DeFaKa

DeFaKa (skrót od niem. Deutsches Familien-Kaufhaus) – niemiecka sieć domów towarowych, istniejąca od lat 20. XX wieku do 1995 roku. Firma była jednym z głównych domów handlowych i sprzedawcą na rynku detalicznym w okresie międzywojennym i powojennym. Szczególnie zasłynęła z wprowadzenia systemu sprzedaży ratalnej, który umożliwił szerokim grupom społecznym dostęp do dóbr konsumpcyjnych.

Powstanie

Przedsiębiorstwo powstało w 1924 roku w Hamburgu, z inicjatywy Emila Köstera[1]. Już w pierwszych latach działalności spółka zaczęła rozwijać sieć domów towarowych, opierając się na nowatorskim wówczas modelu zakupów na kredyt[1]. Rozwiązanie to, popularne było zwłaszcza wśród pracowników administracji państwowej[2].

DeFaKa Glewitz (Gliwice) ok. 1940 roku
DeFaKa Glewitz (Gliwice) ok. 1940 – budynek projektu Justusa Fieglera[3]

Lata 30. XX w. i okres nazistowski

W latach 30. XX wieku kontrolę nad przedsiębiorstwem przejął bankier Jakob Michael[1]. W 1932 roku, po emigracji do Stanów Zjednoczonych, przeniósł on formalnie własność na nowojorską spółkę New Jersey Industries Co. Inc., co pozwoliło spółce uniknąć przymusowej „aryzacji” w okresie nazistowskim[1][2].

Do wybuchu II wojny światowej sieć liczyła 21 domów towarowych[1].

Z domem handlowym DeFaKa w Gliwicach łączy się słynna sprawa międzynarodowa. To właśnie z tym domem handlowym związana była petycja Bernheima – skarga złożona przez Franza Bernheima, żydowskiego pracownika gliwickiego oddziału DeFaKa, do Ligi Narodów w maju 1933 roku. Bernheim, zwolniony z pracy z powodu pochodzenia, odwołał się do postanowień Konwencji Genewskiej o Górnym Śląsku z 1922 roku, która gwarantowała mniejszościom narodowym i religijnym ochronę praw do 1937 roku. W wyniku interwencji Ligi Narodów władze niemieckie zostały zmuszone do przywrócenia praw Żydom zamieszkującym niemiecką część Górnego Śląska aż do wygaśnięcia konwencji[4].

Odbudowa i złote lata (1945–1970)

DeFaKa w Berlinie (1955)
DeFaKa w Berlinie (1955)

Po 1945 roku DeFaKa kontynuowała działalność w Republice Federalnej Niemiec, początkowo z jedenastoma uszkodzonymi w wyniku działań wojennych domami towarowymi w ówczesnych zachodnich strefach okupacyjnych Niemiec[5]. W 1954 roku Jakob Michael sprzedał sieć za 60 mln marek koncernowi Helmut Horten GmbH[1]. W ramach transakcji Horten przejął 19 domów towarowych, które początkowo zachowały nazwę DeFaKa i funkcjonowały jako równoległa marka obok domów towarowych Horten i Merkur[6][2].

W latach 60. XX w. rozpoczęto proces stopniowej zmiany szyldów na Horten. Choć jeszcze w połowie dekady sklepy DeFaKa odpowiadały za około jedną czwartą obrotów całego koncernu, marka zniknęła z rynku w latach 70.[2]

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Das Paradies der Damen, „Der Spiegel”, 17 maja 1955, ISSN 2195-1349 [dostęp 2025-10-04] (niem.).
  2. 1 2 3 4 DeFaKa – das Familienkaufhaus mit den ersten Kundenkrediten [online], www.hi-heute.de [dostęp 2025-10-10].
  3. ↑ Przez Jerzy S. Majewski, Szlakiem modernizmu. Cztery domy towarowe Mendelsohna – MIASTA RYTM [online] [dostęp 2025-10-04].
  4. ↑ J.W. Brugel, The Bernheim petition: A challenge to Nazi Germany in 1933, „Patterns of Prejudice”, 17 (3), 1983, s. 17–25, DOI: 10.1080/0031322X.1983.9969715, ISSN 0031-322X [dostęp 2025-10-04] (ang.).
  5. ↑ 1936-1986: 50 Jahre Horten: Ein Warenhaus-konzern auf dem Weg in die Zukunft, s. 16.
  6. ↑ Helmut Horten [online], www.rheinische-geschichte.lvr.de [dostęp 2025-10-10] (niem.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.