Yehudi Menuhin

Yehudi Menuhin
Ilustracja
Yehudi Menuhin (1976)
Data i miejsce urodzenia

22 kwietnia 1916
Nowy Jork

Pochodzenie

żydowskie

Data i miejsce śmierci

12 marca 1999
Berlin

Przyczyna śmierci

atak serca

Instrumenty

skrzypce

Gatunki

muzyka poważna

Zawód

skrzypek

Aktywność

1921–1999

Instrument
skrzypce
Giovanni Bussetto 1680
Giovanni Grancino 1695
Guarneri filius Andrea 1703
Soil Stradivarius
Prince Khevenhüller 1733 Stradivari
Guarneri del Gesù 1739
Lord Wilton 1742 Guarneri del Gesù
Odznaczenia
Order Zasługi (Wielka Brytania) Order Imperium Brytyjskiego od 1936 (cywilny) Komandor Orderu Oranje-Nassau (Holandia) Wielki Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Komandor Orderu Sztuki i Literatury (Francja) Wielki Komandor Orderu Feniksa (Grecja) Komandor Orderu Leopolda (Belgia) Komandor Orderu Korony (Belgia) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy Order Zasługi Republiki Włoskiej II Klasy Krzyż Wielki Orderu Zasługi Cywilnej (Hiszpania) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Węgierskiego Zasługi (cywilny) Krzyż Wielkiego Oficera Orderu Zasługi RFN Krzyż Komandorski Orderu Zasługi RFN Krzyż Wielki Orderu św. Jakuba od Miecza (Portugalia)
Faksymile
Strona internetowa
Yehudi Menuhin w wieku 12 lat (1928)
Yehudi Menuhin z Brunonem Walterem (1931)
Yehudi Menuhin z siostrą Hephzibah (1951)
Yehudi Menuhin z Bélą Mavrákiem (1999)

Yehudi Menuhin (ur. 22 kwietnia 1916 w Nowym Jorku, zm. 12 marca 1999 w Berlinie)[1] – amerykańsko-brytyjski wirtuoz skrzypiec żydowskiego pochodzenia, dyrygent i pedagog.

Życiorys

Pochodził z rodziny żydowskiej. Urodził się w Nowym Jorku jako syn Moshe Menuhina i nauczycielki gry na fortepianie Maruthy Sher.

Naukę gry na skrzypcach rozpoczął w wieku czterech lat u Sigmunda Ankera w San Francisco, a następnie kontynuował u Louisa Persingera[2]. Publicznie zadebiutował w wieku siedmiu lat. W wieku ośmiu lat, po raz pierwszy wystąpił w San Francisco, jako solista z towarzyszeniem San Francisco Symphony Orchestra, wykonując Symphonie espagnole Édouarda Lalo przy akompaniamencie swojego pierwszego nauczyciela – Louisa Persingera. Od 1927 studiował w Paryżu u Georga Enescu, a w latach 1929–1930 u Adolfa Buscha[3].

W Berlinie zadebiutował 6 stycznia 1927 w wieku 12 lat, gdzie po występie z Berlińskimi Filharmonikami pod dyrekcją Bruno Waltera okrzyknięto go cudownym dzieckiem[4]: Albert Einstein miał w 1929 powiedzieć Wiem od tej chwili, że jest w niebiosach Bóg[5], a Ernest Ansermet w 1931 skomentował Cudowne dziecko jest czymś zasadniczo anormalnym, jak samo słowo wskazuje. On jest jednak po prostu geniuszem, geniuszem – by tak to ująć – w stanie normalnym.

Występował główne w Wielkiej Brytanii. Jako skrzypek był obok Jaschy Heifetza legendarnym wykonawcą Henryka Wieniawskiego i Niccola Paganiniego. Wielokrotnie odwiedzał Polskę, w której najchętniej koncertował w Poznaniu, współpracował także z Sinfonią Varsovią, której był pierwszym gościnnym dyrygentem[6]. W czasie II wojny światowej dał ponad 500 koncertów dla żołnierzy amerykańskich i alianckich oraz koncertował na rzecz Czerwonego Krzyża.

W 1963 założył własną szkołę dla młodzieży pod Londynem w Anglii Yehudi Menuhin School, mającą kształcić nie tylko świetnych muzyków, lecz przede wszystkim, jak mówił istoty otwarte i zrównoważone.

W 1975 jako ówczesny prezydent Międzynarodowej Rady Muzyki działającej przy UNESCO ustanowił 1 października Międzynarodowym Dniem Muzyki[7][8]. Jego najbardziej znanym uczniem jest Nigel Kennedy. Menuhin to także autor wielu książek, w tym autobiograficznej Unfinished Journey (1977, tłum. pol. Niedokończona podróż). Za wybitne osiągnięcia w dziedzinie muzyki uhonorowany tytułem szlacheckim. 7 sierpnia 1983 roku wystąpił dla papieża Jana Pawła II w Castel Gandolfo razem z Polską Orkiestrą Kameralną Jerzego Maksymiuka[9].

Był twórcą i dyrektorem artystycznym festiwali muzycznych w szwajcarskim Gstaad (1957–96) i angielskim Bath (1959–68) oraz Windsor Festival (1969–72)[10].

Od pobytu w Indiach w 1952 fascynował się jogą – filozofią, medytacjami i ćwiczeniami sprawnościowymi. Był uczniem twórcy jogi iyengarowskiej B.K.S. Iyengara[11].

Związki z Polską

W kwietniu 1984 jako solista i dyrygent wystąpił na zaproszenie Polskiej Orkiestry Kameralnej w Warszawie. By sprostać wymaganiom zaplanowanego wówczas repertuaru do współpracy zaproszono wybitnych muzyków z całego kraju i powiększono skład zespołu do 40 osób[12]. Po pierwszym entuzjastycznie przyjętym koncercie Yehudi Menuhin przyjął propozycję dyrektora Waldemara Dąbrowskiego oraz Franciszka Wybrańczyka i objął funkcję pierwszego gościnnego dyrygenta nowo powstałej orkiestry symfonicznej, która niebawem przyjęła nazwę Sinfonia Varsovia[13].

Praca z żadną inną orkiestrą nie dała mi tyle satysfakcji, co moja praca, w charakterze solisty i dyrygenta, z orkiestrą Sinfonia Varsovia

Yehudi Menuhin (29 sierpnia 1991), O orkiestrze Sinfonia Varsovia [About Sinfonia Varsovia Orchestra], "Studio" 1992, t. 1, s. 8.

W 1996 roku, z okazji przypadającej 80. rocznicy urodzin Yehudiego Menuhina, orkiestra Sinfonia Varsovia pod jego dyrekcją nagrała komplet symfonii Beethovena oraz Schuberta. Odbyła szereg tournée koncertowych po Europie, a następnie praktycznie po całym świecie (USA, Kanada, Brazylia, Chile, Argentyna, Japonia, Korea, Tajwan, Hongkong), dając łącznie 65 koncertów[14].

Nagrody i odznaczenia

Odznaczenia państwowe

Królowa Elżbieta II nadała mu tytuł Kawalera Komandora Orderu Imperium Brytyjskiego (KBE)[15] w 1965 (przysługujący tej klasie orderu tytuł szlachecki zaczął obowiązywać gdy w 1985 otrzymał obywatelstwo brytyjskie[16]), w 1987 otrzymał Order Zasługi[17], a w 1993 został odznaczony tytułem barona, czyli godnością dożywotniego para Stoke d’Abernon w hrabstwie Surrey[18], a tym samym członkostwem w Izbie Lordów.

Otrzymał też holenderski Krzyż Komandorski Orderu Oranje-Nassau, francuskie Order Legii Honorowej II[19], III[20] i V klasy[21] oraz Krzyż Komandorski Orderu Sztuki i Literatury, grecki Krzyż Wielkiego Komandora Orderu Feniksa, belgijskie Order Leopolda i Order Korony[20], włoskie Krzyż Wielkiego Oficera i Krzyż Wielki Orderu Zasługi (1983[22] i 1996[23]), hiszpański Krzyż Wielki Orderu Zasługi Cywilnej (1995)[24], węgierski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi (1996)[25], niemieckie Krzyż Komandorski i Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi RFN[26] (1956[21] i 1997), portugalski Krzyż Wielki Orderu św. Jakuba od Miecza (1998)[27].

Uhonorowany obywatelstwem miast: Edynburga, Bath, Reims, Warszawy, a także medalami Paryża i Jerozolimy.

Doktor honoris causa 27 uczelni na całym świecie m.in. Uniwersytetu Oksfordzkiego, Uniwersytetu Cambridge, Uniwersytetu w Bath, Belgijskiego Niderlandzkojęzycznego Uniwersytetu w Brukseli, Narodowego Uniwersytetu w Córdobie, Narodowego Uniwersytetu Muzycznego w Bukareszcie.

Za autobiografię Niedokończona podróż otrzymał w 1972 nagrodę niemieckich krytyków na Międzynarodowych Targach Książki we Frankfurcie[28].

W 1991 otrzymał izraelską nagrodę Wolfa w dziedzinie sztuki.

W 1972 został laureatem prestiżowej duńskiej Nagrody Fundacji Muzycznej Léonie Sonning.

W 1968 roku w uznaniu zasług za działania charytatywne otrzymał od Indiry Gandhi Pokojową Nagrodą im. Nehru.

Życie osobiste

Miał dwie siostry: pianistkę Hephzibę i pianistkę, poetkę i malarkę Yaltę[29].

Dwukrotnie żonaty. Pierwszy związek małżeński zawarł z Nolą Nicholas (od 1938 do 1947), z którą miał dwójkę dzieci: Zamirę[30] i Krova, oraz z primabaleriną Dianą Gould (od 1947 do 1999), z którą miał dwóch synów: pianistę Jeremy'ego i filmowca Gerarda.

Śmierć

Ostatni koncert dał 7 marca 1999 w Düsseldorfie, dyrygując m.in. III Symfonią a-moll Mendelssohna[31]. Zmarł 12 marca 1999 w Berlinie na zawał serca, podczas europejskiej trasy koncertowej z orkiestrą Sinfonią Varsovią[32]. Został pochowany w Stoke d’Abernon na terenie Yehudi Menuhin School[33]. . Pogrzeb odbył się zgodnie z obrządkiem judaistycznym.

Dyskografia

Nagrał ponad pół tysiąca płyt z samym tylko repertuarem skrzypcowym, nie licząc jego dyrygenckich dokonań.

  • 1966: West Meets East
  • 1968: West Meets East, Volume 2
  • 1988: Menuhin And Grappelli Play Gershwin
  • 1988: Menuhin & Grappelli Play Berlin, Kern, Porter & Rodgers & Hart
  • 1988: Menuhin And Grappelli Play "Jalousie" And Other Great Standards
  • 1988: The Very Best of Grappelli & Menuhin
  • 1988: Menuhin & Grappelli Play Gershwin
  • 1990: Jealousy: Hits Of The Thirties
  • 1991: Concert of the Century
  • 2009: The Great EMI Recordings Yehudi Menuhin
  • 2009: 100 Best Menuhin
  • 2012: Bach: Works With Orchestra

Przypisy

  1. ↑ Yehudi Menuhin na stronie allmusic.com. allmusic.com. [dostęp 2011-05-14]. (ang.).
  2. ↑ Kevin Starr: The Dream Endures: California Enters the 1940s. Oxford University Press, 2002. ISBN 0-19-992393-0.
  3. ↑ 10. rocznica śmierci Yehudi Menuhina. 2009-03-12. [dostęp 2015-06-19].
  4. ↑ Tytan odchodzi. [dostęp 2015-06-17].
  5. ↑ Yehudi Menuhin - anioł stulecia. 2010-12-02. [dostęp 2015-06-17].
  6. ↑ Orkiestra Sinfonia Varsovia. polmic.pl. [dostęp 2015-06-17].
  7. ↑ Międzynarodowy Dzień Muzyki. ZAiKS. [dostęp 2015-06-17].
  8. ↑ Światowy Dzień Muzyki UNESCO. radiozet.pl (archiwum), 2009-10-01. [dostęp 2011-05-15].
  9. ↑ Jacek Moskwa: Kalendarium pontyfikatu Jana Pawła II. Wydawnictwo Otwarte, 2014. ISBN 978-83-240-3115-3.
  10. ↑ Ronald Kinloch Anderson: Menuhin, Yehudi.. Grove Music Online (Oxford University Press), 2025-09-24. [dostęp 2025-12-04].
  11. ↑ Indie: nie żyje znany na całym świecie mistrz jogi B.K.S. Iyengar. polskieradio.pl, 2014-08-20. [dostęp 2015-06-19].
  12. ↑ 30 lat Sinfonii Varsovii. "Nie zatraciliśmy miłości do muzyki". 2014-05-27. [dostęp 2015-06-19].
  13. ↑ Sinfonia Varsovia. Oficjalna strona Orkiestry. [dostęp 2015-06-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-05-09)].
  14. ↑ Nauczyciel wirtuozów. [dostęp 2015-06-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-18)].
  15. ↑ „The London Gazette”, s. 1, 11 czerwca 1993.
  16. ↑ British and Other Honours in Music. www.heraldica.org. [dostęp 2020-02-07]. (ang.).
  17. ↑ "No. 50849". The London Gazette. 3 March 1987. p. 2855.
  18. ↑ „The London Gazette”, s. 12287, 22 lipca 1993.
  19. ↑ Andrew Cox: Dod's Parliamentary Companion. Vacher Dod Publishing, 1999, s. 275, seria: en.
  20. 1 2 The New York Times Guide to the Arts of the 20th Century. V. 4 (1980-1999). Nowy Jork: Taylor & Francis, 2002, s. 3078.
  21. 1 2 Johannes Peters, Alida Aden, Jürgen Stenzel: Musik im Dienste der Humanität. Zur Brunnerrezeption Yehudi Menuhins. Die Blaue Eule, 2002, s. 73, seria: de.
  22. ↑ Menuhin Yehudi. 13/09/1983. Grande Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana
  23. ↑ Menuhin Yehudi. 08/03/1996. Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana
  24. ↑ Real Decreto 2241/1995, de 28 de diciembre, por el que se concede la Gran Cruz de la Orden del Mérito Civil al señor Yehudi Menuhin
  25. ↑ Húsz éve halt meg Yehudi Menuhin, minden idők egyik legnagyobb hegedűművésze. akibic.hu, 2019-03-10. [dostęp 2020-02-07]. (węg.).
  26. ↑ Warren Allen Smith: Celebrities in Hell. Fort Lee, NJ: Barricade Books, 2002, s. 80. (ang.).
  27. ↑ Estrangeiros com Ordens Portuguesas. www.ordens.presidencia.pt. [dostęp 2020-02-07]. (port.).
  28. ↑ Justyna Moćko: „Niedokończona podróż – dwadzieścia lat później” Yehudi Menuhin - fragmenty autobiografii. 2014-09-09. [dostęp 2015-06-17].
  29. ↑ Hans Keller, Christopher Wintle: Music and Psychology: From Vienna to London, 1939-52. Plumbago Books and Arts, 2003, s. 191. ISBN 0-9540123-1-3.
  30. ↑ Yehudi Menuhin is the father of a baby girl whose name is "Peace". „LIFE”. Tom 7,Nr 26, s. 27-28, 1939-12-25. ISSN 0024-3019.
  31. ↑ Yehudi Menuhin. 2004-04-05. [dostęp 2015-06-17].
  32. ↑ Yehudi Menuhin (1916-1999) - dyrygent Sinfonii Varsovii. culture.pl, 2014-05-05. [dostęp 2015-06-17].
  33. ↑ History. menuhinschool.co.uk. [dostęp 2025-12-03]. Cytat: When Lord Menuhin died in 1999, his funeral was held at the School and he was buried in the school grounds just beneath the tree he planted a few years earlier to mark his 80th birthday.

Bibliografia

  • W. Marchwica (red.), Słownik muzyki, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2006, ISBN 83-7435-239-6, ISBN 978-83-7435-239-0.
  • Yehudi Menuhin, Niedokończona Podróż. Dwadzieścia Lat Później, tłumaczenie Rafał Śmietana, 2002, ISBN 83-88667-15-7, 9788388667152.
  • Yehudi Menuhin, Skrzypce i ja, Wydawnictwo Arkady, 2004, ISBN 83-213-4090-3.
  • Yehudi Menuhin w bazie Filmweb
  • Nowa encyklopedia powszechna PWN, Tom 5, Wydawn. Nauk. PWN, 1997, ISBN 83-01-11097-X, 9788301110970
  • Portal wiedzy onet: Menuhin Yehudi. portalwiedzy.onet.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-19)].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.