Franciszek Szulc
 kapitan piechoty | |
| Data i miejsce urodzenia |
16 października 1893 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1914–1921 |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki | |
| Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
| Późniejsza praca | |
| Odznaczenia | |
      | |
Franciszek Szulc (ur. 16 października 1893 w Dobrej k. Buku, zm. 30 kwietnia 1940 w Katyniu) – kapitan piechoty Wojska Polskiego i komisarz Straży Granicznej, działacz niepodległościowy, powstaniec wielkopolski i uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Syn Józefa i Józefy z Rybarczyków[1][2]. Dzieciństwo spędził w Dakowach Suchych, gdzie uczęszczał do szkoły powszechnej[2]. W Seminarium Nauczycielskim w Rogoźnie[2] zdał małą maturę. W czerwcu 1916 został zmobilizowany do armii niemieckiej i wysłany na front zachodni do Francji, gdzie 23 maja 1918 został ranny w nogę i trafił do lazaretu polowego.
Wkrótce przyłączył się do powstania wielkopolskiego[2], w dniu 6 stycznia 1919 został dowódcą kompanii bukowskiej. Walczył na froncie zachodnim m.in. o dworzec kolejowy w Zbąszyniu, a potem pod Nowym Dworem, Łomnicą i Chrośnicą. Za bohaterstwo w tych walkach w 1922 został odznaczony orderem „Virtuti Militari” V klasy, a we wniosku o jego nadanie czytamy m.in.[3][2][4]:
Dnia 3 listopada 1919 roku podczas wypadu na wieś Miotczę, plutonowy Szulc z 12 ludźmi znajdował się na prawym skrzydle kompanii jako zabezpieczenie. W odległości 300 kroków od wsi natknął się na okopanego nieprzyjaciela, który przyjął go silnym ogniem karabinów ręcznych i kaemów. Nie dając czasu bolszewikom, z okrzykiem "hurra" rzucił się na okopy i zdobył kaem, a przy jego pomocy zmusił nieprzyjaciela do opuszczenia wsi.
Od marca 1919 w służył w Wojsku Polskim w 2 pułku strzelców wielkopolskich[2]. W tym też roku został mianowany podporucznikiem. Następnie brał udział razem z 155 pułkiem piechoty w wojnie polsko-bolszewickiej[2]. 8 stycznia 1924 został zatwierdzony w stopniu porucznika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 2058. lokatą w korpusie oficerów rezerwy piechoty. Posiadał wówczas przydział w rezerwie do 73 pułku piechoty[5].
W okresie międzywojennym służył w Straży Celnej pełniąc funkcję komisarza Straży Celnej w Zbąszyniu. W 1934, jako oficer rezerwy pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Jarocin. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr VII. Był wówczas w grupie „pełniących służbę w Straży Granicznej”[6]. Służył w Komisariacie Straży Granicznej „Jabłonka”, pow. nowotarski, w Inspektoracie Granicznym nr 3 w Brodnicy jako kwatermistrz (jednocześnie adiutant) i w Inspektoracie Granicznym nr 8 w Nakle[2]. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 44. lokatą w korpusie oficerów rezerwy piechoty[7]. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr VIII[1].
W 1939 ewakuowany na wschód, po agresji ZSRR na Polskę, w nieznanych okolicznościach dostał się do niewoli sowieckiej[2]. Od kwietnia 1940 przebywał w obozie jenieckim w Kozielsku[8][2]. 28 kwietnia 1940 został przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego[9] – lista wywózkowa 052/4 z 27 kwietnia 1940[9], pozycja 68[2]. 30 kwietnia 1940 został zamordowany w Katyniu[2][9][1] przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu[10][11]. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne[12][13], jednak Franciszek Szulc nie został zidentyfikowany. W Archiwum Robla wymieniony pod adresem „Nakło nad Notecią” w spisie sporządzonym w zeszycie znalezionym przy szczątkach Zbigniewa Przystasza[14] (pakiet 04023-03)[9].
5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień majora[15][16][17]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Minister spraw wewnętrznych i administracji Władysław Stasiak rozkazem personalnym nr 96 z 26 października 2007 mianował go pośmiertnie na stopień komisarza Straży Granicznej. Awans został ogłoszony 10 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Życie prywatne
Jego małżeństwo z Eleonorą Walewską pozostało bezdzietne[1].
W powstaniu wielkopolskim i wojnie polsko-bolszewickiej walczył także jego brat – Stanisław (1899–1970).
Upamiętnienie
Przy Kościele św. Katarzyny w Dakowach Mokrych znajduje się symboliczny grób Franciszka Szulca.
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 4733 (1922)[18][2]
- Krzyż Niepodległości (9 listopada 1932)[19]
- Krzyż Walecznych (1921)[20]
- Srebrny Krzyż Zasługi (15 września 1937)[21]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[2]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[2]
Przypisy
- 1 2 3 4 Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 624.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 288.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 2.
- ↑ Franciszek Szulc - ku pamięci. Ogrody Wspomnień. Cmentarz Internetowy [online], www.ogrodywspomnien.pl [dostęp 2026-01-19].
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 335, 505.
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 17, 978.
- ↑ Rybka i Stepan 2004 ↓, s. 606.
- ↑ Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 245.
- 1 2 3 4 Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 845.
- ↑ 20 lat temu otwarto Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu - Redakcja Polska - polskieradio.pl [online], polskieradio.pl [dostęp 2026-01-19] (pol.).
- ↑ Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. LIII.
- ↑ Historia Zbrodni Katynskiej [online] [dostęp 2026-01-19] (pol.).
- ↑ Pierwsze ekshumacje w Katyniu. "Wszystko było przesiąknięte zapachem śmierci" - Historia [online], www.polskieradio.pl [dostęp 2026-01-19] (pol.).
- ↑ Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 618.
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 roku w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
- ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. [online], web.archive.org, s. 60 [dostęp 2026-01-19] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-27] (pol.).
- ↑ Zbrodnia katyńska, między prawdą i kłamstwem [online], edukacja.ipn.gov.pl, 2008, s. 215 [dostęp 2026-01-19] (pol.).
- ↑ Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 2, s. 101.
- ↑ M.P. z 1932 r. Nr 259, poz. 296 (ISAP) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2142 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 79).
- ↑ M.P. z 1937 r. Nr 213, poz. 356 (ISAP) „za zasługi na polu pracy społecznej”.
Bibliografia
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
- Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
- Zdzisław Kościański, Eligiusz Tomkowiak, Bukowianie w Powstaniu Wielkopolskim 1918–1919, Poznań-Buk, Towarzystwo Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918–1919, 2008, ISBN 978-83-927042-1-8.
- Zdzisław Kościański, Bogumił Wojcieszak, Trzeba było pójść...Powiat Nowotomyski w Powstaniu Wielkopolskim 1918–1919. Historia i Pamięć, Nowy Tomyśl 2010, ISBN 978-83-915081-7-6.
- Kazimierz Banaszek; Krystyna Wanda Roman; Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000. ISBN 83-87893-79-X.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2004. ISBN 978-83-7188-691-1.
- Убиты в Катыни. Księga pamięci polskich jeńców wojennych – więźniów obozu NKWD w Kozielsku, rozstrzelanych decyzją Biura Politycznego Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (b) z 5 marca 1940 roku. Лариса Еремина (red.). Moskwa: Stowarzyszenie Memoriał, 2015. ISBN 978-5-78700-123-5.
- Szulc Franciszek. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; I.482.96-9633 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-01-19].