Chyszów

Chyszów

Osiedle nr 9 „Chyszów”

Część miasta
Lasek Chyszowski w barwach jesieni
Państwo	Polska
Województwo	małopolskie
Miasto	Tarnów
W granicach Tarnowa	1 stycznia 1951[1]
Populacja (2025) • liczba ludności	1 944
Strefa numeracyjna	14
Kod pocztowy	33-100
Tablice rejestracyjne	KT
SIMC	0981587
Plan Chyszowa
Położenie na mapie
50°00′55″N 20°57′17″E/50,015278 20,954722[2]

Chyszów – dzielnica Tarnowa, osiedle nr 9 będące jednostką pomocniczą Gminy Miasta Tarnowa. Obszar Chyszowa włączono do Tarnowa w 1951 roku.

Osiedle Chyszów położone jest w środkowej i zachodniej części miasta. Leży na prawym brzegu Białej. Przez rzekę graniczy z Mościcami. Od wschodu sąsiaduje ze Strusiną, sięgając ulic Osiedle i Obywatelskiej. Rozciąga się na południe od Klikowej, od Rowu Chyszowskiego (na północy) po linię kolejową nr 91 (na południu).

Pierwsze wzmianki o Chyszowie, jako wsi, pochodzą z początku XV wieku. 4 marca 1426 roku podkomorzy sandomierski Andrzej z Żelichowa ustalił granicę pomiędzy dobrami Jana z Tarnowa a Chyszowem, należącym do szlachetnych Jana i Piotra^[3]. Początkowo wieś należała do parafii w Górze (Zbylitowskiej)^[4]. Chyszów od zachodu graniczył ze Świerczkowem i Dąbrówką Infułacką, od południa i wschodu ze Strusiną, a od północy z Klikową. Wieś została założona przez Jana Romera, za zgodą króla Władysława Jagiełły^[5] i przez wieki była siedzibą rodu Romerów. Na przełomie XVI i XVII wieku Romerowie opuścili Chyszów, przesiedlając się do Bieździedzy. W XIX wieku Chyszów był własnością folwarczną książąt Sanguszków^[6].

Po I rozbiorze Polski Chyszów znalazł się w Królestwie Galicji i Lodomerii, w latach 1854–1867 był gminą jednostkową (niem. Gemeinde) w powiecie tarnowskim (niem. Bezirk Tarnow). W 1884 roku w Chyszowie funkcjonowały dwa młyny wodne^[7]. W 1892 roku władze austriackie otworzyły we wsi pierwszą szkołę^[8]. Książę Eustachy Stanisław Sanguszko zbudował tu stadninę koni, w której hodowano m.in. konie czystej krwi arabskiej. W 1906 roku oddano do użytku biegnącą przez Chyszów linię kolejową nr 115^[9]. W 1915 roku, w czasie I wojny światowej, na terenie Chyszowa otwarto Cmentarz Wojskowy nr 200. W 1917 roku rozpoczęły działalność warsztaty naprawy taboru kolejowego, w 1951 roku przekształcone w Zakłady Mechaniczne „Tarnów”^[10].

Po zakończeniu II wojny światowej, w wyniku reformy rolnej, stadninę i dobra folwarczne Sanguszków upaństwowiono. W 1951 roku obszar Chyszowa został włączony do Tarnowa^[11]. W 1966 roku ukończono, rozpoczętą dwa lata wcześniej, budowę nowej szkoły podstawowej. W latach 70. XX wieku część Chyszowa zadrzewiono, tworząc Lasek Chyszowski – strefę ochronną dla Zakładów Azotowych^[12].

Po roku 1990 teren dawnego folwarku został opuszczony, część zabudowań wyburzono, w 2011 roku otwarto tu Plac Targowy „Chyszów”. W 2003 roku uchwałą rady miasta utworzono osiedle nr 9 „Chyszów”, jednostkę pomocniczą Gminy Miasta Tarnowa^[13].

W 1664 roku Chyszów liczył 120^[4] mieszkańców, w 1854 roku już 244^[14] mieszkańców, natomiast w 1921 roku, kiedy we wsi znajdowało się 66 budynków mieszkalnych, 500 mieszkańców^[15]. W połowie 1965 roku w tarnowskiej dzielnicy Chyszów, o powierzchni 364 ha, zameldowanych na stałe było 1591 mieszkańców^[16]. Obecnie Chyszów jest najmniejszym pod względem liczby ludności osiedlem Tarnowa, na koniec 2025 roku mieszkało w nim 1944 osób. Największą populację Osiedle Chyszów odnotowało w 2018 roku, potem do 2023 liczba ludności systematycznie spadała^[17].

Liczba stałych mieszkańców Osiedla nr 9 Chyszów w latach 2007–2025 (dane z raportów o stanie miasta)

Cmentarz Wojenny nr 200

Cmentarz z okresu I wojny światowej zaprojektowany przez Antona Müllera, otwarty w 1915. Pochowano na nim 1358 żołnierzy.

Chyszów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 669 .