza koło wiatraków w pobliżu części Chróścic zwanej Kopanie. Drugie osiedle to miejsce w okolicach Chróścickiego młyna - trzecie miejsce znajduje się najbliżej dzisiejszej lokalizacji, w pobliżu starego brzegu Odry wzdłuż aktualnej drogi.
Nazwa
W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizownej formie Croscziczi[3][4]. W okresie hitlerowskiego reżimu w latach 1935-1945 miejscowość nosiła nazwę Rutenau[5].
| SIMC | Nazwa | Rodzaj |
|---|---|---|
| 0493304 | Babi Las | przysiółek |
| 0493267 | Dąbrowa | część wsi |
| 0493273 | Gajówka | część wsi |
| 0493310 | Kąty | przysiółek |
| 0493327 | Kwaśno | przysiółek |
| 0493280 | Ług | część wsi |
| 0493333 | Młyn | osada |
| 0493340 | Ostrówek | przysiółek |
| 0493296 | Wiatraki | część wsi |
W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Chróścice.
Historia
Pierwsze ślady osadnictwa pochodzą z okresu kilku tysięcy lat p.n.e. Świadczą o tym różne znaleziska. Wykopaliska, jakie poczyniono w Chróścicach przed II wojną światową w 1931 jak również i po wojnie w latach 1953–1954 – mówią o tym samym; sięgają one do młodszej epoki kamiennej (4500–1700 rok przed naszą erą).
Pierwsze odkrycia z 1931 w okolicach Chróścic są bardzo interesujące: m.in. znaleziono w Babi Lesie monetę celtycką z okresu lateńskiego (ok. IV wiek p.n.e.) – określenie "kultura lateńska" jest stosowane w nauce na oznaczenie specyficznej kultury Celtów w ostatnich wiekach przed naszą erą. Na dwóch kolejnych stanowiskach odkryto ziemiankę i resztki sześciu dymarek do wytapiania metali oraz narzędzia codziennego użytku m.in. skorupy glinianych naczyń.
Kolejne odkrycia z sierpnia i września 1953 są o tyle ciekawsze, że robotnicy w czasie wydobywania kruszywa na polu rolnika Franciszka Kampy (niedaleko wiatraków) natrafili przypadkowo na groby całopalne. Podczas wykopalisk odkryto dziewięć grobów z czego jeden był względnie dobrze zachowany m.in. odnaleziono bogato zdobione popielnice, części spinek i sprzączek, elementy broni jak uchwyty do tarcz, groty oszczepów oraz resztki mieczy – także celowo zgięte lub złamane części uzbrojenia. Poza tym cmentarzysko było bogate w przedmioty z żelaza: noże, nożyczki, fibule, krzesiwa, imacze oraz łańcuchy. Najstarszy grób pochodził z II wieku n.e., a najmłodszy z połowy IV wieku n.e.
W 1954 dokonano w Chróścicach dalszych badań wykopaliskowych - odnaleziono resztki pieców hutniczych, ponadto dużą ilość żużla i polepy, które stanowiły elementy odpadkowe w procesie wytapiania żelaza – obfitość nisko fosforowej rudy darniowej w dorzeczu Odry uwarunkowała powstanie stanowisk hutniczych. Prowadzone na szeroką skalę badania archeologiczne potwierdzają istnienie wysoko zorganizowanych i uporządkowanych systemów produkcji tych stanowisk, ośrodki hutnicze korzystały ze specjalistów oraz z pracowników najemnych - obok pieców odnaleziono ułamki ręcznie lepionych i zdobionych naczyń, sprzączkę żelazną, brązową fibulę, dwa żelazne nożyki oraz szklany paciorek. Niestety kolejnych wykopalisk archeologicznych w Chróścicach nie przeprowadzono.
Od pocz. XIX w. wieś posiadała pieczęć gminną, na której wizerunku przedstawiono lemiesz pługa, na nim rama z czterech kół[8].
Oficjalne wyniki Plebiscytu Górnośląskiego: "Gazeta Urzędowa Górnego Śląska" Nr. 21 - 7 V 1951, Opole – liczba głosujących w Chróścicach: 1999 – liczba głosów za Polską: 816 – liczba głosów za Niemcami: 1177 – liczba głosów unieważnionych: 6
Zabytki
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest[9]:
- kościół parafialny pw. św. Jadwigi, z l. 1936-37, wieża z 1804 r., przy ulicy Powstańców śląskich. Odpust jest obchodzony 16 października. Drewniany kościołek pod wezwaniem św. Sebastiana i Floriana, o którym mowa w dokumencie wizytacji biskupiej z Wrocławia z roku 1687, został zdemontowany w 1804 roku i wraz z wyposażeniem sprzedany za 100 Talarów do Naroka. Tu stał do 1904 roku kiedy to od uderzenia pioruna spłonął doszczętnie. Wybudowany w 1804 roku kościół murowany pw. św. Jadwigi został rozebrany w roku 1936 a na jego miejscu zbudowano obecną świątynię. Z poprzedniej świątyni pozostała tylko wieża której ówcześni konserwatorzy zabytków nie pozwolili rozebrać: została ona wzmocniona i podwyższona o około 10 m.
Ludzie urodzeni w Chróścicach
Z Chróścic pochodzą m.in.:
- ksiądz Szymon Sobiech - (1749-1832), moralista, kanonista, długoletni rektor wrocławskiego alumnatu. Z nominacji księcia bpa Józefa Christiana von Hohenlohe został radcą wikariatu generalnego (1796) i członkiem najwyższej rady konsystorialnej. Z okazji 50- lecia kapłaństwa, 7 XI 1822 otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego. Po śmierci pochowano go w katedrze Wrocławskiej w grobowcu kanoników.
- ojciec Benno (Augustyn) Sonsalla -OFM- urodził się 26.08.1888 r. w Chróścicach, jego obłóczyny zakonne odbyły się 08.04.1907 r., a święcenia kapłańskie 18.06.1919 r. Pod koniec II wojny światowej został gwardianem klasztoru w Nysie. Był bardzo pracowity, sumienny oraz przez wszystkich lubiany. Kiedy miasto w czasie działań wojennych było pod ostrzałem artylerii radzieckiej i musiało być całkowicie ewakuowane - o. Benon, jako gwardian klasztoru czuł się zobowiązany pozostać - został zastrzelony przez radzieckiego żołnierza.
- siostra Balda - Anna Gonschior (Gonsior), urodzona w Chróścicach 17.07.1910 r. wstąpiła do Zgromadzenia Sióstr Szkolnych de Notre Dame w 1932 r. w Nysie - tam zakonnice prowadziły szkołę prac ręcznych dla 80 uczennic i świetlicę dla 80 dzieci. Dnia 24.03.1945, po wejściu Armii Czerwonej do Nysy - jeden z żołnierzy podszedł do niej usiłując ją uprowadzić. Siostra rozpłakała się i zaczęła się opierać, wtedy padł śmiertelny strzał.
- ojciec Bertrand Zimolong, ur. 26.11.1888 r., franciszkanin, biblista, represjonowany w czasie II Wojny Światowej przez gestapo. Po przejściu frontu przyjechał do Chróścic, rodzinnej miejscowości, by obchodzić rocznicę swoich święceń kapłańskich. Widząc jak żołnierz radziecki napastuje jego bratową, stanął w jej obronie. Żołnierz go wówczas przebił bagnetem. Wskutek zadanych ran zmarł o. Zimolong po kilku dniach 18 czerwca 1945 r., został pochowany na cmentarzu parafialnym w Chróścicach.
- ksiądz Augustyn Urban - (1911-1989), polski pallotyn, krzewiciel Szensztackiego Ruchu Apostolskiego w Polsce, którego był dyrektorem do 1980 roku. Uważany jest za współinspiratora rozwoju Dzieła Szensztackiego w Polsce, obejmującego: Siostry Maryi, Panny Szensztackie, Ojców Szensztackich, Księży Diecezjalnych "Bracia Maryi", Dzieło Rodzin, Związek i Ligę Szensztacką.
Ks. Urban jest też autorem ponad 60 pozycji książkowych, w tym biografii wielu polskich pallotynów.
Edukacja
W Chróścicach funkcjonuje publiczne przedszkole, ochronka prowadzona przez siostry zakonne i Zespół Szkół. W skład Zespołu Szkół wchodzą: Publiczna Szkoła Podstawowa funkcjonująca w dwóch budynkach (im. Marii Konopnickiej) i Publiczne Gimnazjum. Szkoła mieści się przy ulicy Powstańców śląskich 1, filia (szkoły podstawowej) mieści się przy ul. Szkolna 11. Szkoła posiada bogatą infrastrukturę sportową i naukową. Często organizuje zawody na różnych stopniach. Odnosi dużo sukcesów sportowych w różnych dyscyplinach i na różnym szczeblu.
Słownik gwary Chróścickiej i okolicy
Sport
W Chróścicach działa klub sportowy – LZS Victoria Chróścice. Klub sięga swą historią do roku 1918 a po 1945 jest czwartym zarejestrowanym w Polsce klubem Zrzeszenia LZS. W 1953 roku Victoria zdobyła puchar polski LZS. W klubie jest 5 sekcji: piłka nożna, tenis stołowy, siatkówka dziewcząt, szachy i skat sportowy. Pierwsza drużyna piłkarska obecnie gra w III lidze śląsko-opolskiej. Druga drużyna seniorów gra w klasie A, w rozgrywkach biorą też udział drużyna juniorów i trampkarzy. Od wielu już lat, na każdym meczu towarzyszą im wierni kibice w różnym wieku i płci. Mamy także bardzo zdolne siatkarki. Znane na całej Opolszczyźnie. Od kilku lat coraz to lepsze wyniki mają tenisiści stołowi. Aktualnie Klub ma dwie bardzo młode drużyny kobiece w II lidze tenisa stołowego, drużynę seniorów w IV lidze i dwie drużyny juniorów w I lidze juniorów. Sylwia Szlapa i Aleksandra Nowak notowane są w rankingach ogólnopolskich na bardzo wysokich miejscach.
Infrastruktura
We wsi znajdują się stacja kolejowa Chróścice, przystanki PKS, gminna biblioteka, klub sportowy, OSP oraz ośrodek zdrowia. Wieś ma wodociąg i jest skanalizowana. Posiada także sieć gazową.
Wieś obejmuje wraz z przysiółkami duży obszar: od śluzy na Odrze najdalej na południe wysuniętego punktu Chróścic, do punktu najdalej wysuniętego na północ do tzw. Chróścickiego młyna jest ponad 7 km a od wjazdu od strony wschodniej (od Dobrzenia Wielkiego) do wyjazdu na Siołkowice w okolicy żwirowni jest prawie 4,5 kilometra.
Warto zobaczyć
W Chróścicach można zobaczyć młyn i jezioro. Stary chróścicki wiatrak znajduje się w Muzeum Wsi Opolskiej w Opolu. Północny kraniec wsi graniczy z kompleksem leśnym będącym częścią Stobrawskiego Parku Krajobrazowego. Południowy kraniec wsi sięga do nurtu Odry przy której funkcjonuje zabytkowa, wielokrotnie modernizowana śluza z 1887 roku z jazem iglicowym.
Przypisy
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 155 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
- 1 2 Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 16580.
- ↑ Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
- ↑ H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
- ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262 (ISAP))
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-03-09].
- ↑ TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
- ↑ Aleksandra Starczewska-Wojnar, Odciśnięta pamięć wspólnoty: prawne i komunikatywne funkcje pieczęci gmin wiejskich na przykładzie zachodnich powiatów rejencji opolskiej w latach 1816-1933 = Sealed memory of the community: legal and communicative functions of rural seals based on the example of western districts of the Regierungsbezirk Oppeln in 1816-1933 = Abdrücke eines kollektiven Gedächtnisses: rechtliche und kommunikative Funktionen der Germeindesiegel am Beispiel der westlichen Landkreise der Regierung Oppeln in den Jahren 1816-1933, Archiwalne źródła tożsamości, Opole: Archiwum Państwowe w Opolu : Uniwersytet Opolski, 2020 (4), s. 395, ISBN 978-83-956475-6-7 (pol.).
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo opolskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 marca 2026, s. 95.
Linki zewnętrzne
- Galeria
- Chróścice, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 645.
- Chróścice, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo, Warszawa 1900, s. 328.
