Chyżoskoczek

Chyżoskoczek
	Stylodipus
	G.M. Allen, 1925
	; Chyżoskoczek gruboogonowy (S. telum)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Nadgromada	żuchwowce
Gromada	ssaki
Infragromada	łożyskowce
Rząd	gryzonie
Podrząd	Supramyomorpha
Infrarząd	myszokształtne
Nadrodzina	skoczkowce
Rodzina	skoczkowate
Podrodzina	skoczki
Rodzaj	chyżoskoczek
	Typ nomenklatoryczny
	Stylodipus andrewsi G.M. Allen, 1925
Synonimy
	Halticus J.F. von Brandt, 1844;
	Halticus J.F. von Brandt, 1844;
Gatunki
	6 gatunków (w tym 2 wymarłe) – zobacz opis w tekście
	6 gatunków (w tym 2 wymarłe) – zobacz opis w tekście

Chyżoskoczek^[3] (Stylodipus) – rodzaj ssaków z podrodziny skoczków (Dipodinae) w obrębie rodziny skoczkowatych (Dipodidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w zachodniej i środkowej Azji^[4]^[5]^[6].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 110–135 mm, długość ogona 130–170 mm, długość ucha 15–20 mm, długość tylnej stopy 46–58 mm; masa ciała 45–95 g^[5]^[7].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1925 roku amerykański zoolog Glover Morrill Allen w artykule zatytułowanym Skoczki z Mongolii, opublikowanym w czasopiśmie American Museum Novitates^[1]. Gatunkiem typowym jest (oryginalne oznaczenie) chyżoskoczek mongolski (S. andrewsi). Nazwa Halticus którą ukuł w 1844 roku niemiecki zoolog Johann Friedrich von Brandt okazała się zajęta przez rodzaj pluskwiaków opisany w 1832 roku.

Etymologia

Halticus: gr. ἁλτικος haltikos ‘skoczny’^[8]. Gatunek typowy: Dipus halticus J.F. von Brandt, 1844 (= Dipus telum H. Lichtenstein, 1823).
Stylodipus: gr. στυλοςἁ stulos ‘podpora, kolumna’^[9]; rodzaj Dipus A.E.W. von Zimmermann, 1780 (skoczek)^[1].

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki^[10]^[7]^[4]^[3]:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa^[3]	Podgatunki^[5]^[4]^[7]	Rozmieszczenie geograficzne^[5]^[4]^[7]	Podstawowe wymiary^[5]^[7]^[b]	Status IUCN^[11]
Stylodipus andrewsi	G.M. Allen, 1925	chyżoskoczek mongolski	gatunek monotypowy	Mongolia i północne Chiny (północne Gansu, Mongolia Wewnętrzna i Ningxia)	DC: 12–13,5 cm DO: 14–16,5 cm MC: 60–95 g	LC
Stylodipus telum	H. Lichtenstein, 1823	chyżoskoczek gruboogonowy	5 podgatunków	wschodnia i południowa Ukraina i Rosja (północny Kaukaz), Kazachstan, zachodni i północny Turkmenistan oraz północno-zachodni Uzbekistan	DC: 11–13 cm DO: 13–17 cm MC: 45–73 g	LC
Stylodipus birulae	(Vinogradov, 1937)		gatunek monotypowy	wschodni Kazachstan (wschodnia część jeziora Zajsan) i prawdopodobnie północno-zachodnia Chiny (północno-zachodni Sinciang).	DC: brak danych DO: brak danych MC: brak danych	NE
Stylodipus sungorus	Sokolov & Shenbrot, 1987	chyżoskoczek stepowy	gatunek monotypowy	północno-zachodnie Chiny (północno-wschodni Sinciang) i południowo-zachodnia Mongolia (pustynia Gobi)	DC: 12,5–13 cm DO: 15–16,5 cm MC: 8,–95 g	LC

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunki wymarłe z pliocenu Mongolii:

Stylodipus iderensis Zazhigin & Lopatin, 2001^[12]
Stylodipus perfectus Zazhigin & Lopatin, 2001^[12].

Uwagi

↑ Młodszy homonim Halticus Hahn, 1832 (Hemiptera).
↑ DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 3 G.M. Allen. Jerboas from Mongolia. „American Museum Novitates”. 161, s. 4, 1925. (ang.).
↑ J.F. von Brandt. Remarques sur la classification des Gerboises eu égard surtout aux espèces de Russie, avec un aperçu de la disposition systématique des espèces en général, leur affinite et leur distribution géographique. „Bulletin de la Classe physico-mathématique de l’Académie impériale des sciences de Saint-Pétersbourg”. 2 (14–15), s. 213, 1844. (łac.).
1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 230. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 322. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
1 2 3 4 5 J. Michaux & G. Shenbrot: Family Dipodidae (Jerboas). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 96–97. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Stylodipus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-16].
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 209. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 308, 1904. (ang.).
↑ Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 251, OCLC 11069271 (ang.).
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.5) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-08-06]. (ang.).
↑ Taxonomy: Stylodipus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2026-08-03]. (ang.).
1 2 B.С. Зажигин & А.В. Лопатин / V.S. Zazhigin & А.V. Lopatin. История Dipodoidea (Rodentia, Mammalia) в миоцене Азии. 4. Dipodinae на рубеже миоцена и плиоцена / The History of the Dipodoidea (Rodentia, Mammalia) in the Miocene of Asia: 4. Dipodinae at the Miocene–Pliocene Transition. „Палеонтологический журнал / Paleontological Journal”. 35 (1), s. 67, 2001. (ros. • ang.).

[2] Młodszy homonim Halticus Hahn, 1832 (Hemiptera).

[12] DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Allen-1] 1 2 3 G.M. Allen. Jerboas from Mongolia. „American Museum Novitates”. 161, s. 4, 1925. (ang.).

[Brandt-3] J.F. von Brandt. Remarques sur la classification des Gerboises eu égard surtout aux espèces de Russie, avec un aperçu de la disposition systématique des espèces en général, leur affinite et leur distribution géographique. „Bulletin de la Classe physico-mathématique de l’Académie impériale des sciences de Saint-Pétersbourg”. 2 (14–15), s. 213, 1844. (łac.).

[Cichocki&inni-4] 1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 230. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-5] 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 322. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Michaux&Shenbrot-6] 1 2 3 4 5 J. Michaux & G. Shenbrot: Family Dipodidae (Jerboas). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 96–97. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).

[Wilson&Reeder-7] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Stylodipus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-16].

[amw-8] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 209. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[Palmer-9] T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 308, 1904. (ang.).

[Jaeger-10] Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 251, OCLC 11069271 (ang.).

[mdd-11] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.5) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-08-06]. (ang.).

[13] Taxonomy: Stylodipus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2026-08-03]. (ang.).

[zaz&lop-14] 1 2 B.С. Зажигин & А.В. Лопатин / V.S. Zazhigin & А.V. Lopatin. История Dipodoidea (Rodentia, Mammalia) в миоцене Азии. 4. Dipodinae на рубеже миоцена и плиоцена / The History of the Dipodoidea (Rodentia, Mammalia) in the Miocene of Asia: 4. Dipodinae at the Miocene–Pliocene Transition. „Палеонтологический журнал / Paleontological Journal”. 35 (1), s. 67, 2001. (ros. • ang.).

[1]

[a]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[b]

[11]

[12]