Cnephaeus

Cnephaeus
Kaup, 1829[1]
Ilustracja
Mroczek pozłocisty (C. nilssoni)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

nietoperze

Nadrodzina

Vespertilionoidea

Rodzina

mroczkowate

Podrodzina

mroczki

Plemię

wieczorki

Rodzaj

Cnephaeus

Typ nomenklatoryczny

Vespertilio serotinus von Schreber, 1774

Gatunki

22 gatunki (w tym 7 wymarłych) – zobacz opis w tekście

Cnephaeus – rodzaj ssaków z podrodziny mroczków (Vespertilioninae) w obrębie rodziny mroczkowatych (Vespertilionidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce i Eurazji[11][12][13].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 45–82 mm, długość ogona 34–65 mm, długość ucha 9,5–22 mm, długość tylnej stopy 6,9–18 mm, długość przedramienia 33,2–58 mm; masa ciała 8–35 g[12][13].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1829 roku niemiecki przyrodnik i paleontolog Johann Jakob Kaup w publikacji własnego autorstwa zatytułowanej Zarys historii ewolucji i systemu naturalnego europejskiego świata zwierząt: Część pierwsza, która zawiera latające ssaki i ptaki wraz ze wskazaniem pochodzenia tych ostatnich od płazów[1]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) mroczek późny (C. serotinus).

Etymologia

  • Cnephaeus: gr. κνεφαιος knephaios ‘ciemny, ponury’[14].
  • Noctula: fr. noctule ‘nietoperz’, od łac. nox, noctis ‘noc’[15]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Vespertilio serotinus von Schreber, 1774.
  • Cateorus: gr. κατηορος katēoros ‘zwisający, wiszący’[16]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Vespertilio serotinus von Schreber, 1774.
  • Exochura: gr. εξοχος exokhos ‘sterczący’; ουρα oura ‘ogon’[17]. Gatunek typowy: nie wyznaczony.
  • Amblyotus: gr. αμβλυς amblus ‘tępy’, od αμβλυνω amblunō ‘stępić’; ους ous, ωτος ōtos ‘ucho’[18]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Amblyotus atratus Kolenati, 1858 (= Vesperus nilssoni von Keyserling & J.H. Blasius, 1839).
  • Pachyomus: gr. παχυς pakhus ‘wielki, gruby’; ωμος ōmos ‘ramię, bark’[19]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Scotophilus pachyomus Tomes, 1857.
  • Nyctiptenus (Nyctiptennis): gr. νυκτι- nukti- ‘nocny’, od νυξ nux, νυκτος nuktos ‘noc’; πτηνος ptēnos ‘skrzydlaty’, od πτερον pteron ‘skrzydło’[20]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Vespertilio smithii J.A. Wagner, 1855 (= Vespertilio hottentotus A. Smith, 1833).
  • Rhinopterus: gr. ῥις rhis, ῥινος rhinos ‘nos, pysk’[21]; -πτερος -pteros ‘-skrzydły’, od πτερον pteron ‘skrzydło’[22]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Glauconycteris floweri de Winton, 1901.
  • Scabrifer: łac. scaber ‘szorstki’[23]; ferus ‘dzikie zwierzę’[24].
  • Pareptesicus: gr. παρα para ‘blisko, obok’[25]; rodzaj Eptesicus Rafinesque, 1820[9]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Vesperugo (Vesperus) pachyotis Dobson, 1871.

Podział systematyczny

Eptesicus (który obejmował Cnephaeus w randze podrodzaju) jest parafiletyczny w stosunku do Histiotus[11]. Histiotus jest uznawany za odrębny rodzaj na podstawie jego różnic morfologicznych[11], a Eptesicus został podzielony na trzy rodzaje (Eptesicus, Cnephaeus i Neoeptesicus), aby uniknąć parafiletyczności[26].

Do tak zdefiniowanego rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki[27][13][11][28]:

Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa[28] Podgatunki[12][11][13] Rozmieszczenie geograficzne[12][11][13] Podstawowe wymiary[12][13][c] Status
IUCN[29]
Cnephaeus floweri (de Winton, 1901) mroczek rogoskóry gatunek monotypowy wschodni Sudan i południowo-zachodnia Mauretania (1 zapis); być może Mali DC: 4,5–4,7 cm
DO: 3,4–3,6 cm
DP: 3,3–3,8 cm
MC: brak danych		  LC 
Cnephaeus platyops (O. Thomas, 1901) mroczek skryty gatunek monotypowy południowo-zachodnia Nigeria, wyspa Bioko (Gwinea Równikowa) i Senegal (nieokreślona lokalizacja) DC: 6–7,5 cm
DO: 4–4,9 cm
DP: 4,5–5,2 cm
MC: brak danych		  LC 
Cnephaeus hottentotus (A. Smith, 1833) mroczek długoogonowy 3 podgatunki południowo-zachodnia Kenia, północno-wschodnia Zambia, południowo-zachodnia Angola, zachodnia Namibia, południowe Malawi, północno-zachodni Mozambik, Zimbabwe, zachodnia i wschodnia Południowa Afryka i Lesotho; prawdopodobnie Eswatini DC: 6,2–7,7 cm
DO: 3,8–5,8 cm
DP: 4,5–5,4 cm
MC: 10,8–24 g		  LC 
Cnephaeus ognevi (Bobrinski, 1918) mroczek kaspijski gatunek monotypowy Kaukaz Południowy, północno-zachodni i północno-wschodni Iran, południowy Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, zachodni Kirgistan, Tadżykistan, północno-zachodni Afganistan, północny Pakistan i północno-zachodnie Indie (Dżammu i Kaszmir); zakres wysokości: 895–3200 m n.p.m. DC: 6,2–6,5 cm
DO: 4,5–5,2 cm
DP: 4,2–4,7 cm
MC: brak danych		  LC 
Cnephaeus anatolicus Felten, 1971 mroczek anatolijski gatunek monotypowy wyspa Rodos (Grecja), południowa Turcja, północno-wschodni Cypr, północna Syria, Liban, północny i wschodni Irak oraz zachodni i południowy Iran; zakres wysokości: 0–1850 m n.p.m. DC: 6,6–7,2 cm
DO: 4,9–5,7 cm
DP: 4,6–5 cm
MC: około 14,3 g		  LC 
Cnephaeus bottae (W.C.H. Peters, 1869) mroczek szczelinowy 5 podgatunków północno-wschodni Egipt (Delta Nilu i Synaj), Lewant (południowy Izrael i południowo-zachodnia Jordania), Półwysep Arabski, obszar Mezopotamii (Syria, Irak i Kuwejt) i południowo-wschodni Iran; zakres wysokości: 0–2100 m n.p.m. DC: 5,6–6,7 cm
DO: 4,4–5,4 cm
DP: 3,8–4,7 cm
MC: 8–9 g		  LC 
Cnephaeus kobayashii Mori, 1928 mroczek koreański gatunek monotypowy endemit Korei Północnej: znany tylko z obszaru Pjongjangu DC: 6–6,3 cm
DO: 4,6–4,8 cm
DP: brak danych
MC: brak danych		  DD 
 Cnephaeus isabellinus (Temminck, 1840) mroczek pustynny 2 podgatunki południowa Portugalia, południowa Hiszpania, północne i środkowe Maroko, Tunezja, Algieria, północno-zachodnia Libia i Wyspy Kanaryjskie (wyspa Lanzarote); zakres wysokości: 0–1800 m n.p.m. DC: 6,2–7,6 cm
DO: 4,3–5,6 cm
DP: 4,4–5,4 cm
MC: 15–27 g		  LC 
 Cnephaeus pachyomus (Tomes, 1857) mroczek pakistański 4 podgatunki południowo-wschodni Iran, północno-wschodni Afganistan na wschód do Nagalandu (północno-wschodnie Indie), Chin, południowej Mongolii, Półwyspu Koreańskiego, Tajwanu i północnej Azji Południowo-Wschodniej; zakres wysokości: 460–2340 m n.p.m. DC: 7,3–8 cm
DO: 5–6 cm
DP: 4,9–5,7 cm
MC: 15–35 g		  LC 
 Cnephaeus serotinus (von Schreber, 1774) mroczek późny 3 podgatunki Europa i śródziemnomorskie wyspy, na północ do południowo-wschodniej Szwecji, na wschód do Azji Środkowej i północno-zachodnich Chin (Sinciang), na południe do Turcji, Lewantu, Kaukazu i Iranu; zakres wysokości: 0–1440 m n.p.m. DC: 6,2–8,2 cm
DO: 3,9–6,5 cm
DP: 4,8–5,8 cm
MC: 18–25 g		  LC 
 Cnephaeus nilssoni (von Keyserling & J.H. Blasius, 1839) mroczek pozłocisty gatunek monotypowy wschodnia Francja i Norwegia na wschód do północnej Mongolii, Rosji (do Kamczatki) i północnej Japonii, na południe do Kaukazu, północno-zachodniego Iranu, północnego Kazachstanu, Półwyspu Koreańskiego i północnych Chin; zakres wysokości: 0–2920 m n.p.m. DC: 5,4–6,8 cm
DO: 3,5–5 cm
DP: 3,7–4,4 cm
MC: 9–13 g		  LC 
Cnephaeus tatei Ellerman & Morrison-Scott, 1951 mroczek ponury gatunek monotypowy endemit Indii: znany tylko z miejsca typowego w Dardżyling (Bengal Zachodni) DC: około 4,8 cm
DO: około 4,6 cm
DP: około 4,3 cm
MC: brak danych		  DD 
Cnephaeus gobiensis Bobrinski, 1926 mroczek gobijski 2 podgatunki północno-zachodni Iran, północno-wschodni Afganistan, północny Pakistan (Gilgit), Indie (zapis niepewny), Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, południowa Rosja (Tuwa), zachodnia i południowa Mongolia oraz północno-zachodnie i północne Chiny; zakres wysokości: 200–3350 m n.p.m. DC: 4,9–6,7 cm
DO: 3,8–5,1 cm
DP: 3,7–4,4 cm
MC: 9–15 g		  LC 
Cnephaeus japonensis Imaizumi, 1953 mroczek japoński gatunek monotypowy endemit Japonii: środkowe Honsiu; zapis z wyspy Hegura-jima prawdopodobnie stanowił osobnik zabłąkany; zakres wysokości: powyżej 700 m n.p.m. DC: 5,4–6,8 cm
DO: 3,5–4,3 cm
DP: 3,8–4,1 cm
MC: brak danych		  VU 
Cnephaeus pachyotis (Dobson, 1871) mroczek grubouchy gatunek monotypowy Chiny (Tybet, Qinghai, Gansu, Ningxia i Syczuan), Bangladesz, Indie (Meghalaya i Mizoram) i północno-zachodnia Tajlandia; być może Mjanma; zakres wysokości: – m n.p.m. DC: 5,5–5,7 cm
DO: 4–4,1 cm
DP: 3,8–4,5 cm
MC: brak danych		  LC 

Kategorie IUCN:  LC  – gatunek najmniejszej troski,  VU  – gatunek narażony,  DD  – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia.

Opisano również gatunki wymarłe w czasach prehistorycznych[30]:

Uwagi

  1. ↑ Nowa nazwa dla Rhinopterus G.S. Miller, 1906 ponieważ Allen uważał, że jest zajęta przez Rhinoptera Cuvier, 1829 (Chondrichthyes).
  2. ↑ Niepoprawna późniejsza pisownia Nyctiptenus Fitzinger, 1870.
  3. ↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona (bez ogona); DP – długość przedramienia; MC – masa ciała

Przypisy

  1. 1 2 J.J. Kaup: Skizzirte Entwickelungs-Geschichte und natürliches System der europäischen Thierwelt: Erster Theil welcher die Vogelsäugethiere und Vögel nebst Andeutung der Entstehung der letzteren aus Amphibien enthält. Darmstadt: In commission bei Carl Wilhelm Leske, 1829, s. 103. (niem.).
  2. ↑ Ch.-L. Bonaparte: Iconografia della fauna italica: per le quattro classi degli animali vertebrati. T. 1. Roma: Tip. Salviucci, 1832-1841, s. (xxi). (wł.).
  3. ↑ F.A. Kolenati. Europa’s Chiropteren. „Allgemeine deutsche naturhistorische Zeitung”. 2, s. 162, 1856. (niem.).
  4. 1 2 F.A. Kolenati. Eine neue österreichische Fledermaus. „Sitzungsberichte der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe”. 29, s. 251–252, 1858. (niem.).
  5. ↑ J.E. Gray. Synopsis of the Genera of Vespertilionidæ and Noctilionidæ. „The Annals and Magazine of Natural History”. Third Series. 17, s. 90, 1866. (ang.).
  6. ↑ L.J.F.J. Fitzinger. Kritische Durchsicht der Ordnung der Flatterthiere oder Handflügler (Chrioptera). Familie der Fledermäuse (Vespertiliones). V. Abtheilung. „Sitzungsberichte der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe”. 62 (1), s. 424, 1870. (niem.).
  7. ↑ G.S. Miller. Twelve new genera of bats. „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 19, s. 85, 1906. (ang.).
  8. ↑ G.M. Allen. Notes on Chiroptera. „Bulletin of the Museum of Comparative Zoology at Harvard College”. 52, s. 16, 1908. (ang.).
  9. 1 2 В.Л. Бiанки. Предварительныя замѣтки о летучихъ мшахъ (Chiroptera) Россiи. „Ежегодникъ Зооюгическаго Музея Академіи Наукъ”. 21, s. lxxvi, 1916. (ros.).
  10. ↑ E.R. Hall & K.R. Kelson: The Mammals of North America. Cz. 1. New York: The Ronald Press Co., 1959, s. 183. (ang.).
  11. 1 2 3 4 5 6 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 238–240. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
  12. 1 2 3 4 5 R. Moratelli, C. Burgin, V. Cláudio, R. Novaes, A. López-Baucells & R. Haslauer: Family Vespertilionidae (Vesper Bats). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 9: Bats. Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 846–853. ISBN 978-84-16728-19-0. (ang.).
  13. 1 2 3 4 5 6 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 543–544. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
  14. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 192.
  15. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 460.
  16. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 163.
  17. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 283.
  18. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 91.
  19. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 494.
  20. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 467.
  21. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 221.
  22. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 211.
  23. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 229.
  24. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 102.
  25. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 183.
  26. ↑ V.C. Cláudio, R.L. Novaes, A.L. Gardner, M.R. Nogueira, D.E. Wilson, J.E. Maldonado, J.A. de Oliveira & R. Moratelli. Taxonomic re-evaluation of New World Eptesicus and Histiotus (Chiroptera: Vespertilionidae), with the description of a new genus. „Zoologia (Curitiba)”. 40, s. e22029, 2023. DOI: 10.1590/S1984-4689.v40.e22029. (ang.).
  27. ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-11-12]. (ang.).
  28. 1 2 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 115–116. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  29. ↑ Taxonomy: Cnephaeus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-11-12]. (ang.).
  30. ↑ J.S. Zijlstra, Eptesicus Rafinesque, 1820, Hesperomys project (Version 23.8.1), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2024-01-07] (ang.).
  31. ↑ R. Ziegler. Die Chiroptera (Mammalia) aus dem Untermiozän von Wintershof-West bei Eichstätt (Bayern). „Mitteilungen der Bayerischen Staatssammlung für Paläontologie und historische Geologie”. 33, s. 142, 1993. (niem.).
  32. ↑ S. Baudelot. Complément á l’étude des Micromammifères de gisement miocéne de Sansan (GERS). „Compte Rendu Sommaire des séances de la Société Géologique de France”. 8, s. 303–304, 1970. (fr.).
  33. ↑ M.J. Pearch,S. Bumrungsri, J.-L. Schwenninger, D.J. Ward & D.L. Harrison. A review of the Cainozoic small mammal fauna of Thailand with new records (Chiroptera; Scandentia; Eulipotyphla) from the late Pleistocene. „Cainozoic Research”. 10 (1–2), s. 77, 2013. (ang.).
  34. ↑ E.G. Kordikova, E.P.J. Heizmann & H. de Bruijn. Early – Middle Miocene vertebrate faunas from Western Kazakhstan. Part 1. Rodentia, Insectivora, Chiroptera, and Lagomorpha. „Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie”. Abhandlungen 231 (2), s. 261, 2004. DOI: 10.1127/njgpa/231/2004/219. (ang.).
  35. ↑ Wołoszyn 1987 ↓, s. 275.
  36. ↑ Wołoszyn 1987 ↓, s. 280.
  37. ↑ T. Kormos. Diagnosen neuer Säugetiere aus der Ober-Pliozänen fauna des Somlyóberges bei Püspökfürdö. „Annales Musei Nationalis Hungarici”. 27, s. 237, 1930. (niem.).

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.