Cokor mandżurski
| Myospalax psilurus[1] | |||
| (Milne-Edwards, 1874) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Infrarząd | |||
| Nadrodzina | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
cokor mandżurski | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |||
 | |||
Cokor mandżurski[3.1] (Myospalax psilurus) – gatunek ssaka, gryzonia z rodziny ślepcowatych. Występuje we wschodniej Azji. Jego kariotyp liczy 64 chromosomy. Długość głowy i tułowia 200–270 mm, ogona 35–55 mm, waży 185–400 g, barwa słomianoszara. Aktywny zmierzchem i świtem, drąży w ziemi długie korytarze. Żywi się głównie korzeniami i bulwami, ale też nadziemnymi częściami roślin, a dietę zdarza mu się uzupełniać gryzoniami. Raz do roku samica rodzi 2–4 młode. Gatunek najmniejszej troski.
Genetyka
Diploidalna liczba chromosomów cokora mandżurskiego wynosi 64[4], tyle samo co u Myospalax epsilanus[5], ale więcej niż u innych gatunków cokorów[6][7][8].
Budowa
Długość głowy i tułowia cokora mandżurskiego mieści się w przedziale między 200 a 270 mm, czemu towarzyszy ogon mierzący od 35 do 55 mm. Cokor ten waży pomiędzy 185 a 400 g[4]. Jest to nieznacznie mniej niż Myospalax armandii[8] i jeszcze mniej niż cokor ałtajski, potrafiący przekroczyć 700 g[6]. Autorzy Handbook of the Mammals of the World zaznaczają, że powyższe pomiary pochodzą z badań Smitha opublikowanych w 2008 i prawdopodobnie wykonane zostały na terenach zamieszkiwanych też przez Myospalax epsilanus[4].
Badacze opisują cokora mandżurskiego jako słomianoszarego z lekkim zabarwieniem żółtym bądź czerwonawym. Wyróżniają się popielatopłowe policzki i czoło. Natomiast na tyle głowy widnieje biała plama. Brzuch jest bardziej szary. Ani ogon, ani stopy prawie nie są porośnięte futrem. Sterczą z nich tylko długie, rzadkie, białe włosy[4].
Autorzy wspominają jeszcze otwór przysieczny dłuższy niż u Myospalax epsilanus[4].
Systematyka
Nowy gatunek ss aka, podobnie jak w przypadku Myospalax armandii[8], opisany został początkowo w rodzaju Siphneus[4], obecnie nie wyróżnianym[9]. Milne-Edwards w 1874 opisał go bowiem jako Siphneus psilurus. Jako miejsce typowe autor ten podał na południe od Pekinu, Chihli w Chinach. Miał on na myśli dzisiejsze Hebei[4].
Obecnie gatunek zalicza się do rodzaju Myospalax[4], zwanego po polsku cokorem[3]. Należy do swojej własnej grupy gatunków wedle części autorów. Inni zaś zaliczają go do grupy gatunków cokora stepowego[4], występującego bardziej na północ[7]. Cokora mandżurskiego uznaje się za gatunek siostrzany kolejnego gatunku cokora Myospalax epsilanus[4], nie posiadającego polskiej nazwy[3]. Niektórzy autorzy uznawali je nawet za pojedynczy gatunek. Pogląd o ich bliskim pokrewieństwie podważał w 1991 roku Laurent, aczkolwiek jego pomysł został odrzucony przez innych badaczy. Bliskość obu gatunków potwierdziły badania morfologiczne jak i genetyczne za pomocą RAPD-PCR. Obecnie włącza się je do supergatunku psilurus. Niektóre populacje tego gatunku, te zamieszkujące Kraj Nadmorski, były niegdyś zaliczane do tego drugiego gatunku[4].
Cokor obejmuje obecnie pięć gatunków i wraz z drugim rodzajem Eospalax[9], czyli cokornik[3], należy do podrodziny Myospalacinae[9], zwanej po polsku cokorami[3]. Podrodzina ta obejmowała w sumie 11 gatunków. Jest to jedna z 3 podrodzin ślepcowatych, oprócz bambusowców i ślepców[9.1]. W przeszłości taksonomowie traktowali ją rozmaicie. Była niekiedy wyłączana ze ślepcowatych, także jako odrębna rodzina. Czynili tak choćby Pavlinov i Rossolimo w 1987. Inni autorzy łączyli ją z chomikami lub karczownikami, jak to robił Miller w 1896, a potem Kretzoi w 1955[9.2]. W cokorach widziano też klad bazalny wśród Muroidea. Sytuacji nie ułatwiały błędy w oznaczaniu pobranych próbek. Nowe badania wskazały, że wszystkie 3 podrodziny ślepcowatych tworzą odrębny klad, ale oddzieliły się od siebie prawdopodobnie jeszcze przed wykształceniem wyspecjalizowanych adaptacji do podziemnego trybu życia, w epoce oligoceńskiej[9.3]. Która z nich oddzieliła się jako pierwsza, w dalszym ciągu pozostaje niepewne. Najstarszym pewnym przedstawicielem Myospalacinae zdaje się liczący 11 milionów lat Prosiphneus, do linii tej mogły też należeć nieco starsze Plesiodipus i Gobicricetodon. Badacze zaliczają do niej kilka innych rodzajów wymarłych. W szczególności należał do niej Episiphneus, który dał początek obecnemu cokorowi, podobnie jak Pliosiphneus wyewoluował w cokornika[9.4].
Nie wyróżnia się żadnych podgatunków[4].
Tryb życia
Zwierzę wykazuje aktywność zmierzchem i świtem[4]. Zależy ona również od pory roku. Cokory mandżurskie wedle IUCN najintensywniej kopią nory od maja do czerwca, kiedy to młode osobniki rozprzestrzeniają się[2]. Wedle Norrisa zaś jego aktywność służąca zdobywaniu pożywienia wzrasta w październiku, kiedy zwierzę staje przed koniecznością zgromadzenia pokarmu na zimę[4].
Rozród tego gatunku cokora trwa kwietniem i początkiem maja[2] bądź późnym kwietniem i wczesnym majem. Po kopulacji z samcem samica wydaje na świat raz do roku, najczęściej wczesnym majem, pojedynczy miot liczący od 2 do 4 młodych. Ssą one mleko matki aż do wczesnego czerwca. Pozostają pod jej opieką aż do wczesnego lata. Pierwsze samodzielne nory znajdują się blisko nor matek i młode zakładają je w październiku. Wtedy mają długość około 19[4]–20 cm[2]. Dopiero następnej wiosny rozprzestrzeniają się na dalsze tereny[4] w maju i czerwcu[2].
Długość pokolenia trwa 2–3 lata[2].
Rozmieszczenie geograficzne
Cokor mandżurski zamieszkuje tereny od południowej prowincji Gansu do południa Heilongjiangu, a także południowy zachód Kraju Nadmorskiego[4] i wschodnią Mongolię, dokładniej dorzecza rzek Halh i Nömrög w łańcuchu górskim Ikh Hyangan[2].
Ekologia
Siedliskiem cokora mandżurskiego są doliny rzeczne, zadrzewione stepy, ugory, a także lasy na wczesnym etapie sukcesji, preferuje on jednak stepowe łąki[4]. Zamieszkuje też pola uprawne i tereny opuszczone na 3–4 lata, tereny porosłe zbożami i krzewami. Drzewa są na tych terenach rzadkie: na stepach niekiedy dąb czy brzoza, na wzgórzach dąb, topola i brzoza dahurska. Nie lubi natomiast gruzowatego podłoża[2].
Cokor ten, podobnie jak inne ślepcowate, drąży w ziemi nory obejmujące długie tunele[9]. Buduje jamy o dwóch poziomach. Bardziej powierzchowny leży 1–2 dm pod powierzchnią. Znajdują się tam chodniki, którymi cokor się przemieszcza. Szerokość jamy zależy od wieku zwierzęcia. Młode cokory mandżurskie drążą jamy szerokie na 4–5 cm, a te dorosłe na 8–12 cm[2]. Cokor ten drąży też tunele, w których poszukuje żywności. Kiedy już wykorzysta te tunele, zatyka je ponownie i porzuca[4]. Z tego poziomu przechodzi się na głębszy, ulokowany między 4 a 11 dm pod powierzchnią gruntu. Znajdują się tam przejścia, ale też komory pełniące funkcje sypialni, toalety i spiżarni[2], gdzie zwierzę gromadzi pokarm[4].
Cokory podobnie jak i inne ślepcowate są zwierzętami roślinożernymi[9]. Rzeczony cokor żywi się głównie korzeniami, kłączami, bulwami, łodygami i pędami różnorodnych roślin[4], w szczególności korzeniami zbóż[2]. Niemniej w jego żołądkach znajdowano niewielkie gryzonie z rodzajów myszarka i chomicznik[4]. Gromadzi sobie zapasy na zimę sięgające masy 10 kg, a zbiera korzenie, bulwy i odrośla różnych roślin, zwłaszcza zielnych[2].
Zagrożenia i ochrona
IUCN uznaje cokora mandżurskiego za gatunek najmniejszej troski. Pierwsza ocena opublikowana została w 1996 (wtedy jeszcze gatunek niższego ryzyka / najmniejszej troski), kolejna w 2008 (już pod obecną nazwą kategorii). Ostatnia ocena ukazała się w 2016. IUCN uzasadnia ją szerokim zasięgiem występowania zwierzęcia i jego dużą populacją[2].
Jego populacja zdaje się stabilna. Niemniej w Federacji Rosyjskiej występuje on bardzo rzadko i staje się jeszcze rzadszy, a status na innych terenach pozostaje nieznany. Zasięg nie wykazuje jednak znacznego pofragmentowania[2].
Do zagrożeń zaliczyć można rozwój rolnictwa. W Federacji Rosyjskiej umieszczono go na czerwonej liście, jednak w tym kraju nie odróżnia się go od M. epsilanus i pod taką nazwą figuruje. W Mongolii 31% zasięgu gatunku znajduje się na ternach, które objęto ochroną[2].
Przypisy
- 1 2 3 Myospalax psilurus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 F. Cassola, Myospalax psilurus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016, DOI: 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T14120A22277214.en [dostęp 2026-08-23] (ang.).
- 1 2 3 4 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ 231
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 4. Manchurian Zokor, s. 132, w: R. Norris, Family Spalacidae (Muroid Mole-rats), [w:] D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, T.E. Lacher, Handbook of the Mammals of the World, t. 7. Rodents II, Barcelona: Lynx Edicions, 2017, 108n, ISBN 978-84-16728-04-6 (ang.).
- ↑ 5. Khingan Zokor, s. 132, w: R. Norris, Family Spalacidae (Muroid Mole-rats), [w:] D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, T.E. Lacher, Handbook of the Mammals of the World, t. 7. Rodents II, Barcelona: Lynx Edicions, 2017, 108n, ISBN 978-84-16728-04-6 (ang.).
- 1 2 1. Altai Zokor, s. 131, w: R. Norris, Family Spalacidae (Muroid Mole-rats), [w:] D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, T.E. Lacher, Handbook of the Mammals of the World, t. 7. Rodents II, Barcelona: Lynx Edicions, 2017, 108n, ISBN 978-84-16728-04-6 (ang.).
- 1 2 2. Steppe Zokor, s. 131, w: R. Norris, Family Spalacidae (Muroid Mole-rats), [w:] D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, T.E. Lacher, Handbook of the Mammals of the World, t. 7. Rodents II, Barcelona: Lynx Edicions, 2017, 108n, ISBN 978-84-16728-04-6 (ang.).
- 1 2 3 3. Armand's Zokor, s. 131–132, w: R. Norris, Family Spalacidae (Muroid Mole-rats), [w:] D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, T.E. Lacher, Handbook of the Mammals of the World, t. 7. Rodents II, Barcelona: Lynx Edicions, 2017, 108n, ISBN 978-84-16728-04-6 (ang.).
- 1 2 3 4 5 R. Norris, Family Spalacidae (Muroid Mole-rats), [w:] D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, T.E. Lacher, Handbook of the Mammals of the World, t. 7. Rodents II, Barcelona: Lynx Edicions, 2017, 108n, ISBN 978-84-16728-04-6 (ang.).