Głuchaczki
 Widok na przełęcz Głuchaczki ze stoków Jaworzyny | |
| Państwo | |
|---|---|
| Wysokość |
830 m n.p.m. |
| Pasmo | |
| Sąsiednie szczyty | |
Położenie na mapie gminy Jeleśnia  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa śląskiego  | |
Położenie na mapie powiatu żywieckiego  | |
 49°35′48,5″N 19°26′08,2″E/49,596806 19,435611 | |
Głuchaczki (830 m; słow. Hluchačky) – przełęcz w głównym, wododziałowym grzbiecie karpackim, pomiędzy Jałowcem (Mędralową Zachodnią, 988 m) na północnym wschodzie a Jaworzyną (1047 m) na południowym zachodzie, w Beskidzie Żywiecko-Orawskim[1][2]. Umowna granica, oddzielająca Pasmo Mędralowej od Grupy Pilska[3].
Opis przełęczy
Grzbietem, w którym leży przełęcz, biegnie granica polsko-słowacka. Na polską stronę w północno-zachodnim kierunku spływa spod przełęczy potok Przybyłka, po słowackiej stronie zaś Potok Jałowiecki (Polhoranka)[1]. Po polskiej stronie granicy stoki przełęczy pokrywają łąki, część słowacka jest porośnięta lasem. Siodło przełęczy Głuchaczki wznosi się zaledwie około 10 m powyżej dna potoku Polhoranka i jest stale przez niego podmywane. Przypuszcza się, że już w nieodległej przyszłości nastąpi tutaj zjawisko kaptażu – przerwanie się Polhoranki na polską stronę, do potoku Głuchego (źródłowy ciek Przybyłki)[3].
Historia
Nazwa przełęczy pochodzi od znajdującego się na niej do połowy lat 30. XX wieku przysiółka Głuchaczki, ta zaś pochodzi od nazwiska Głuchaczka[3]. Polana Głuchaczki na granicznym grzbiecie beskidzkim wymieniona została już na początku XVIII w. w „Dziejopisie” żywieckiego wójta Andrzeja Komonieckiego[4].
Na początku lat 30. XX w. przysiółek, należący do Przyborowa w zbiorowej gminie Jeleśnia, liczył 6 gospodarstw, w których mieszkało łącznie ok. 40 osób. Warunki życia w tak wysoko położonych gospodarstwach były skrajnie trudne. Licha gleba, której i tak było niewiele, rodziła ledwo trochę ziemniaków i owsa, który często nie zdążał dojrzeć. Mieszkańcy wegetowali zwykle dzięki państwowej pomocy żywnościowej. Szkoła była w odległym Przyborowie, więc dzieci tutejsze nie uczęszczały do szkoły - uczył je czytać i pisać w miarę wolnego czasu któryś ze strażników granicznych. W końcu, m. in. dzięki inicjatywie starosty żywieckiego Zygmunta Döllingera[5], władze państwowe zaproponowały mieszkańcom przeniesienie się na Pomorze Gdańskie[6], gdzie każdej rodzinie przydzielono gotowy dom i ok. 10-hektarową działkę ziemi uprawnej. W 1935 r. mieszkańcy Głuchaczek przenieśli się w okolice Krokowej na Kaszubach[5]. Obecnie zabudowania przysiółka Głuchaczki znajdują się około 1 km od przełęczy, w dół doliny.
Przełęcz Głuchaczki jest wygodnym przejściem z polskiej doliny Koszarawy do słowackiej doliny Półgórzanki[3]. Od dawna była wykorzystywana przez miejscową ludność. W okresie międzywojennym na przełęczy Głuchaczki działała Placówka Straży Celnej „Głuchaczki”, zaś od 1928 r. Placówka Straży Granicznej I linii „Głuchaczki”[7].
Przełęcz Głuchaczki weszła do literatury dzięki powieści Janosik Jalu Kurka, w której przedstawił on swoją wizję przygód zbójnickich, osadzając ją w dwudziestoleciu międzywojennym[3].
Regionalizacja
Różne są koncepcje regionalizacji tego regionu. Jerzy Kondracki Pasmo Mędralowej zaliczył do Beskidu Makowskiego, a za jego zachodnią granicę uznawał przełęcz Głuchaczki[8]. W przewodniku turystycznym i na mapach (np. Compassu) Pasmo Mędralowej włączane jest do Beskidu Żywieckiego i ciągnie się dalej na wschód – po przełęcz Glinne[3][1]. W najnowszej regionalizacji z 2018 roku Pasmo Mędralowej należy do Beskidu Żywiecko-Orawskiego[9]. Po słowackiej stronie są to Oravské Beskydy[1] (w najnowszej polskiej regionalizacji włączone do Beskidu Żywiecko-Orawskiego)[9]. Administracyjnie polskie stoki przełęczy należą do wsi Przyborów w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, w gminie Jeleśnia[2].
Znaczenie turystyczne
Po II wojnie światowej przez jakiś czas około 1 km w kierunku Mędralowej, na Górnych Głuchaczkach (Horne Hluchačky) znajdowało się turystyczne przejście graniczne Przełęcz Jałowiecka-Gluchačky[3]. Przełęcz jest jednym z punktów przelotowych szlaku, prowadzącego z Babiej Góry na Pilsko. Na przełęczy w okresie letnim (lipiec-sierpień) od 1992 roku funkcjonuje ogólnodostępna, studencka baza namiotowa „Głuchaczki”, prowadzona przez Studenckie Koło Przewodników Beskidzkich z Katowic w ramach Oddziału Międzyuczelnianego PTTK w Katowicach[3].
Szlaki turystyczne
Przypisy
- 1 2 3 4 Beskid Śląski i Żywiecki. Mapa 1:50 000, Kraków: Compass, 2011, s. 1, ISBN 978-83-7605-084-3.
- 1 2 Geoportal. Mapa lotnicza [online] [dostęp 2025-01-04].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Stanisław Figiel, Urszula Janicka-Krzywda, Wojciech W. Wiśniewski Piotr Krzywda, Beskid Żywiecki: przewodnik, Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2012, s. 232, ISBN 978-83-62460-30-4.
- ↑ Andrzej Komoniecki: Chronografia albo Dziejopis Żywiecki. Żywiec: Towarzystwo Miłośników Ziemi Żywieckiej, 1987, s. 12.
- 1 2 Józef Suchoń: Jeleśnia i okolice. Zarys dziejów. Wyd. II (poprawione i częściowo uzupełnione). Kraków: 2016, s. 113-114. ISBN 978-83-924262-6-4.
- ↑ w. mil.. Z Beskidów Zachodnich. „Wierchy. Rocznik poświęcony górom i góralszczyźnie.”. R. XIV, s. 242, 1936. Polskie Towarzystwo Tatrzańskie, Kraków.
- ↑ Marek Jabłonowski, Bogusław Polak, Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. Tom = II, Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 26, ISBN 83-87424-77-3.
- ↑ Jerzy Kondracki, Geografia regionalna Polski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 318, 330–333, ISBN 83-01-12479-2.
- 1 2 J. Solon i inni, Physico-geographical mesoregions of Poland: Verification and adjustment of boundaries on the basis of contemporary spatial data, „Geographia Polonica”, 91 (2), 2018, s. 143–170.