Poronin

Poronin

wieś
Poronin widziany z Galicowej Grapy
Państwo	Polska
Województwo	małopolskie
Powiat	tatrzański
Gmina	Poronin
Wysokość	740 m n.p.m.
Liczba ludności (2024)	4 281[1]
Strefa numeracyjna	18
Kod pocztowy	34-520[2]
Tablice rejestracyjne	KTT
SIMC	0468810[3]
Położenie na mapie gminy Poronin Poronin
Położenie na mapie Polski Poronin
Położenie na mapie województwa małopolskiego Poronin
Położenie na mapie powiatu tatrzańskiego Poronin
49°20′15″N 20°00′20″E/49,337500 20,005556[4]
Strona internetowa

Poronin – wieś podhalańska w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie tatrzańskim, w gminie Poronin^[3][5]. Leży 7 km od Zakopanego. Przez miejscowość przechodzi łącząca Kraków z Zakopanem droga krajowa nr 47, będąca częścią zakopianki.

Na terenie wsi utworzono dwa sołectwa Poronin i Stasikówkę^[6].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.
Miejscowość jest siedzibą gminy Poronin.

Pierwsze wzmianki o Poroninie pochodzą z roku 1624, ale nazwa Poronin, choć w odniesieniu do rzeki, pojawia się już w 1254. Przypuszcza się, iż teren dzisiejszego centrum gminy był we wczesnym średniowieczu wielką polaną wypasową, przysiółkiem Białego Dunajca, o nazwie Bańkówki albo Wańkówki. Około 1620 Poronin stał się odrębną wsią. W 1806 wybudowano tu kaplicę, a w 1833 utworzono samodzielną parafię z kościołem. Około 1813 roku powstał w Poroninie zakład przerabiający surówkę – Kuźnia Poroniańska. Wyrabiano tu doskonałe kosy i lemiesze. Stąd pochodzi nazwa części wsi – Kośne Hamry.

Już w początkach XIX w. Poronin był letniskiem, znanym bardziej niż Zakopane. Bywali tu wielcy Polacy, jak: Jan Matejko, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Leon Wyczółkowski, Jan Kasprowicz, Władysław Orkan, Leopold Staff. W latach 1913–1914 w zajeździe Pawła Guta Mostowego bywał mieszkający w pobliskim Białym Dunajcu Włodzimierz Lenin. W 1947 w budynku domu Gutów-Mostowych utworzono Muzeum Lenina a na przyległym placu postawiono jego pomnik. W 1970 organizacja Ruch planowała podpalenie muzeum jako protest przeciwko obchodom 100-lecia urodzin Lenina. Muzeum zlikwidowano w 1990, a pomnik obalono. Obecnie w tym budynku mieści się Gminny Ośrodek Kultury. We wrześniu 2014 roku miejscowy rzeźbiarz Sławomir Cudzich-Bularz wykonał drewnianą kopię pomnika^[7]. Ponad pół roku później rzeźba została zdewastowana^[8].

Przez wiele lat Poronin był stolicą gminy. W 1977 wraz z sąsiednimi wsiami włączono go do gminy Tatrzańskiej. Jednakże z dniem 30 grudnia 1994 ponownie utworzono gminę Poronin^[9].

Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego^[10].

• Dom drewniany (dawne Muzeum Lenina);
• willa „Stryjnia Podhalańska” z otoczeniem, drzewostanem i ogrodzeniem, ul. Piłsudskiego 28.

Tereny wokół Poronina są wykorzystywane jako tereny do uprawiania turystyki i narciarstwa. W sezonie zimowym dla turystów udostępniony jest wyciąg narciarski. W Poroninie znajduje się skocznia narciarska Galicowa Grapa, oraz wyciąg narciarski.

Przy siedzibie ochotniczej straży pożarnej jest boisko i działa drużyna piłki nożnej.

Przez miejscowość przechodzi linia kolejowa nr 99 (Chabówka-Zakopane), w miejscowości znajduje się stacja kolejowa Poronin z którego odjeżdżają pociągi regionalne do Krakowa, Suchej Beskidzkiej, i pociągi pośpieszne m.in. do Gdyni, Szczecina, Warszawy, Krakowa^[11]. W miejscowości znajduje się też przystanek kolejowy Poronin Misiagi. Przez miejscowość przechodzi droga krajowa nr 47 łącząca Kraków z Zakopanem.

• Michał Głowacki (1804–1846) – duchowny katolicki
• Jan Kasprowicz (1860–1926) – poeta
• Franciszek Orawiec (1896–1940) – major piechoty Wojska Polskiego
• Aniela Gut-Stapińska (1898–1954) – działaczka kulturalna, poetka, nowelistka i folklorystka podhalańska
• Józef Gąsienica Tomków (ok. 1888–1942) – przewodnik tatrzański, ratownik górski
• Włodzimierz Lenin (1870–1924) – rosyjski rewolucjonista
• Józef Galica (1924–1985) – rzeźbiarz, profesor krakowskiej ASP
• Bronisława Orawiec-Löffler (1929–2010) – lekarz stomatolog, działaczka społeczna
• Stanisław Gał (ur. 1943) – działacz kultury, fotograf
• Jagna Marczułajtis-Walczak (ur. 1978) – snowboardzistka, posłanka

• Parafia św. Marii Magdaleny w Poroninie
• Galicowa Grapa (skocznia narciarska)

• Poronin, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VIII: Perepiatycha – Pożajście, Warszawa 1887, s. 824 .
• Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona