Probużna

Probużna
	; Synagoga w Probużnej
	Herb
Państwo	Ukraina
Obwód	tarnopolski
Rejon	czortkowski
Hromada	Kolędziany
Powierzchnia	5,18 km²
Populacja (2001)
• liczba ludności	1955
• gęstość	377 os./km²
Nr kierunkowy	+380 3552
Kod pocztowy	48520
	Położenie na mapie hromady Kolędziany Probużna
	Położenie na mapie Ukrainy Probużna
	Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego Probużna
	Położenie na mapie rejonu czortkowskiego Probużna
	49°01′10″N 25°58′51″E/49,019444 25,980833

Probużna (ukr. Пробіжна) – wieś (dawniej miasteczko) na Ukrainie, w rejonie czortkowskim obwodu tarnopolskiego, w hromadzie Kolędziany. Liczy niecałe 2000 mieszkańców.

W 1959 roku do Probużnej włączono wieś Hryńkowce.

Historia

Probużna po raz pierwszy wspomniana jest w dokumentach w 1564 roku. Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1565 roku położone było w XVI wieku w województwie podolskim^[1]. W II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Probużna w powiecie husiatyńskim (od 1925 powiatu kopyczynieckiego) w województwie tarnopolskim. W 1921 roku liczyło 3136 mieszkańców^[2]. Historia nadania praw miejskich jest niejasna, ale wiadomo, że w 1785 roku prawa te zostały odnowione. Po 1939 roku Probużna ponownie stała się wsią, a między 1940 a 1959 rokiem była centrum powiatowym.

W latach 1943–1945 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali tutaj 37 Polaków^[3], w tym naczelnika poczty Emila Zadorożnego^[4]: "Wtedy nastąpił atak na miasteczko i banderowcy "zabili Zadorożnego Milka, chłopców taty zabili, bo on biegł ratować pocztę" (przyp. chodzi o starą pocztę w miasteczku). Zadorożny biegł ratować i jego zastrzelono po drodze."

Położenie

Probużna Stara i Nowa, położona 20 km na południowy zachód od Husiatyna, graniczy od wschodu z Tłustem, od południa z Hryńkowcami, od zachodu ze Szwajkowcami, a od północy z Żabińcami. Region charakteryzuje się wybitnie żyzną glebą podolską, sprzyjającą rolnictwu^[5].

Demografia

W 1857 roku miejsco- 28 wość liczyła 2189 mieszkańców, a w 1880 roku - 2364. Wtedy też, w latach 80-tych XIX wieku, co wtorek odbywały się popularne i chętnie uczęszczane targi, szczególnie na woły, z uwagi na liczne gorzelnie w okolicy. W 1885 roku w Probużnie kwitło rzemiosło i handel. Działał tu mosiężnik, złotnik, kołodziej, piekarz oraz stolarz. Rzemiosłem zajmowali się również szklarze, szewcy, tkacze, kuśnierze i krawcy, których było najwięcej. Funkcjonowali także balwierze, mydlarz, kowale i waciarz. Miejscowi rzeźnicy, handlarze skórami, mąką i przędziwem oraz kramarze dbali o zaopatrzenie mieszkańców. W miasteczku działała gorzelnia, młyn oraz propinacja. Obecni byli także spekulant pieniędzmi, faktor i liczni szynkarze. Powstała też szkoła etatowa z dwoma nauczycielami oraz kasa pożyczkowa gminy z kapitałem 2726 złotych reńskich^[6].

Aspekt demograficzny i społeczny Probużny uzupełnia jej struktura wyznaniowa. Katolicy, którzy przed II wojną światową stanowili część mieszkańców, przynależeli do parafii Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Żabińcach (wcześniej parafią był pobliski Sidorów). W 1910 roku powstał tu murowany kościół filialny, co było wyrazem umacniania tej wspólnoty. Grekokatolicy mieli swoje parafie w Nowej i Starej Probużnie, a liczba ich wiernych oscylowała wokół 1890 osób w końcu XIX wieku, co świadczy o silnej obecności tej wspólnoty wyznaniowej^[7].

Zabytki

Synagoga w Probużnej
Zespół dworski, w miejscowości znajdują się pozostałości zespołu dworskiego^[8], którego właścicielami byli Drohojowscy^[9].

Ludzie

Urodził się tu Jan Kamiński – doktor medycyny, tytularny generał brygady Wojska Polskiego.

Z tego miasta pochodził także Eliasz Kubrik, dziadek reżysera Stanleya Kubricka.

Przypisy

↑ Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 166.
↑ Według publikacji: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom XV – Województwo Tarnopolskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923.
↑ HenrykH. Komański HenrykH., SzczepanS. Siekierka SzczepanS., Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie tarnopolskim 1939–1946, wyd. 2, Wrocław: Nortom, 2006, s. 243, ISBN 83-89684-61-6, ISBN 978-83-89684-61-5, OCLC 156875487 .
↑ Kubów, Władysław. Terroryzm na Podolu. Warszawa, 2003. Pamięci Tych, którzy zginęli z rąk OUNUPA tylko dlatego, że byli Polakami - rekord Emila Zadorożnego na str. 66 ISSN 1507 – 9996
↑ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX - wynik wyszukiwania - DIR [online], dir.icm.edu.pl [dostęp 2025-10-14] .
↑ Kargol, Tomasz (2019). Galicyjskie miasta i miasteczka w józefińskim katastrze gruntowym. Tom XIX: Barysz, Jazłowiec, Jezierzany i Probużna. Towarzystwo Wydawnicze Historia Iagellonica. ISBN 978-83-66304-23-9
↑ PawełP. Zadorożny PawełP., Probużna: Tożsamość miasteczka i historia mojej rodziny, [w:] Głosy Podolan nr169, 170, „Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu”, 2025, s. 16-20 [dostęp 2025-10-14] .
↑ Zbigniew Hauser: Dawne zapomniane polskie rezydencje na Ukrainie (III). nimoz.pl. [dostęp 2016-08-11].
↑ Probużna, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście – Ruksze, Warszawa 1888, s. 44 .

Linki zewnętrzne

Probużna, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście – Ruksze, Warszawa 1888, s. 44 .
Hryńkowce, ''Uhryńkowce'', wieś, pow. husiatyński, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 44 .

[1] Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 166.

[skorowidz-2] Według publikacji: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom XV – Województwo Tarnopolskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923.

[3] HenrykH. Komański HenrykH., SzczepanS. Siekierka SzczepanS., Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie tarnopolskim 1939–1946, wyd. 2, Wrocław: Nortom, 2006, s. 243, ISBN 83-89684-61-6, ISBN 978-83-89684-61-5, OCLC 156875487 .

[4] Kubów, Władysław. Terroryzm na Podolu. Warszawa, 2003. Pamięci Tych, którzy zginęli z rąk OUNUPA tylko dlatego, że byli Polakami - rekord Emila Zadorożnego na str. 66 ISSN 1507 – 9996

[5] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX - wynik wyszukiwania - DIR [online], dir.icm.edu.pl [dostęp 2025-10-14] .

[6] Kargol, Tomasz (2019). Galicyjskie miasta i miasteczka w józefińskim katastrze gruntowym. Tom XIX: Barysz, Jazłowiec, Jezierzany i Probużna. Towarzystwo Wydawnicze Historia Iagellonica. ISBN 978-83-66304-23-9

[7] PawełP. Zadorożny PawełP., Probużna: Tożsamość miasteczka i historia mojej rodziny, [w:] Głosy Podolan nr169, 170, „Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu”, 2025, s. 16-20 [dostęp 2025-10-14] .

[palace-8] Zbigniew Hauser: Dawne zapomniane polskie rezydencje na Ukrainie (III). nimoz.pl. [dostęp 2016-08-11].

[9] Probużna, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście – Ruksze, Warszawa 1888, s. 44 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

Przynależność wojewódzka	woj. tarnopolskie (← 1925–39)
Miasta / Prawa miejskie (← 1925–34 →)	Chorostków (od 1934) Husiatyn Kopyczyńce (od 1934)
Miasteczka (← 1925–34)	Chorostków (→) Kopyczyńce (→) Probużna
Gminy miejskie (← 1925–39 →)	Chorostków (od 1934) Husiatyn Kopyczyńce
Gminy wiejskie zbiorowe (1934–39 →)	Chorostków Czarnokońce Wielkie Horodnica Husiatyn Kopyczyńce Probużna Sidorów Suchostaw Wasylkowce

Gminy miejskie	Bnin (1395–1934) Boćki (1509–1934) Brzostek (1367–1934, od 2009) Budzyń (1458–1934, od 2021) Ciężkowice (1348–1934, od 2000) Czarny Dunajec (1879–1896, 1925–1934, od 2023) Dobrzyca (1440–1934, od 2014) Gąsawa (1388–1934, od 2024) Gębice (1425–1934) Jagielnica (1518–1934) Jaraczewo (1519–1934, od 2016) Jazłowiec (1519–1934) Kopanica (1450–1934) Lanckorona (1366–1934) Łohiszyn (1570–1934, od 1959^OTP) Mielnik (1440–1934) Mieścisko (1474–1934, od 2024) Narew (1529–1934) Niżankowice (1431–1934, od 1940^OTP) Nowe Miasto nad Wartą (1283–1934) Nowy Dwór (1578–1934) Nowy Wiśnicz (1616–1934, od 1994) Obrzycko (1458–1934, od 1990) Odelsk (1546–1934) Piaski (1775–1934) Powidz (1243–1934) Rogowo (1380–1580, 1672–1934) Rostarzewo (1752–1934) Rychtal (1294–1934, od 2024) Ryczywół (1426–1934) Rynarzewo (1299–1934) Stara Sól (1557–1934, od 1940^OTP) Szereszów (1569–1934, od 1940^OTP) Święciechowa (1277–1934) Ulanów (1616–1934, 1941–1945, od 1958) Uście Solne (1616–1934) Władysławów (1727–1870, 1919–1934) Wojnicz (1369–1934, od 2007) Zaniemyśl (1742–1934, 1940–1948, od 2025)
Gminy wiejskie z prawami miejskimi	Bircza (1464–1934, od 2024) Bukowsko (1720–1934) Dubiecko (1407–1934, od 2021) Dynów (1436–1934, od 1946) Jaćmierz (1437–1934) Jaśliska (1407–1934) Jezierzany (?–1934) Mrzygłód (1431–1934) Nowe Miasto Przemyskie (1463–1934) Nowotaniec (1444–1934) Osiek Jasielski (1363–1934) Rybotycze (1600–1934) Sołotwina (?–1934, od 1940^OTP) Zarszyn (1395–1934)
Gminy wiejskie z prawami miasteczka	Alwernia (1778–1934, od 1993) Babice nad Sanem (1484–1934) Baligród (1634–1934) Białobożnica (1910–1934) Biały Kamień (1493–1934) Bilcze Złote (1896–1934) Bobowa (1399–1934, od 2009) Brzozdowce (1526–1934) Bukaczowce (1489–1934, od 1940^OTP) Chocimierz (1444–1934) Chołojów (1650–1934) Czchów (1355–1934, od 2000) Czernelica (1575–1934, od 1940^OTP) Czudec (1427–1934) Dębowiec (1349–1934) Dobrotwór (1472–1934, od 1959^OTP) Dunajów (1424–1934) Dźwinogród (1784–1934) Felsztyn (1380–1934) Firlejów (1570–1934) Fredropol (1720–1934) Frysztak (1366–1934) Gołogóry (1469–1934) Gródek (1453–1934) Gwoździec (1540–1934, od 1940^OTP) Hussaków (1525–1934) Jabłonów (1602–1934, od 1940^OTP) Janów (1590–1934) Jasienica Rosielna (1727, 1857–1934) Jawornik Polski (1472–1934, od 2024) Jedlicze (1768–1934, 1959–1966^OTP, od 1967) Jezierna (1542–1934) Jezupol (1591–1934, od 1940^OTP) Jodłowa (1765–1934) Kamionka Wielka (1784–1934) Knihynicze (1563–1934) Kołaczyce (1358–1934, od 2010) Konkolniki (1880–1934) Korczyna (1516–1934) Kozłów (1577–1934, od 1961^OTP) Krasiczyn (1620–1934) Krościenko (1348–1934, 1973–1982) Krukienice (1490–1934) Krystynopol (1695–1934, od 1951) Krzywcza (1398–1934) Krzywcze Górne (?–1934) Kudryńce (1518–1934) Kukizów (1538–1934) Kułaczkowce (?–1934) Laszki Murowane (1560–1934) Leszniów (1471–1934) Lipnica Murowana (1326–1934) Lipsko (1620–1934) Lubycza Królewska (1764–1934, od 2016) Lutowiska (1742–1934) Łysiec (1652–1934, od 1940^OTP) Magierów (1595–1934, od 1940^OTP) Majdan Królewski (1763–1934) Marjampol (1670–1934) Markopol (1628–1934) Milówka (1818–1934) Narajów (1592–1934) Narol (1672–1934, od 1996) Nawaria (1578–1934) Niebylec (1581–1934) Niżniów (1508–1934) Obertyn (?–1934) Oleszyce (1578–1934, od 1989) Pistyń (1756–1934) Płazów (1614–1934) Podgrodzie (?–1934) Podkamień Cetnerowski (1441–1934, od 1940^OTP) Podkamień Jabłonowski (1515–1934) Potok Złoty (1601–1934, od 1984^OTP) Potylicz (1498–1934) Probużna (1785–1934) Pruchnik (1436–1934, od 2011) Przecław (1419–1934, od 2010) Radomyśl nad Sanem (1556–1934) Ryglice (1760, 1843–1934, od 2001) Rzochów (1386–1934) Sokołów (1879–1934) Sokołówka (1685–1934) Stanisławczyk (1626–1934) Stojanów (1547–1934) Stratyn (1671–1934) Strusów (1434–1934) Strzeliska Nowe (1513–1934) Szczucin (1745–1934, od 2009) Szczurowice (1648–1934) Świrz (1427–1934) Tarnoruda (1578–1934) Tartaków (1685–1934) Toporów (1450–1934) Touste (1720–1934) Tylicz (1363–1934) Tymbark (1353–1934) Tyrawa Wołoska (1707–1934) Ułaszkowce (1701–1934) Uście Biskupie (1498–1934) Uście Ruskie (1739–1934) Uście Zielone (1548–1934) Uścieczko (1661–1934) Waręż (1538–1934) Wielkie Oczy (1671–1934) Wielopole Skrzyńskie (1328–1934) Witków Nowy (?–1934) Wojniłów (1552–1934, od 1960^OTP) Zakliczyn (1557–1934, od 2006) Zarudzie (1784–1934) Zbyszyce (1784–1934) Żmigród Nowy (1373–1934) Żołynia (1740–1934)