Franz Bernheim

Franz Bernheim (ur. 15 września 1899 w Salzburgu, zm. 22 grudnia 1990 w Nowym Jorku)^[1] – niemiecki handlowiec narodowości żydowskiej, autor petycji Bernheima.

Urodził się w Salzburgu, ale jego rodzina powróciła wkrótce po jego narodzinach do Wirtembergii, gdzie dorastał i zdobył zawód kupca. Po I wojnie światowej przeniósł się do Berlina, gdzie nawiązał kontakty w środowisku tamtejszej bohemy. Obracał się też wśród członków i sympatyków Komunistycznej Partii Niemiec. Jego szwagier Wieland Herzfelde był właścicielem komunizującego wydawnictwa Malik-Verlag^[2], brat Wielanda Helmut był dadaistą, znanym pod pseudonimem John Heartfield^[3].

Z końcem lat dwudziestych XX wieku pracował w Münster, w oddziale DeFaKa (Deutsches Familien-Kaufhaus), skąd 28 listopada 1930 roku został zwolniony^[4]. Oficjalnym powodem miało być niezadowolenie z jego pracy, ale przyczyną mogły być również jego lewicujące poglądy. Mimo negatywnej opinii, został 3 sierpnia 1931 roku zatrudniony w filii DeFaKa w Gliwicach, gdzie prowadził księgi finansowe. Według opinii przełożonych „komunizował i zachęcał do komunizmu inne osoby”^[5].

Po dojściu Hitlera do władzy w styczniu 1933 roku, błyskawicznie nasiliły się brutalne akty antysemityzmu. W całych Niemczech następowały zwolnienia Żydów z pracy i bojkot przedstawicieli wolnych zawodów pochodzenia żydowskiego. DeFaKa, licząc się z groźbą bojkotu z powodu zatrudniania Żydów, w marcu 1933 roku zwolniła wszystkich pracowników tego pochodzenia. 31 marca 1933 roku gliwicka filia rozwiązała umowę z Bernheimem i dwoma innymi Żydami^[6].

W połowie kwietnia 1933 roku Bernheim opuścił Niemcy, udając się do Katowic. W kancelarii adwokata Marka Reichmanna przy ul. Mariackiej 3, we współpracy z Arthurem Kochmannem^[7], adwokatem z Gliwic oraz Georgiem Weissmannem, prawnikiem z Bytomia, przygotowali tekst skargi do Rady Ligi Narodów.

Po uzyskaniu potwierdzenia bezprawności jego zwolnienia, Bernheim wystąpił o finansowe zadośćuczynienie od DeFaKa. Od 17 października 1933 do 2 grudnia 1935 roku przed Górnośląską Komisją Mieszaną w Katowicach i Urzędem do spraw Mniejszości w Opolu^[8] toczyło się postępowanie, w toku którego został uznany za poszkodowanego. Początkowo DeFaKa zaproponował mu 380 marek, dwukrotność jego miesięcznej pensji sprzed zwolnienia, w końcu ugodę osiągnięto na poziomie 1600 marek. W trakcie postępowania Bernheim mieszkał w Pradze. Jeszcze przed zakończeniem postępowania zdecydował się na emigrację do USA, gdzie zamieszkał w Nowym Jorku. Zmarł jako niezamożny człowiek w wieku 91 lat.