Estetyka marksistowska

Estetyka marksistowska – estetyka oparta na materialistycznym pojmowaniu dziejów[1][2]. Metodologiczną i światopoglądową podstawą estetyki marksistowsko-leninowskiej jest materializm dialektyczny i historyczny[3]. Estetyka marksistowsko-leninowska dzieli się na historię estetyki, teorię estetyki i krytykę współczesnej estetyki burżuazyjnej[4].

Punktem wyjścia estetyki marksistowskiej jest materialistyczne ujęcie problemu wzajemnego związku między bytem społecznym a świadomością społeczną. Estetyka marksistowska uważa sztukę za jedną z form świadomości społecznej, za specyficzną, artystyczną formę opanowania, zrozumienia przez ludzi rzeczywistości[2]. Podobnie jak inne formy świadomości społecznej, tak i sztuka, jej pochodzenie i rozwój są w ostatniej instancji uwarunkowane przez rozwój ekonomiczny społeczeństwa[5]. Charakter sztuki określają panujące w danej epoce historycznej stosunki społeczne, ekonomiczna baza społeczeństwa[1][2].

Opierając się na materialistycznym pojmowaniu ideologii Karol Marks i Friedrich Engels ujawnili klasowy charakter sztuki w społeczeństwie klasowym i specyficzne dla tych warunków prawidłowości jej rozwoju. Według materializmu historycznego wzrost sił wytwórczych na pewnych etapach rozwoju antagonistycznych formacji społeczno-ekonomicznych, odbywający się kosztem uciemiężenia mas pracujących, bynajmniej nie oznacza jednoczesnego rozkwitu sztuki. Ani poziom rozwoju sztuki jako całości, ani poziom rozwoju poszczególnych jej rozdziałów nie pokrywają się, jak zauważa Marks, z poziomem rozwoju ekonomiki społeczeństwa. Tłumaczy się to tym, że poziom rozwoju sztuki nie jest bezpośrednio uwarunkowany przez poziom rozwoju sił wytwórczych, lecz przez specyfikę zrodzonych przez rozwój społecznej produkcji stosunków społecznych, które w jednych warunkach sprzyjają rozwojowi sztuki, a w innych wpływają nań negatywnie[6].

Doniosłą rolę w opracowaniu estetyki marksistowsko-leninowskiej odegrały uchwały Komitetu Centralnego KPZR[7]:

  1. O polityce partii w dziedzinie literatury pięknej (1925);
  2. O przebudowie organizacji literacko-artystycznych (1932).

Doniosłą rolę w ugruntowaniu marksistowsko-leninowskiej estetyki odegrały Anatolij Łunaczarski i Maksim Gorki. Dokumenty partii, prace Łunaczarskiego, Gorkiego podkreślały klasowy charakter sztuki[7].

W pracach z dziedziny estetyki napisanych przez ideologów radzieckich omawiany był problem roli światopoglądu marksistowsko-leninowskiego w twórczości artystycznej. Światopogląd z reguły określa metodę twórczą artysty. Metoda socrealizmu opiera się na podstawie światopoglądu marksistowsko-leninowskiego[8].

Bez przyswojenia sobie marksizmu-leninizmu nie można stać się świadomym realistą socjalistycznym.
Стать сознательным социалистическим реалистом невозможно без овладения марксизмом-ленинизмом[9].

—  Michaił Kalinin

Aleksiej Tołstoj mówił, że

marksizm przyswojony na użytek artysty to „ożywcza woda”.
марксизм, освоенный художнически, — «живая вода»[10].

—  Aleksiej Tołstoj

Punktu widzenia marksizmu na sztukę bronił także Gieorgij Plechanow uważając, że jest ona specyficzną formą świadomości społecznej, której rozwój w ostatecznym wyniku zależy od wytwórczej działalności człowieka, od ekonomiki danego społeczeństwa. Wraz z powstaniem klas sztuka uzależnia się od przebiegu walki klasowej, która wywiera wpływ na psychikę klas walczących[11].

Przypisy

  1. 1 2 Волков i in. 1983 ↓, s. 35.
  2. 1 2 3 Krótki słownik filozoficzny 1955 ↓, s. 150.
  3. ↑ Волков i in. 1983 ↓, s. 22.
  4. ↑ Волков i in. 1983 ↓, s. 4.
  5. ↑ Trofimow 1963 ↓, s. 286–287.
  6. ↑ Trofimow 1963 ↓, s. 287.
  7. 1 2 Kosiczew 1969 ↓, s. 644.
  8. ↑ Kosiczew 1969 ↓, s. 645.
  9. ↑ Калинин 1957 ↓.
  10. ↑ А. Н. Толстой. Полное собрание сочинений, т. 13. М., 1949, стр. 324.
  11. ↑ Jowczuk 1969 ↓, s. 508.

Bibliografia

po polsku
w językach obcych
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.