Petycja Bernheima

Petycja Bernheima – skarga złożona w maju 1933 roku przez Franza Bernheima, żydowskiego mieszkańca Gliwic, do Ligi Narodów[1]. Dokument dotyczył naruszeń praw ludności żydowskiej na niemieckiej części Górnego Śląska wprowadzonych po dojściu nazistów do władzy[2][3].

Tło

15 maja 1922 roku Polska i Niemcy podpisały w Genewie konwencję dotyczącą Górnego Śląska[4], która gwarantowała ochronę praw mniejszości narodowych i religijnych na tym terenie[5]. Postanowienia konwencji miały obowiązywać przez 15 lat, tj.do lipca 1937 roku.

Po objęciu władzy w Niemczech przez NSDAP 30 stycznia 1933 roku wprowadzono przepisy dyskryminujące ludność żydowską. Skutkiem ich stosowania było m.in. zwolnienie Franza Bernheima (oraz innych pracowników żydowskich) z pracy w DeFaKa ze względu na jego pochodzenie[6].

Złożenie petycji

W maju 1933 roku Bernheim dotarł do Pragi, gdzie spotkał się z Kurtem Grossmannem, kierownikiem Biura Pomocy Uciekinierom. Grossmann skontaktował go z Emilem Marguliesem, prawnikiem i działaczem syjonistycznym, który wraz z Bernheimem współtworzył treść skargi[7].

12 maja 1933 roku dokument został przekazany w Genewie przedstawicielom Komitetu Delegacji Żydowskich przy Konferencji Pokojowej: Leo Motzkinowi, Emilowi Marguliesowi i Nathanowi Feinbergowi[8]. Rada Ligi Narodów powołała w trybie pilnym specjalny komitet do rozpatrzenia sprawy[9][10].

Decyzja Ligi Narodów

6 czerwca 1933 roku przedstawiciel Niemiec przy Lidze Narodów, August von Keller, zobowiązał się w imieniu rządu Rzeszy do przywrócenia na Górnym Śląsku stanu prawnego sprzed 1 kwietnia 1933 roku[11]. Tym samym żydowscy mieszkańcy niemieckiej części Górnego Śląska odzyskali pełnię praw obywatelskich i publicznych aż do końca obowiązywania konwencji genewskiej, tj. do 15 lipca 1937 roku[12][13].

Znaczenie

Dzięki petycji Bernheima ludność żydowska na Górnym Śląsku była chroniona przed skutkami niemieckiej polityki antysemickiej do 1937 roku[3].

W pozostałej części Niemiec ograniczenia wobec Żydów były stopniowo zaostrzane, m.in. poprzez uchwalenie przez Reichstag 15 września 1935 roku ustaw norymberskich, które pozbawiały ich obywatelstwa i wielu praw publicznych. Rozporządzenie wykonawcze z 14 listopada 1935 roku, rozwijało ustalenia §3 ustawy o obywatelstwie Rzeszy i wyłączało Żydów spod jego mocy. Żydów można było pozbawić obywatelstwa Rzeszy, ochrony prawnej i własności. Nie mogli pełnić służby w urzędach państwowych ani w wojsku[3].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ PROTECTION OF MINORITIES. APLPICATION OF THE GERMANO-POLISH CONVENTION OF MAY 15th, 1922, CONCERNING UPPER SILESIA. Petition of M. Franz Bernheim, of May 12th, 1933, concerning the situation of the Jewish Minority in German Upper Silesia. [online], United Nations Library & Archives Geneva [dostęp 2025-10-04] (ang.).
  2. ↑ Piotr Fuglewicz, Cokoły przechodnie: życiorysy z pogranicza, Katowice: Post Factum, 2022, s. 87-96, ISBN 978-83-66661-86-8 [dostęp 2025-10-04] (pol.).
  3. 1 2 3 J.W. Brugel, The Bernheim petition: A challenge to Nazi Germany in 1933, „Patterns of Prejudice”, 17 (3), Taylor & Francis, 1983, s. 17–25, DOI: 10.1080/0031322X.1983.9969715, ISSN 0031-322X [dostęp 2025-10-04] (ang.).
  4. ↑ Konwencja niemiecko-polska dotycząca Górnego Śląska, podpisana w Genewie dnia 15 maja 1922 roku. [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2019-09-04].
  5. ↑ Alastair Davidson, The Immutable Laws of Mankind: The Struggle For Universal Human Rights, Springer Science & Business Media, 2012, s. 219, ISBN 978-94-007-4183-6, OCLC 793420515 (ang.).
  6. ↑ Przywracamy pamięć o Żydach z Górnego Śląska | Gliwice [online], gliwice.eu, 3 października 2025 [dostęp 2025-10-04].
  7. ↑ Muzeum (się) kręci. Odcinek szósty: Petycja Bernheima [online], Muzeum w Gliwicach [dostęp 2025-10-04].
  8. ↑ Bernheim Petition [online], Encyclopedia Judaica, 2008 [dostęp 2019-09-04] (ang.).
  9. ↑ Yad Vashem, Bernheim petition [online], www.yadvashem.org [dostęp 2025-10-04] [zarchiwizowane z adresu 2025-01-25] (ang.).
  10. ↑ Nuremberg and Beyond: Jacob Robinson, International Lawyer, [w:] Jonathan A. Bush, Loyola of Los Angeles International & Comparative Law Review, 2 stycznia 2017, s. 267-268 [dostęp 2025-10-04] (ang.).
  11. ↑ Eckart Conze, Das Amt und die Vergangenheit: deutsche Diplomaten im Dritten Reich und in der Bundesrepublik, wyd. 2. Aufl, München: Blessing, 2010, ISBN 978-3-89667-430-2, OCLC 696009894 (niem.).
  12. ↑ Wirtualny Sztetl Gliwice [online], sztetl.org.pl [dostęp 2019-09-04].
  13. ↑ Jarosław Durka, Prasa niemiecka o wygaśnięciu górnośląskiej konwencji genewskiej w korespondencji Ambasady RP w Berlinie, [w:] Szkice z dziejów autonomii śląskiej w Drugiej Rzeczypospolitej, Katowice 2013, s. 136–156, ISBN 978-83-88838-83-5.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.