Galena

Galena
Ilustracja
Galena z pirytem
Właściwości chemiczne i fizyczne
Inne nazwy

galenit[1], błyszcz ołowiu[1]

Skład chemiczny

PbS

Twardość w skali Mohsa

2,5

Przełam

drobnomuszlowy, półmuszlowy, nierówny[2]

Łupliwość

doskonała, trójkierunkowa (kostkowa)[3][4] wg {100}[3] lub {001}[5], wyraźna wg {111}[2]

Pokrój kryształu

sześcienny i ośmiościenny[3]

Układ krystalograficzny

regularny[3]

Właściwości mechaniczne

kruchy do miękkiego[3]

Gęstość

7,2–7,6 g/cm³

Właściwości optyczne
Barwa

szara, migotliwa, niekiedy z odcieniem niebieskawym lub czerwonawym[3] na powierzchni świeżego przełamu

Rysa

ciemnoszara, czarna, szarawoczarna[3]

Połysk

silny, metaliczny[3]

Galena – minerał z gromady siarczków. Jest minerałem pospolitym i szeroko rozpowszechnionym, pod względem chemicznym jest to siarczek ołowiu(II). Nazwa pochodzi od łac. galena = ruda ołowiu[6][3].

Właściwości

Składa się w 86,6% z ołowiu i w 13,4% z siarki[2]. Tworzy najczęściej kryształy sześcio- i ośmiościenne. Spotykana jest też w skupieniach zbitych, ziarnistych, groniastych, kulistych, dendrytowych, naciekowych, szkieletowych, rzadziej włóknistych; wpryśnięcia, impregnacje, pospolite zbliźniaczenia[3][7]. Jest izostrukturalna z halitem[6]. Często występuje w postaci szczotek krystalicznych, złożonych z dobrze wykształconych, narosłych kryształów. Jest krucha a nawet miękka, nieprzezroczysta[6]. Często zawiera również znaczne ilości cynku, żelaza, miedzi, antymonu, bizmutu, selenu, kadmu, arsenu i złota[6]. W reakcji z kwasem solnym uwalnia siarkowodór[3]. W stężonym kwasie azotowym utlenia się do siarczanu ołowiu i siarki[5][8].

Występowanie

Powstaje w pegmatytowym, a częściej hydrotermalnym stadium krystalizacji magmy (skały magmowe) lub w wyniku oddziaływania roztworów hydrotermalnych na otoczenie (skały osadowe). Towarzyszy jej wiele różnych minerałów, w tym sfaleryt, wurcyt, piryt, chalkopiryt, arsenopiryt, cerusyt, baryt, smithsonit, anglezyt, tetraedryt, burnonit, markasyt, syderyt, piromorfit, dolomit, ankeryt, akantyt, kalcyt, pirargyryt, proustyt, stephanit, pirotyn, rodochrozyt, kwarc i fluoryt[3][2][7].

Miejsca występowania:

Polska – główny składnik złóż ołowiu rejonu śląsko-krakowskiego: Jaworzno, Trzebinia, Chrzanów, Olkusz, Bytom, Tarnowskie Góry. Spotykany także w Górach Świętokrzyskich: Miedzianka, Miedziana Góra, Chęciny, Łagów. W Tatrach, w tatrzańskich żyłach hydrotermalnych np. na Ornaku. Na Dolnym Śląsku m.in. w okolicach Ogorzelca, Świdnicy – Bystrzyca Górna oraz Srebrnej Góry. Występuje również w szczelinach pokładów węgla kamiennego Górnego Śląska.

Zastosowanie

  • Ma duże znaczenie kolekcjonerskie
  • Najczęściej występująca ruda ołowiu[1] (86,6% Pb) oraz srebra (do 0,3% srebra, czasami przekracza 1% – galena srebronośna).
  • W pierwszej połowie XX w. galena była stosowana jako wczesny materiał półprzewodnikowy (tzw. właściwości detekcyjne). W epoce radioelektroniki lampowej, a przy słabej elektryfikacji wielu krajów, galena dawała możliwość konstrukcji odbiorników radiowych niewymagających zasilania (detektor kryształkowy).

Przypisy

  1. 1 2 3 Podręczny słownik chemiczny, Romuald Hassa (red.), Janusz Mrzigod (red.), Janusz Nowakowski (red.), Katowice: Videograf II, 2004, s. 143, ISBN 83-7183-240-0, OCLC 749698778.
  2. 1 2 3 4 Ryszard Hutnik, Eufrozyna Piątek, Jerzy Wierski, Michał Sachanbiński, Vademecum Zbieracza Kamieni Szlachetnych i Ozdobnych, Wydawnictwo geologiczne, 1984, s. 141, ISBN 83-220-0199-1 [dostęp 2024-12-24].
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Eligiusz Szełęg, Minerały i skały Polski, Oficyna Wydawnicza Multico, 2023, s. 48, ISBN 978-83-7763-668-8.
  4. ↑ Galena, [w:] Elżbieta Liber-Makowska, Barbara Teisseyre, Mineralogia i petrografia, Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, 2000, s. 48–49, ISBN 978-83-7085-462-1.
  5. 1 2 Galena, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-11-21] (ang.).
  6. 1 2 3 4 Jerzy Żaba, Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf, 2024, s. 144–145, ISBN 978-83-8293-231-7.
  7. 1 2 Rupert Hochleitner, Minerały, kamienie szlachetne skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 2022, s. 116, ISBN 978-83-7073-816-7.
  8. ↑ Yuri L. Mikhlin, Alexander Kholmogorov, Gennady Pashkov, Elena Mikhlina, Electrochemical Aspects of the Nitric Acid Leaching of Lead Sulfide Concentrates: on the Way to a Highly Effective Method for Pb Recovery, „ECS Transactions”, 2 (3), 2006, s. 221–230, DOI: 10.1149/1.2196012 [dostęp 2025-11-21] (ang.).

Bibliografia

  • Podręczny Leksykon Przyrodniczy – Minerały i kamienie szlachetne
  • Atlas mineralogii
  • Leksykon Przyrodniczy – Minerały
  • R.Hochleitner – Minerały i kryształy
  • W.Heflik, L.Natkaniec – Nowak – Minerały Polski
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.