Góry Mescheckie

Góry Mescheckie (gruz. მესხეთის ქედი, Meschetis kedi), nazywane także Górami Adżarsko-Imeretyńskimi (gruz. აჭარა-იმერეთის ქედი) – pasmo górskie w zachodniej części Małego Kaukazu, położone w całości na terytorium Gruzji. Rozciąga się od wybrzeża Morza Czarnego po dolinę Kury w rejonie Bordżomi. Najwyższym szczytem pasma jest Mepisckaro, wznoszący się na wysokość 2850 m n.p.m.^[1].

Pasmo stanowi naturalną granicę między wilgotną Niziną Kolchidzką na północy i zachodzie a kotlinami Adżarii oraz Kotliną Achalcyską na południu. Jest jednym z głównych działów wodnych zachodniej Gruzji^[1].

Oprócz nazwy Góry Mescheckie stosowana jest nazwa Góry Adżarsko-Imeretyńskie, odnosząca się do regionów położonych po obu stronach głównego grzbietu. W dawnych źródłach gruzińskich pasmo występowało również pod nazwami Ghado, Lomsia i Persati^[1].

Góry Mescheckie rozciągają się na długości około 140 km, a ich maksymalna szerokość wynosi około 45 km. Zachodni kraniec pasma rozpoczyna się w pobliżu wybrzeża Morza Czarnego, natomiast wschodni dochodzi do doliny Kury i przełomu Bordżomi. Grzbiet przebiega przez obszary Adżarii, Gurii, Imeretii i Samcche-Dżawachetii^[1].

Główny grzbiet ma przeważnie łagodny, falisty profil, a różnice wysokości między sąsiednimi szczytami i przełęczami wynoszą zazwyczaj 100–300 m. Występują jednak również wyraźnie wyodrębnione masywy górskie oraz odcinki o charakterze płaskowyżowym. Północne stoki są na ogół bardziej strome, skaliste i silniej rozcięte dolinami niż stoki południowe^[2].

W grzbietowej części pasma zachowały się ślady słabego zlodowacenia czwartorzędowego. Powyżej około 2400 m n.p.m. występują formy polodowcowe, m.in. moreny, kotły lodowcowe i niewielkie doliny U-kształtne. Są one najlepiej rozwinięte na północnych stokach^[1].

Najwyższym szczytem pasma jest Mepisckaro (2850 m n.p.m.), położony na pograniczu gmin Wani i Czochatauri, w rejonie źródeł rzek Supsa i Cablaristskali^[3].

Do innych szczytów przekraczających 2500 m n.p.m. należą:

• Sakornia – 2755 m n.p.m.;
• Taginauri – 2668 m n.p.m.;
• Zotismta – 2676 m n.p.m.;
• Chino – 2598 m n.p.m.;
• Chalchami – 2635 m n.p.m.;
• Didmaghali;
• Sanislia;
• Nagheba^[1][2].

Jedną z najważniejszych przełęczy jest Zekari, położona na wysokości około 2180 m n.p.m. Prowadzi przez nią droga łącząca Abastumani, Sairme i Baghdati. Do pozostałych przełęczy należą Sairme, Czedila i Badiszi^[1][2].

Pasmo jest zbudowane przede wszystkim z paleogeńskich skał osadowych i wulkanogenicznych. Szczególnie duże znaczenie mają utwory eocenu, w tym bazalty, andezyty, tufobrekcje, margle i inne skały powstałe w wyniku działalności wulkanicznej oraz sedymentacji. W części pasma miąższość środkowoeoceńskiego kompleksu wulkanogeniczno-osadowego osiąga kilka kilometrów^[1][2].

Zróżnicowana odporność skał na erozję sprzyja powstawaniu stromych urwisk, osuwisk i skalistych form rzeźby. Od południa ze środkową częścią pasma sąsiaduje Płaskowyż Persati, zbudowany głównie z neogeńskich pokryw lawowych^[1].

Główny grzbiet Gór Mescheckich stanowi dział wodny między zlewniami rzek uchodzących do Morza Czarnego a dorzeczem Kury. Na północnych i zachodnich stokach mają źródła m.in. Kintriszi, Natanebi, Supsa, Chanistskali oraz lewe dopływy Rioni. Południowe stoki odwadniają m.in. Adżarisckali, Kwabliani i lewe dopływy Kury^[1].

Zbocza pasma są rozcięte głębokimi dolinami rzecznymi. Północny stok jest szerszy i bardziej rozczłonkowany niż południowy, co wynika m.in. z większej ilości opadów, silniejszej erozji i oddziaływania dawnych lodowców^[2].

Zachodnia część pasma należy do najbardziej wilgotnych obszarów Kaukazu. W rejonie góry Mtirala roczna suma opadów dochodzi do około 4500 mm. Ilość opadów stopniowo zmniejsza się w kierunku wschodnim i południowym, gdzie klimat staje się bardziej kontynentalny^[1].

Góry Mescheckie stanowią barierę dla wilgotnych mas powietrza napływających znad Morza Czarnego. Powoduje to duże opady na stokach zachodnich i północnych oraz wyraźnie suchsze warunki w Kotlinie Achalcyskiej po południowej stronie pasma^[2].

Stoki są zalesione do wysokości około 2000–2200 m n.p.m. W niższych partiach, do około 1000–1200 m n.p.m., występują lasy liściaste i mieszane złożone m.in. z dębów, grabów, kasztanów jadalnych i buków. Wyżej dominują lasy iglaste ze świerkiem kaukaskim, jodłą kaukaską i miejscami sosną^[1].

W strefie grzbietowej występują łąki subalpejskie i alpejskie oraz zarośla różanecznika kaukaskiego. W trudno dostępnych częściach pasma żyją m.in. niedźwiedzie brunatne, sarny, jelenie i kozice^[1].

Część pasma znajduje się w granicach obszarów chronionych, m.in. Parku Narodowego Mtirala, Parku Narodowego Bordżomi-Charagauli oraz obszaru chronionego Kintriszi.

Góry Mescheckie są znane ze źródeł mineralnych i miejscowości uzdrowiskowych. Do uzdrowisk balneologicznych położonych w obrębie pasma należą Sairme, Nabeghlawi i Zekari, natomiast funkcje klimatyczne pełnią m.in. Abastumani, Bachmaro, Szua Gora i Gomismta^[1].