Dawidgródek

Dawidgródek
Давыд-Гарадок
Ilustracja
Widok z 1936
Herb
herb Dawidgródka↗
Państwo

 Białoruś

Obwód

 brzeski

Populacja (2010)

 

• liczba ludności

6500[1]

Kod pocztowy

225540

Położenie na mapie obwodu brzeskiego
Mapa konturowa obwodu brzeskiego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Dawidgródek”
Położenie na mapie Białorusi
Mapa konturowa Białorusi, na dole znajduje się punkt z opisem „Dawidgródek”
Ziemia52°03′20″N 27°12′50″E/52,055556 27,213889

Dawidgródek[2] (biał. Давыд-Гарадок) – miasto na Białorusi, w obwodzie brzeskim, w rejonie stolińskim; do 1945[3] w Polsce, w województwie poleskim, w powiecie stolińskim.

Dawidgródek leży nad Horyniem.

Historia

Na podstawie wykopalisk archeologicznych można sądzić, że gród w Dawidgródku powstał w XII wieku i był niewielkim ośrodkiem rzemieślniczym na ziemi turowskiej[4]. W 1523 roku król Zygmunt I Stary przekazał miejscowość we władanie królowej Bony, która znacznie rozwinęła gospodarczo swoje dobra. W tym też czasie zbudowano w mieście zamek, a do miasta zaczęła napływać ludność żydowska, która zbudowała tu dwie synagogi. Dawidgródek był również znaczącym ośrodkiem prawosławnym, siedzibą dekanatu należącego do eparchii turowsko-pińskiej. Najpóźniej w 1507 w miejscowości powstała parafia prawosławna św. Dymitra z cerkwią pod tym samym wezwaniem[5]. Od 1586 roku miasto należało do Radziwiłłów. W 1624 roku Jan Albrecht Radziwiłł na mocy zapisu testamentowego ufundował w mieście katolicki kościół pw. Bożego Ciała[6]. Miejscowy zamek dzielił się na Zamek Górny z domem mieszkalnym i świątynią oraz Zamek Dolny o przeznaczeniu gospodarczym. Obie części zamku były otoczone fosą łączącą się z rzeką Horyń. Pod koniec 1648 roku miejscowy wójt Iwan Bagdaszewicz z częścią mieszkańców okolicznych wsi przyłączył się do Powstania Chmielnickiego[7]. W 1649 roku wojewoda trocki Krzysztof Radziwiłł ponownie ufundował kościół katolicki[6]. W trakcie wojny polsko-rosyjskiej we wrześniu 1655 roku miasto zostało spalone, a mieszkańcy wymordowani przez wojska moskiewskie pod dowództwem Dymitra Wołkońskiego, który uprzednio pokonał pod Dawidgródkiem oddziały litewskie.

Miasto magnackie położone było w końcu XVIII wieku w Księstwie Dawidgródzkim w powiecie pińskim województwa brzeskolitewskiego[8].

W 1707 roku miasto zostało zniszczone przez wojska szwedzkie. W 1782 roku proboszczem parafii w Dawidgródku był ksiądz Józef Michałowski. W 1793 roku w wyniku II rozbioru Polski miasto weszło w skład Rosji. W 1810 roku na nowo zbudowano kościół katolicki[6]. W dniu 22 kwietnia 1839 roku pożar zniszczył miasto i kościół[6]. W 1848 roku z inicjatywy księdza Jakóba Horbacewicza zbudowano nowy drewniany kościół katolicki, a obejmująca też Turów parafia w tym czasie liczyła 1016 katolików[6]. Zamek został rozebrany w XIX wieku, a nową siedzibę zarządców dóbr Radziwiłłów zbudowano od strony południowej Dawidgródka, na lewym brzegu rzeczki Nieprawdy. Administracja dóbr w 1904 roku przeniosła się do Mankiewicz pod Stolinem po wybudowaniu nowej rezydencji. W 1890 roku w pożarze miasta spłonął kościół katolicki, w związku z czym msze przeniesiono do domu plebana[6]. Pod koniec XIX wieku w mieście żyło około półtora tysiąca katolików. W czerwcu 1919 roku miasto zajął I batalion 22 pułku piechoty Wojska Polskiego pod dowództwem majora Henryka Krok-Paszkowskiego i 4 szwadron 1 pułku szwoleżerów rotmistrza Zahorskiego[6].

Po odzyskaniu niepodległości i wojnie polsko-bolszewickiej miasteczko znajdowało się w składzie II Rzeczypospolitej. Leżało zaledwie 30 km od polskiej granicy z ZSRR. W 1925 roku w Dawidgródku umieszczono siedzibę 17 batalionu KOP. W dniu 1 kwietnia 1928, przy 17 batalionie granicznym w Dawigródku utworzono brygadowy ośrodek wyszkolenia pionierów[9]. Wiosną 1932 roku miasto zostało całkowicie zalane podczas powodzi. W okresie międzywojennym na terenie ordynacji dawidgródeckiej książąt Radziwiłłów z Mankiewicz organizowano największe w Polsce i ówczesnej Europie polowania na dziki z zastosowaniem tzw. czerty (forma nagonki z udziałem 800–1000 naganiaczy). Podczas pamiętnych łowów w 1931 roku ten sposób polowania dał pokot 72 dzików[10]. W okresie II RP w mieście działała Publiczna Męska Szkoła Dokształcająca Zawodowa.

6 maja 1936 roku w jednym z gospodarstw w Dawidgródku wybuchł pożar, który rozszerzył się na całą niemal miejscowość i przerzuciwszy się przez rzekę Horyń pochłonął około tysiąca domów[11]. W związku ze spaleniem się cerkwi na Górze Zamkowej podjęto prace przy budowie nowej, podczas których dokonano odkrycia drewnianych średniowiecznych trumien. W związku z tym w listopadzie 1936 roku Roman Jakimowicz rozpoczął badania archeologiczne grodziska w Dawidgródku[4][12][13]. We wrześniu 1936 roku poświęcono nowy kościół katolicki pw. Bożego Ciała, ponieważ poprzedni spłonął w 1890 roku[6].

Do 17 września 1939 miasto znajdowało się w ówczesnym pow. stolińskim w dawnym województwie poleskim i stanowiło garnizon macierzysty batalionu KOP „Dawidgródek”.

Po 19 września 1939 pod okupacją sowiecką, a od 1941 do 1944 niemiecką. W 1941 roku Niemcy wywieźli z miasta, a następnie zamordowali prawie wszystkich miejscowych Żydów. Podczas okupacji hitlerowskiej, na początku 1942 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców (głównie kobiet i dzieci). Przebywało w nim około 1500 osób. 10 września 1942 roku Niemcy zlikwidowali getto, a Żydów zamordowali koło wsi Olszany[14]. W 1944 roku miejscowość została zagarnięta ponownie przez Armię Czerwoną. Anektowana przez Sowietów i włączona do Białoruskiej SRR.

Zabytki

Cerkiew Kazańskiej Ikony Matki Bożej
  • Cerkiew prawosławna św. Jerzego z 1724 roku. Drewniana z cennym barokowym ikonostasem z 1751, jedna z najstarszych na Polesiu. Po II wojnie światowej zamknięta, oddana wiernym w 1990 roku.
  • Cerkiew Kazańskiej Ikony Matki Bożej z 1913 roku w stylu moskiewskim.
  • Kościół katolicki z lat 1935–1936 w stylu modernistycznym, projekt arch. inż. Wincenty Henryk Wdowiszewski z Brześcia nad Bugiem[6]. Kościół zbudowano ze składek parafian zbieranych od 1931 roku. W lipcu 1935 roku biskup piński Kazimierz Bukraba poświęcił kamień węgielny, a kościół poświęcono 20 września 1936 roku. Po 1945 roku władze radzieckie zburzyły wieżę i zamieniły budynek w dom kultury. Społeczność katolicka odzyskała świątynię w 2017 roku.
  • Budynek dowództwa i koszar Korpusu Ochrony Pogranicza w Dawidgródku (pozostałości),zbudowany w latach 1924–1925, proj. inż. arch. Tadeusz Nowakowski.
  • Wzgórze zamkowe z pozostałościami ziemnych wałów i słabo już widocznej fosy. Grodzisko o wymiarach 110 x 125 metrów funkcjonowało od XII do XIV wieku. Badane archeologicznie prowadzono w latach 1936–1938 oraz w roku 1967. Z badań wynika, że gród był gęsto zabudowany niewielkimi chatami zrębowymi i w jego obrębie znajdowała się drewniana kaplica. Uliczki między chatami były moszczone drewnem.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Численность населения по Республике Беларусь, областям и г. Минску (тысяч человек) на 1 января 2010 года. belstat.gov.by. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-09-18)]. (ros.).
  2. ↑ Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 1937 r. o ustaleniu urzędowych nazw miast (M.P. z 1937 r. Nr 69, poz. 104 (ISAP)).
  3. ↑ Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 2, poz. 5 (ISAP)).
  4. 1 2 Roman Jakimowicz, Tymczasowe sprawozdanie z wykopalisk w Dawidgródku, Sprawozdanie z czynności i posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności, 42, 1937, s. 272-278.
  5. ↑ Mironowicz A.: Biskupstwo turowsko-pińskie w XI-XVI wieku. Trans Humana, 2011, s. 253-255. ISBN 978-83-61209-55-3.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A. Tuskiewicz, Dzieje kościoła w Dawidgródku (szkic historyczny) [w:] J. Brodacki, A. Tuskiewicz, A. Wańkowski, Echa z Puszczy Poleskiej, Dawidgródek 1936, s. 7, 25-26.
  7. ↑ Belaruskaja encyklapedyja. 5: Hal'cy - Dagon, Minsk: Belaruskaja Ėncyklapedyja, 1997, s. 576, ISBN 978-985-11-0090-9.
  8. ↑ Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 119.
  9. ↑ Hubert Breza, Kajetan Szczepański, Centralna Szkoła Podoficerska Korpusu Ochrony Pogranicza: publikacja wydana z okazji: 90 lecie Korpusu Ochrony Pogranicza 1924-2014, Grajewo : Warszawa: Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK ; NSZZ Funkcjonariuszy Straży Granicznej, 2014, s. 51, ISBN 978-83-938921-7-4.
  10. ↑ Marek Żukow-Karczewski, Polowania w dawnej Polsce, „AURA”, nr 12/1990 r.
  11. ↑ „Gazeta Lwowska” nr 106 z 9 maja 1936, str. 2: Pożar Dawidgródka.
  12. ↑ Roman Jakimowicz, Tajemnice Góry Zamkowej w Dawidgródku, Kuryer Literacko-Naukowy: dodatek do Nru 354 "Ilustr. Kuryera Codziennego" z dnia 21-go grudnia 1936 r. R. 12, Nr. 51.
  13. ↑ Roman Jakimowicz, Dawidgródek, Pińsk, Oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, 1939, 45 s., 18 rys., bibliogr. 14 poz.
  14. ↑ Geoffrey P. Megargee (red.), Encyclopedia of camps and ghettos, 1933-1945, t. II, part B, s. 1345.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.