Etyka marksistowska

Etyka marksistowska – etyka oparta na materialistycznym pojmowaniu dziejów[1].

Istota moralności

Wszelka moralność uwarunkowana jest społecznie i historycznie – oto fundamentalne twierdzenie etyki marksistowskiej[2]. W marksizmie moralność traktowana jest jako jedna z form świadomości społecznej[3][4]. Według marksizmu-leninizmu nie tylko idealiści, lecz również przedmarksowscy materialiści, będąc idealistami w poglądach na historię, nie potrafili stworzyć naukowej teorii moralności[5], nie wiedzieli, że moralność jest formą świadomości społecznej, nie ujawniali klasowej natury moralności, wychodzili z założenia, że „natura ludzka” jest wieczna i niezmienna[6]. Marksizm odrzucił idealistyczne teorii moralności, według których zasady moralne znajdują się ponad historią i wywodzą się ze źródła ponadhistorycznego – jakim jest Bóg, idea absolutna czy też abstrakcyjna samowiedza itp. W rzeczywistości ludzie zawsze czerpali swe poglądy moralne z życia, z realnych stosunków, których zmiana prowadziła do przemian w poglądach moralnych, w pojmowaniu dobra i zła. Marksizm twierdzi, że moralność wchodzi, obok innych form świadomości społecznej – ideologii politycznej i prawnej, filozofii, religii, sztuki itd. – do ideologicznej nadbudowy wznoszącej się nad ekonomiczną bazą społeczeństwa[1]. Moralność nie jest kategorią abstrakcyjną, lecz historyczną i zmienia się wraz ze zmianą fromy organizacji społeczeństwa, wraz ze zmianą bazy ekonomicznej. Tak na przykład wraz ze zwycięstwem ustroju burżuazyjnego moralność feudałów ustępuje miejsca moralności burżuazyjnej[7].

Powstanie i rozwój moralności

Zdaniem marksisty Olega Drobnickiego moralność wyodrębniła się z innych form regulacji społecznej (zwyczaj, rytuał) w epoce rozkładu ustroju wspólnoty pierwotnej i powstania społeczeństwa klasowego, w wyniku czego obok ogólnoludzkich norm moralności rozwijają się klasowe formy moralności[8]. W odróżnieniu od Drobnickiego, Michaił Kalinin, zajmując się problemem genezy i rozwoju moralności, podkreślał, że moralność pojawiła się wraz z powstaniem społeczeństwa ludzkiego, zanim jeszcze ukształtowały się klasy. Z chwilą podziału społeczeństwa na klasy antagonistyczne moralność staje się moralnością klasową: bądź usprawiedliwia panującą formę własności (moralność klasy panującej), bądź wyraża interesy klasy uciskanej, jej opór przeciw uciskowi ekonomicznemu i politycznemu[9][1].

Póki istnieją klasy i walka między nimi, póty moralność ograniczają ramy klasowe. W społeczeństwie komunistycznym moralność wyzwala się całkowicie z tych ram i staje się wspólną moralnością całego społeczeństwa[10]. Oto dlaczego Friedrich Engels pisał:

Moralność prawdziwie ludzka, stojąca ponad przeciwieństwami klasowymi i ponad wspomnieniem o nich, możliwa będzie dopiero na takim poziomie rozwoju społeczeństwa, który nie tylko przezwyciężył przeciwieństwo klasowe, ale zapomniał o nim w praktyce życiowej.

Fryderyk Engels, Anty Dühring[11]

Z walką o nowe społeczeństwo, z rewolucją komunistyczną twórcy marksizmu wiązali problem reedukacji, przeobrażenia świadomości ludzi obarczonych przesądami i przeżytkami kapitalistycznej przeszłości[12]. Hans Boeck w pracy O marksistowskiej etyce i socjalistycznej moralności (niem. Zur marxistischen Ethik und sozialistischen Moral, NRD, 1959), Reinhold Miller, Kształtowanie człowieka socjalistycznego (niem. Vom Werden des sozialistischen Menschen, NRD, 1958), pokazują, jak w praktyce budownictwa socjalistycznego przezwyciężona zostaje moralność burżuazyjna i rozwija się moralność socjalistyczna[13]. Budownictwo socjalizmu jest jednocześnie procesem kształtowania moralności komunistycznej, wychowywania nowego człowieka[9]. Celem moralnego wychowania człowieka radzieckiego, mówił Michaił Kalinin, jest wychowanie go na ideowo przekonanego, nieustraszonego bojownika o komunizm[14]. W Programie KPZR sformulowany został kodeks moralny budowniczego komunizmu. Propaganda w ZSRR oświadzała, że konsekwentna realizacja sformulowanych w Programie KPZR zasad moralnych, jako norm postępowania wszystkich ludzi radzieckich, będzie sprzyjać ograniczaniu administracyjnego regulowania wzajemnych stosunków między ludźmi, będzie ważnym warunkiem przerastania socjalistycznych stosunków społecznych w stosunki komunistyczne[15].

Przypisy

Bibliografia

po polsku
w językach obcych
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.