Franciszek Orawiec

Franciszek Orawiec
Ilustracja
major piechoty major piechoty
Data i miejsce urodzenia

11 listopada 1896
Poronin

Data i miejsce śmierci

wiosna 1940
Katyń

Przebieg służby
Lata służby

1914–1940

Siły zbrojne

Armia Austro-Węgier
Wojsko Polskie

Formacja

Legiony Polskie

Jednostki

1 Pułk Strzelców Podhalańskich
2 Pułk Strzelców Podhalańskich
Dowództwo Okręgu Korpusu Nr VII
Szkoła Wysokogórska
Państwowy Urząd Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego

Stanowiska

dowódca kompanii
szef sztabu
komendant szkoły

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
I wojna światowa
kampania wrześniowa

Odznaczenia
Odznaka honorowa za Rany i Kontuzje
Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920–1941) Złoty Krzyż Zasługi (II RP) Srebrny Krzyż Zasługi (II RP) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż Kawalerski I klasy Orderu Białej Róży Finlandii Krzyż Zasługi Obrońców (Łotwa) Order Krzyża Orła III Klasy (Estonia)

Franciszek Orawiec (ur. 11 listopada 1896 w Poroninie, zm. wiosną 1940 w Katyniu) – major piechoty Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys

Franciszek Orawiec

Urodził się 11 listopada 1896 w Poroninie, w rodzinie Jakuba ps. „Dewaj” i pochodzącej z Zakopanego Bronisławy z Łukaszczyków[1]. Pochodził z rodu Orawców, jednego z najstarszych i najbardziej zasłużonych w Poroninie. Miał sześcioro rodzeństwa: Helenę, Marię, Anielę (1898–1954), działaczkę kulturalną, poetkę, nowelistkę oraz Ludwikę i bliźniaki Bronisława i Bronisławę[2]. Był kuzynem Franciszka Łukaszczyka. Podobnie jak reszta rodzeństwa, otrzymał od ojca dom, położony w Orawcowej Grapie, jednak zainteresował się bliżej wojskiem. Podczas nauki w nowotarskim gimnazjum wstąpił do 55. Drużyny Strzeleckiej, a wraz z nią w czasie I wojny światowej walczył Legionach Polskich[3]. 15 marca 1915 złożył przedwczesny (wojenny) egzamin dojrzałości[4]. W 1918 został mianowany podporucznikiem.

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę został przydzielony do 1 pułku Strzelców Podhalańskich, następnie do 2 pułku Strzelców Podhalańskich, a w jego szeregach walczył podczas wojny polsko-bolszewickiej 1919–1921 jako dowódca 4 kompanii. Za okazane męstwo i brawurę został odznaczony Krzyżem Walecznych. Po zakończeniu wojny wraz z 2 pspodh. został skierowany do garnizonu pułku w Sanoku. W 1921 ukończył Dywizyjne Centrum Wyszkolenia w Krakowie. W 1922 został awansowany na stopień porucznika piechoty ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[5], a później awansowany na stopień kapitana ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923[6][7]. W latach 20. nadal służył w 2 pułku Strzelców Podhalańskich[8][9][10].

26 czerwca 1922 w Sanoku ożenił się z Marią Władysławą Beksińską (ur. 18 listopada 1899)[1][11][12][13], córką miejscowego architekta miejskiego, inż. Władysława Beksińskiego[14][15]. Młoda para otrzymała jako wiano połowę kamienicy przy ul. Jana III Sobieskiego w Sanoku[16] (jej właścicielką pozostawała Maria Władysława, a po 1945 Jerzy Orawiec[17]), jednak oboje zamieszkali w Poroninie[18.1], gdzie prowadzili pensjonat[19]. W 1929 Franciszek Orawiec był ojcem chrzestnym bratanka Marii Władysławy, Zdzisława Beksińskiego, późniejszego artysty malarza[18.2].

Po ośmiu latach, w 1930 przeniósł się do Zakopanego, gdzie objął funkcję komendanta Szkoły Wysokogórskiej. Został awansowany na stopień majora piechoty ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1931[20]. 23 marca 1932 roku został przeniesiony z 57 pułku piechoty wielkopolskiej do 7 Okręgowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego przy Dowództwie Okręgu Korpusu Nr VII w Poznaniu[21][22]. W czerwcu 1934 roku został przeniesiony do Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Warszawie na stanowisko szefa sztabu Głównej Komendy Związku Strzeleckiego[23][24][25]. Według stanu z marca 1939 był oficerem do zleceń w Państwowym Urzędzie Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego[26]. Według późniejszej relacji rodziny, w sierpniu 1939 miał być awansowany na stopień podpułkownika, lecz uroczystość nadania stopnia uniemożliwił wybuch wojny[2].

Z relacji podporucznika rezerwy piechoty Walentego Lubienieckiego wynika, że w nocy z 5 na 6 września 1939 wyjechał z Warszawy transportem kolejowym razem z majorem Orawcem. 9 września przyjechali na stację Trawniki, następnie przez Brody udali się do Kopyczyniec. 14 września wyjechali podwodami z Kopyczyniec do Probużnej i dalej na południe do Jezierzan. 16 września porucznik Lubieniecki otrzymał od majora Orawca rozkaz udania się do Borszczowa po amunicję i benzynę. Wówczas po raz ostatni widział majora. Następnego dnia Borszczów został zajęty przez Armię Czerwoną[27]. Relacja porucznika Lubienieckiego stoi w sprzeczności z informacją podana przez Barbarę Stanisławczyk, jakoby major Orawiec dostał się do niewoli niemieckiej, po czym wraz z grupą oficerów został wymieniony przez Niemców i trafił w ręce Sowietów[24]. Był więziony w obozie w Kozielsku[28]. W tym czasie przesłał do żony Marii Władysławy trzy listy, z których jeden z 27 listopada 1939 zachował się[29][30][31]. Wiosną 1940 został przetransportowany do Katynia i rozstrzelany przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Został pochowany na terenie otwartego 28 lipca 2000 Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu.

Z żoną Marią Władysławą miał córkę (zmarła na początku maja 1924 tuż po urodzeniu)[32], syna Jerzego (ur. 30 października 1935). Maria Władysława Orawiec była urzędniczką starostwa powiatowego w Sanoku[12], zmarła tamże 9 grudnia 1947[14] w wyniku wycieńczenia pobytem w obozie niemieckim po powstaniu warszawskim. Ich syna Jerzego adoptowała wówczas siostra Franciszka Orawca, Aniela Gut-Stapińska[33][34]. Jerzy Orawiec był aktorem i reżyserem filmów dokumentalnych[35][36] (zm. 1990)[37]. Franciszek Orawiec był stryjem Bronisławy Orawiec-Löffler, która udając się po raz pierwszy do Katynia z zamiarem oddania mu hołdu 10 kwietnia 2010 zginęła w katastrofie lotniczej w Smoleńsku[38].

Ordery i odznaczenia

Upamiętnienie

Minister Obrony Narodowej decyzją Nr 439/MON z 5 października 2007 awansował go pośmiertnie na stopień podpułkownika[47][48]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia” w Dąbrowie Górniczej przy ulicy Granicznej 21 został zasadzony Dąb Pamięci honorujący Franciszka Orawca.

Nazwisko majora Franciszka Orawca umieszczone jest na symbolicznym grobie ofiar Katynia i Charkowa znajdującym się na zakopiańskim Cmentarzu na Pęksowym Brzyzku. Mogiła Katyńska została odsłonięta 28 kwietnia 1990[49].

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Księga małżeństw (1912–1924). Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku. s. 132 (poz. 45).
  2. 1 2 Stanisławczyk 2011 ↓, s. 236-238.
  3. ↑ Stanisławczyk 2011 ↓, s. 241.
  4. ↑ Absolwenci C.K. Gimnazjum 1914–1915. goszczynski.nowytarg.pl. [dostęp 2014-07-12].
  5. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 426.
  6. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 367.
  7. ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 204.
  8. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 379.
  9. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 328.
  10. ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 102.
  11. ↑ Indeks do Ksiąg Zaślubionych Parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku od roku 1911. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 125 (Tom J, poz. 45).
  12. 1 2 Księga przynależnych do gminy Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. s. 370 (poz. 93).
  13. ↑ Stanisławczyk 2011 ↓, s. 242.
  14. 1 2 Księga Zmarłych 1959–1975 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 282 (poz. 193).
  15. ↑ Bronisława Orawiec-Loffler. wyborcza.pl, 11 kwietnia 2010. [dostęp 2013-12-24].
  16. ↑ Beksińscy 2014 ↓, s. 16.
  17. ↑ Kamienica 2013 ↓, s. 93, 98.
  18. Edward Zając: Sanockie biografie. Sanok: Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2009. ISBN 978-83-61043-09-6.
    1. ↑ S. 114.
    2. ↑ S. 116.
  19. ↑ Beksińscy 2014 ↓, s. 14.
  20. ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 39.
  21. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 230.
  22. ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 471.
  23. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 154.
  24. 1 2 Stanisławczyk 2011 ↓, s. 233.
  25. ↑ Kronika polityczna. Delegacja „Strzelca” u premjera. „Kurier Warszawski”, s. 4, Nr 180 z 3 lipca 1936.
  26. ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 444-445.
  27. ↑ Walenty Lubieniecki, Załącznik do zeszytu ewidencyjnego, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. B.I.92b, s. 58-60.
  28. ↑ Andrzej Leszek Szcześniak: Katyń. Lista ofiar i zaginionych jeńców obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Warszawa: Alfa, 1989, s. 237. ISBN 83-7001-294-9.
  29. ↑ Stanisławczyk 2011 ↓, s. 234-236.
  30. ↑ Listy katyniaków. Franciszek Orawiec. katyn.ipn.gov.pl. [dostęp 2017-03-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-23)].
  31. ↑ Będę tam wracać. tygodnik.onet.pl, 12 października 2010. [dostęp 2013-12-24].
  32. ↑ Księga zmarłych i pochowanych w Sanoku na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej i Matejki od 1895 do 1952 r. Sanok. s. 194 (poz. 2888).
  33. ↑ Jerzy Orawiec. imdb.com. [dostęp 2013-12-24]. (ang.).
  34. ↑ Stanisławczyk 2011 ↓, s. 242, 247.
  35. ↑ Jerzy Orawiec. filmweb.pl. [dostęp 2013-12-24].
  36. ↑ Jerzy Orawiec. filmpolski.pl. [dostęp 2013-12-24].
  37. ↑ Stanisławczyk 2011 ↓, s. 248.
  38. ↑ Stanisławczyk 2011 ↓, s. 258.
  39. ↑ M.P. z 1931 r. Nr 87, poz. 137 (ISAP) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
  40. ↑ M.P. z 1936 r. Nr 66, poz. 131 (ISAP) „za zasługi na polu wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego”.
  41. ↑ Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 1, s. 2, 19 marca 1936.
  42. ↑ M.P. z 1928 r. nr 65, poz. 89 „za zasługi na polu rozwoju sportu w wojsku”.
  43. ↑ Na podstawie fotografii Plik:Franciszek Orawiec 2.JPG
  44. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Zezwolenie na przyjęcie i noszenie orderów. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 2, 11 listopada 1937.
    1. ↑ S. 38.
    2. ↑ S. 39.
  45. ↑ Eesti tänab 1919–2000, Tallinn: Eesti Vabariigi Riigikantselei, 2000, ISBN 9985-60-778-3 [dostęp 2014-10-23] [zarchiwizowane z adresu 2011-08-27] (est.).
  46. ↑ Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 2, s. 20, 11 listopada 1936.
  47. ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze, i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. policja.pl. [dostęp 2014-03-19].
  48. ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
  49. ↑ Maciej Pinkwart, Cmentarz na Pęksowym Brzyzku. Przewodnik Cmentarz na Pęksowym Brzyzku, Olszanica: Wydawnictwo BoSz, 2007, ISBN 978-83-89747-99-0.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.