Elżbieta Penderecka

Elżbieta Penderecka
Ilustracja
Pełne imię i nazwisko

Elżbieta Ludwika Penderecka

Imię i nazwisko urodzenia

Elżbieta Ludwika Solecka

Data i miejsce urodzenia

19 listopada 1947
Kraków

Data śmierci

31 października 2025

Zawód, zajęcie

działaczka kulturalna

Małżeństwo

Krzysztof Penderecki
(1965–2020; jego śmierć)

Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Odznaka Honorowa „Bene Merito” Krzyż Kawalerski I Klasy Odznaki Honorowej za Zasługi (Austria) Komandor Orderu Gwiazdy Solidarności Włoskiej (2001–2011) Krzyż Oficerski Orderu „Za Zasługi dla Litwy” Krzyż Kawalerski Orderu Białej Róży Finlandii Kawaler Orderu Bernardo O’Higginsa (Chile) Krzyż z Gwiazdą Orderu Pro Merito Melitensi Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi RFN Kawaler Orderu Zasługi Wielkiego Księstwa Luksemburga

Elżbieta Ludwika Penderecka z domu Solecka (ur. 19 listopada 1947[1] w Krakowie, zm. 31 października 2025[2]) – polska działaczka kulturalna, mecenas kultury, inicjatorka i organizatorka festiwali muzycznych, członkini władz międzynarodowych fundacji muzycznych.

Życiorys

Rodzina i wykształcenie

Urodziła się w rodzinie Leona Soleckiego, koncertmistrza Filharmonii Krakowskiej[3]. Maturę zdała w X Liceum Ogólnokształcącym w Krakowie[4]. Studiowała następnie fizykę na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. 19 grudnia 1965 zawarła związek małżeński z Krzysztofem Pendereckim[5][6]. Miała z nim dwoje dzieci: Łukasza (ur. 1966, absolwenta czterech kierunków studiów, praktykującego jako psychiatra) oraz Dominikę (ur. 1971, absolwentkę filologii włoskiej)[7][8].

Działalność zawodowa i społeczna

Od połowy lat 60. prowadziła sekretariat Krzysztofa Pendereckiego. W 1990 założyła i do 1995 kierowała pierwszą prywatną agencją kulturalną Heritage Promotion of Music and Art. Od 1992 pomagała mężowi w organizacji Festiwalu im. Pablo Casalsa w San Juan w Portoryko (Krzysztof Penderecki był dyrektorem artystycznym tego festiwalu w latach 1992–2002). Zasiadała w radach nadzorczych kilku organizacji kulturalnych, była współzałożycielką Europejskiej Fundacji Mozartowskiej. Przyczyniła się do powstania orkiestry kameralnej Sinfonietta Cracovia, stanowiącej oficjalną orkiestrę Krakowa. W 1997 zorganizowała wraz z Centrum Sztuki „Studio” koncert charytatywny na rzecz powodzian z udziałem Sinfonii Varsovii, Yehudiego Menuhina, Chóru Filharmonii Narodowej oraz solistów (w tym Ewy Pobłockiej). W tym samym roku zainicjowała cykl „Koncerty Wielkich Mistrzów – Elżbieta Penderecka zaprasza”, prezentując takich artystów jak Mstisław Rostropowicz, Jessye Norman czy Simon Estes. W latach 1996–2000 była przewodniczącą rady programowej Festiwalu Kraków 2000 – Europejskie Miasto Kultury, a w 1998 dyrektorem artystycznym Festiwalu Krzysztofa Pendereckiego. W 1997 zorganizowała pierwszy Wielkanocny Festiwal Ludwiga van Beethovena, który przez pierwsze siedem lat odbywał się w Krakowie, a w 2004 został przeniesiony do Warszawy.

W 2003 objęła funkcję prezesa Stowarzyszenia im. Ludwiga van Beethovena. Została także dyrektorem generalnym festiwalu pianistycznego, zapoczątkowanego w 2004 w Warszawie i stanowiącego kontynuację festiwalu „Mistrzowie fortepianu – wielkie talenty”. W 2005 zainicjowała powstanie Orkiestry Akademii Beethovenowskiej, złożonej z najzdolniejszych studentów i absolwentów Akademii Muzycznej w Krakowie.

W 2005 weszła w skład komitetu honorowego poparcia Lecha Kaczyńskiego jako kandydata na urząd prezydenta RP. W 2010 i w 2015 zaangażowała się w kampanię Bronisława Komorowskiego, przystępując do jego komitetu poparcia[9][10].

Pochowana w Panteonie Narodowym w Krakowie[11].

Odznaczenia i wyróżnienia

Ordery i odznaczenia
Nagrody i wyróżnienia
  • Tytuł honorowego obywatela Zabrza – 2022[27]
  • Paszport „Polityki” 2012 w kategorii kreator kultury (wraz z mężem Krzysztofem Pendereckim) – 2013[28]
  • Złoty Medal Kraków 2000 – 2003
  • Europejska Nagroda Kultury – 2002
  • Nagroda Tytana Tytanów na festiwalu Crackfilm za działania na rzecz promocji wizerunku Polski w świecie – 2002
  • Medal im. prof. Juliana Aleksandrowicza – 2000
  • Medal 40-lecia Programu Fulbrighta w Polsce – 1999
  • Honorowa Odznaka „Za zasługi dla województwa krakowskiego” – 1998[29]
  • Złota Statuetka Business Centre Club – 1998
  • Nagroda Pro Musica Viva za znaczący wkład i osiągnięcia w polskim i międzynarodowym życiu muzycznym – 1997

Przypisy

  1. ↑ Filharmonia Krakowska świętuje urodziny Elżbiety Pendereckiej. radiokrakow.pl, 15 listopada 2022. [dostęp 2025-11-01].
  2. ↑ Zmarła Elżbieta Penderecka. tvp.pl, 31 października 2025. [dostęp 2025-10-31].
  3. ↑ Elżbieta Penderecka i miłość, która budzi podziw. „Zwariowałem na jej punkcie”. onet.pl, 31 października 2025. [dostęp 2025-11-01].
  4. ↑ Teresa Filas: X Liceum Ogólnokształcące im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie w latach 1953–1983. Zygmunt Ruta (red. nauk.). Kraków: Wydawnictwa Akcydensowe, 1984.
  5. ↑ Konrad Szczęsny: Byli razem ponad pół wieku… Oto niezwykła historia Krzysztofa i Elżbiety Pendereckich. viva.pl, 29 marca 2020. [dostęp 2020-03-29].
  6. ↑ Mateusz Borkowski: 50. rocznica prawykonania Pasji Krzysztofa Pendereckiego. Współczesna odpowiedź na Bacha. dziennikpolski24.pl, 31 marca 2016. [dostęp 2020-03-29].
  7. ↑ Penderecki poderwał żonę, gdy miała 16 lat. Ile miał on?. fakt.pl, 19 czerwca 2015. [dostęp 2020-03-29].
  8. ↑ Kompozytor, dyrygent, pedagog. Sylwetka Krzysztofa Pendereckiego. polskieradio.pl, 29 marca 2020. [dostęp 2020-04-03].
  9. ↑ Komitet poparcia Bronisława Komorowskiego. onet.pl, 16 maja 2010. [dostęp 2014-04-26].
  10. ↑ Kto wszedł do komitetu poparcia Komorowskiego. dziennik.pl, 15 marca 2015. [dostęp 2015-03-15].
  11. ↑ Anna Piątkowska: W Krakowie rozpoczęły się uroczystości pogrzebowe Elżbiety Pendereckiej. Zostanie pochowana w Panteonie Narodowym. gazetakrakowska.pl, 7 listopada 2025. [dostęp 2025-11-07].
  12. ↑ M.P. z 2026 r. poz. 29 (ISAP).
  13. ↑ Odznaczenia państwowe z okazji 20-lecia Stowarzyszenia im. Ludwiga van Beethovena. prezydent.pl, 11 grudnia 2023. [dostęp 2023-12-11].
  14. ↑ M.P. z 2024 r. poz. 58 (ISAP).
  15. ↑ M.P. z 2012 r. poz. 598 (ISAP).
  16. ↑ M.P. z 1997 r. Nr 14, poz. 124 (ISAP).
  17. 1 2 Lista laureatów Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis. gov.pl. [dostęp 2025-11-01].
  18. ↑ Mateusz Ciupka: Elżbieta Penderecka odznaczona „Glorią Artis”. „Ruch Muzyczny”, 3 kwietnia 2023. [dostęp 2026-04-22].
  19. ↑ Uroczystość wręczenia odznaczeń państwowych z okazji Dnia Służby Zagranicznej. msz.gov.pl, 17 listopada 2010. [dostęp 2012-09-07].
  20. ↑ Penderecka Elżbieta. beethoven.org.pl. [dostęp 2017-05-26].
  21. ↑ 10542/AB XXIV. GP – Anfragebeantwortung (elektr. übermittelte Version). parlament.gv.at, 23 kwietnia 2012. s. 1584. [dostęp 2025-06-09]. (niem.).
  22. ↑ Apdovanotų asmenų duomenų bazė. lrp.lt. [dostęp 2020-10-21]. (lit.).
  23. ↑ Commendatore dell’Ordine della Stella d'Italia (già Stella della solidarietà italiana). quirinale.it, 17 października 2006. [dostęp 2025-06-09]. (wł.).
  24. ↑ Order Zasługi Republiki Federalnej Niemiec dla Elżbiety Pendereckiej. wpolityce.pl, 12 listopada 2012. [dostęp 2014-07-20].
  25. ↑ Vuonna 2023 ulkomaalaisille annetut kunniamerkit. ritarikunnat.fi, 12 maja 2023. [dostęp 2023-12-22]. (fiń.).
  26. ↑ Elżbieta Penderecka. beethoven.org.pl. [dostęp 2025-11-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-11-02)].
  27. ↑ Paweł Kurczonek: Zabrze. Nadano honorowe obywatelstwa. Wyróżnienie zdobyli prof. Bochenek, prof. Nitsch oraz Elżbieta Penderecka. dziennikzachodni.pl, 29 września 2022. [dostęp 2024-11-14].
  28. ↑ Paszporty 2012: kto laureatem?. polityka.pl, 15 stycznia 2013. [dostęp 2014-05-20].
  29. ↑ Niemcy. Order dla Elżbiety Pendereckiej. e-teatr.pl, 13 listopada 2012. [dostęp 2020-03-29].

Bibliografia