Furka-Oberalp-Bahn

Linia Furka Oberalp

Furka–Oberalp–Bahn
Dane podstawowe
Lokalizacja	Szwajcaria
Długość	101 km
Rozstaw szyn	1000 mm
Sieć trakcyjna	elektryczna
Pociąg na stacji Oberalp
Historia
Lata budowy	1911–1925
Rok otwarcia	1912

Furka–Oberalp–Bahn (skrót FO, pol. Kolej Furka–Oberalp) – szwajcarska kolej wąskotorowa o szerokości toru 1000 mm w Alpach szwajcarskich, przebiegająca przez kantony: Gryzonia, Uri i Valais, łacząca miejscowości Brig-Glis i Disentis/Mustér. Od 2003 roku weszła w skład Matterhorn Gotthard Bahn.

27 maja 1910 roku powołano spółkę Furkabahn Brig–Furka–Disentis (BFD), o kapitale francuskim, mającą za zadanie wybudować linię kolejową o szerokości toru 1000 mm łączącą Brig z Disentis przez przełęcze alpejskie Furka i Oberalp^[1]. Koncesję federalną na budowę kolei na odcinku Brig–Gletsch przyznano już w 1907 roku, a do Disentis w 1908 roku^[2]. Na trudniejszych odcinkach przewidziano kolej zębatą systemu Abta^[1]. Prace budowlane rozpoczęto 22 czerwca 1911 roku z miejscowości Naters koło Brigu^[2]. Już w lipcu 1911 roku przystąpiono też do drążenia z obu stron tunelu szczytowego na przełęczy Furka^[2]. 30 czerwca 1914 roku uruchomiono ruch na pierwszym południowym odcinku o długości 46 km między stacją Brig a Gletsch^[1]. Równocześnie od 1912 roku budowano linię na północy, między Disentis a Andermatt^[1]. Wybuch I wojny światowej w 1914 roku, w którą zaangażowana była Francja, spowodował problemy z dalszym finansowaniem budowy, tym bardziej w połączeniu z zanikiem zagranicznego ruchu turystycznego^[3]. 25 września 1915 roku przebito jeszcze tunel szczytowy na przełęczy Furka^[2] (o długości 1858 m)^[1]. Latem 1916 roku wstrzymano jednak dalsze prace po wyczerpaniu środków^[2]. Z powodu problemów finansowych spółka BFD 2 grudnia 1923 roku zbankrutowała^[2][1][4].

Kolej została uratowana przez porozumienie pod przewodnictwem kolei Visp-Zermatt-Bahn (VZ), z udziałem kantonów, na których terenie przechodziła, oraz sąsiednich kolei Rhätische Bahn (RhB) i Schöllenbahn^[1]. Została utworzona nowa spółka Furka-Oberalp-Bahn (FO), która przejęła majątek kolei i w 1925 roku wznowiła prace budowlane^[3][2]. Początkowo kolej ta należała do kolei Visp-Zermatt, a w 1961 roku stała się niezależną firmą^[4]. Mimo trudnych śnieżnych warunków ukończono prace na ostatnim fragmencie trasy z Furki do Disentis przez przełęcz Oberalp^[1]. 18 października 1925 roku pierwszy próbny pociąg przejechał cały szlak z Brig do Disentis^[2], trasę tę otwarto dla ruchu pasażerskiego 3 lipca 1926 roku^[1]. 36-metrowy kamienny most Steffenbachbrücke przy przełęczy Furka został w 1916 roku zniszczony przez lawinę, po czym został zastąpiony przez most stalowy, rozbierany podczas okresów zamknięcia linii^[1][2]. W Disentis sieć uzyskała połączenie z koleją Rhätische Bahn, a od 1930 roku w Brigu połączenie z doprowadzoną tam koleją Visp-Zermatt^[1]. W Brig kolej była też skomunikowana z koleją normalnotorową^[1]. Kolej od razu zaczęła być używana do obsługi ruchu narciarskiego i turystycznego, a 25 czerwca 1930 roku na połączonej sieci kolei wąskotorowych o rozstawie metrowym uruchomiono pociąg Glacier Express^[1].

Początkowo kolej była obsługiwana trakcją parową, a podczas II wojny światowej z uwagi na niedobory węgla ją zelektryfikowano prądem przemiennym o napięciu 11 kV i częstotliwości 16⅔ Hz, co ukończono 1 września 1942 roku^[1]. Część parowozów została następnie sprzedana do Wietnamu^[2]. Z trakcji parowej całkowicie zrezygnowano jednak dopiero w czerwcu 1968 roku^[3]. Oprócz ruchu pasażerskiego kolej transportowała też towary, zwłaszcza w latach 50/60. XX wieku, kiedy przewożono duże ilości materiałów budowlanych na budowy elektrowni w Goms, Urseren i Travetsch^[4]. 31 grudnia 1960 roku z koleją FO połączono kolej Schöllenbahn (SchB), włączając do sieci jej odgałęzienie z Andermatt do Göschenen przez Przełęcz św. Gottharda (jego budowę rozpoczęto 23 maja 1913 roku, a ruch na nim uruchomiono oryginalnie 12 lipca 1917 roku)^[1]. Długość linii sięgnęła 96 km^[4].

Od początku starano się zabezpieczać infrastrukturę przed skutkami intensywnych opadów śniegu i lawin budowlami ochronnymi, w tym galeriami^[1]. 10 maja 1955 roku zawalił się most Wilerbrücke nad Furkareuss, odbudowany 8 września 1955 roku^[2]. Nie zawsze udawało się utrzymać ruch, a 15 maja 1965 roku lawina zmiotła pociąg z pługiem śnieżnym koło stacji Gletsch (zginęły trzy osoby)^[1][5]. W celu umożliwienia całorocznego operowania, w 1973 roku przystąpiono do przebijania tunelu bazowego u podnóża przełęczy Furka o długości 15,4 km (między stacjami Oberwald i Realp), który przebito w 1981 roku i uruchomiono 25 czerwca 1982 roku^[1]. Ostatni pociąg starą trasą przejechał już wcześniej 11 października 1981 roku^[1]. Przystąpiono następnie do rozbiórki starego torowiska na przełęczy Furka, które jednak ostatecznie zachowano z inicjatywy miłośników kolei, a następnie uruchomiono tam kolej muzealną Dampfbahn Furka-Bergstrecke^[6].

1 stycznia 2003 roku doszło do połączenia kolei FO z koleją Brig-Visp-Zermatt-Bahn (BVZ), w wyniku czego powstała kolej Matterhorn Gotthard Bahn (MGB), w ramach holdingu BVZ Holding AG^[4].

Linia po zbudowaniu tunelu bazowego ma długość 101 km^[7]. Prowadzony jest przede wszystkim ruch osobowy, a ruch towarowy na niewielką skalę prowadzony jest między stacjami Brig a Oberwald^[7]. Między stacjami Oberwald i Realp, tunelem pod Furką transportowane są także samochody na platformach, do czego używane są lokomotywy elektryczne serii Ge4/4 bez napędu zębatkowego^[7]. Rocznie przewożone jest do 250 tysięcy samochodów^[4]. Zimą platformy dla samochodów są doczepiane także do pociągów pasażerskich, w związku z zamknięciem drogi przez Oberalp^[7].

• 
  Most na trasie z Andermatt do Göschenen (pociąg MGB)
• 
  Pociąg FO na stacji Oberalppass

• Ryszard Rusak. Kolej Furka Oberlap. „Świat Kolei”. Nr 6/2001, s. 36-38, 2001. Łódź: EMI-Press. ISSN 1234-5962. 
• Ryszard Rusak. Kolej Dampfbahn Furka – Bergstrecke. „Świat Kolei”. Nr 7/2001, s. 34-37, 2001. Łódź: EMI-Press. ISSN 1234-5962.