Detoksykacja

Detoksykacja, potocznie detoks (łac. detoxicatio znaczy „odtruwanie”, „usuwanie toksyny”) – etap leczenia uzależnień stanowiący leczenie zespołów abstynencyjnych po próbach nagłego odstawienia alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych, obejmujący zwykle farmakoterapię w połączeniu z terapią psychologiczną. Leczenie to prowadzone jest w specjalistycznych oddziałach psychiatrycznych zwanych oddziałami leczenia zespołów abstynencyjnych (detoksykacji). Pozwala na bezpieczne odstawienie używki po długotrwałym ciągu.

Polega przede wszystkim na leczeniu środkami psychotropowymi objawów psychoneurologicznych zespołu abstynencyjnego (lęków, drżeń, bezsenności, a w poważniejszych przypadkach także napadów padaczkowych oraz majaczenie drżennego lub innych zaburzeń świadomości), a ponadto uzupełnianiu niedoborów wodno-elektrolitowych, żelaza, witaminowych (przede wszystkim witamin z grupy B i kwasu foliowego) oraz leczeniu żywieniowym niedoborów białkowych i energetycznych. Usuwanie z organizmu samej substancji psychoaktywnej odbywa się tu natomiast siłami własnymi organizmu.

Od tak pojętej detoksykacji należy odróżniać leczenie ostrych, zagrażających życiu zatruć alkoholem lub innymi środkami psychoaktywnymi, prowadzone w Polsce w czternastu specjalistycznych ośrodkach toksykologii klinicznej i polegające na intensywnej terapii połączonej m.in. z aktywnym usuwaniem toksyn z organizmu oraz stosowaniem odtrutek.

Postępowanie i metody lecznicze

Postępowanie szpitalne prowadzone jest w oddziałach leczenia zespołów abstynencyjnych, potocznie określanych jako oddziały „detoksykacyjne” albo „detoks”[a]. Leczeniem zespołów abstynencyjnych najczęściej zajmują się psychiatrzy, zaś w zależności od napotkanych komplikacji w leczeniu mogą także wziąć udział m.in. interniści, neurolodzy, lekarze medycyny ratunkowej. Za koniecznością hospitalizacji mogą przemawiać m.in.: epizody majaczenia drżennego lub drgawek w przeszłości, aktualne współwystępowanie chorób wątroby, chorób nerek, zapalenia trzustki, wywiad wskazujący na szczególnie wysokie spożycie substancji w ostatnich dniach lub tygodniach, szczególnie długi ciąg poprzedzający rozpoczynający się zespół abstynencyjny, wyjściowo intensywne objawy rozpoczynającego się zespołu abstynencyjnego, a także zaawansowany wiek pacjenta[1][2][3].

Opieka szpitalna może obejmować monitorowanie ciśnienia tętniczego krwi, czynności serca, temperatury ciała, poziomu elektrolitów, zwłaszcza potasu, poziomu glukozy, funkcji wątroby i nerek. W zależności od nasilenia postępowanie może wymagać kontrolowania żywienia, wyrównywania zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej i węglowodanowej, suplementacji witaminowej m.in. tiaminy i kwasu foliowego. W stanach znacznego pobudzenia psychoruchowego, nad którym pacjent nie ma kontroli i które stwarza zagrożenie zachowaniami agresywnymi lub autoagresywnymi, nierzadko stosuje się zabezpieczenie np. w postaci unieruchomienia pacjenta w pozycji leżącej w łóżku pasami zakładanymi na kończyny. Cięższe postacie zespołu odstawiennego wymagają wprowadzenia leków benzodiazepinowych (np. chlorodiazepoksydu, diazepamu, klorazepanu, lorazepamu lub oksazepamu), haloperydolu, klometiazolu[b], klonidyny lub naloksonu. Dawkowanie tego rodzaju leków każdorazowo musi zostać indywidualnie określone przez doświadczonego lekarza. Przed podaniem owych leków konieczne jest m.in. potwierdzenie całkowitego braku substancji we krwi ze względu na zagrażające życiu interakcje tj. depresję ośrodka oddechowego. Zespoły abstynencyjne o wysokim nasileniu mogą wymagać przejściowego stosowania wysokich dawek leków działających na receptory benzodiazepinowe, nawet kilkukrotnie lub kilkunastokrotnie większych, niż dawki stosowane z innych wskazań np. takich jak sedacja. Następnie dawki tych leków są stopniowo redukowane aż do ich całkowitego odstawienia w ciągu 4–7 dni. Celem opanowania objawów wytwórczych przejściowo, jako leki dodatkowe, mogą też zostać zastosowane leki przeciwpsychotyczne[c] np. haloperidol, risperidon[1][2][4].

Zapobieganie nawrotom

Po zakończeniu leczenia zespołu abstynencyjnego niezwykle ważne jest zalecenie pacjentowi rozpoczęcia leczenia odwykowego oraz wzmacnianie motywacji pacjenta do jego podjęcia.

Uwagi

  1. ↑ Oddziałów leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych czyli oddziałów „detoksykacyjnych” nie należy mylić z pełniącymi inne funkcje oddziałami toksykologii lub oddziałami leczenia odwykowego. Tylko w niektórych, szczególnie ciężkich przypadkach intoksykacji (zatruć) może być wskazana hospitalizacja w oddziale toksykologicznym. W takich przypadkach, dopiero po wyjściu ze stanu zatrucia, jeżeli pojawiają się nasilone objawy zespołu abstynencyjnego lub prognozowane jest wystąpienie jego powikłań, pacjent może być przeniesiony do oddziału leczenia zespołów abstynencyjnych czyli oddziału „detoksykacyjnego”.
  2. ↑ W leczeniu zespołów abstynencyjnych leki benzodiazepinewe, jako bezpieczniejsze, zastąpiły rutynowe stosowanie klometiazolu, wiążące się z ryzykiem niepożądanych reakcji prowadzących do kumulacji wydzielin w drogach oddechowych i niewydolności oddechowej.
  3. ↑ W leczeniu zespołów abstynencyjnych leki przeciwpsychotyczne nie mogą jednak zastąpić leków działających na receptory benzodiazepinowe m.in. dlatego, że nie redukują wystarczająco ryzyka wystąpienia napadów drgawkowych.

Przypisy

  1. 1 2 J. Rybakowski, S. Pużyński, J. Wciórka: Psychiatria. T. 2. Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2010, s. 158–194. ISBN 978-83-7609-102-0.
  2. 1 2 Podrozdział 20.2 Alcohol-Related Disorders. W: Benjamin James Sadock, Virginia Alcott Sadock, Pedro Ruiz: Kaplan & Sadock’s Synopsis of Psychiatry Behavioral Sciences/Clinical Psychiatry. Wyd. 11. Philadelphia: Wolters Kluwer, 2015. ISBN 978-1609139711.
  3. ↑ D.W. Black, N.C. Andreasen: Introductory Textbook of Psychiatry. Wyd. 6. 2014, s. 397–410. ISBN 978-1-58562-469-0.
  4. ↑ Choroby wewnętrzne. Andrzej Szczeklik (red.). Wyd. 1. T. II. Kraków: 2006, s. 2221–2222. ISBN 83-7430-031-0.

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.