Gorzknik kanadyjski

Gorzknik kanadyjski
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	jaskropodobne
Rząd	jaskrowce
Rodzina	jaskrowate
Rodzaj	gorzknik
Gatunek	gorzknik kanadyjski
	Nazwa systematyczna
	Hydrastis canadensis L.; Syst. Nat., ed. 10. 2: 1088 (1759)
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; narażony na wyginięcie

Gorzknik kanadyjski^[5] (Hydrastis canadensis L.) – gatunek rośliny z rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae). Jedyny przedstawiciel monotypowego rodzaju gorzknik (Hydrastis L.). W naturze występuje w Ameryce Północnej we wschodniej części Stanów Zjednoczonych oraz w Ontario w Kanadzie^[3]. Roślina lecznicza i ozdobna^[6]. Ze względu na duże zapotrzebowanie na kłącze, stanowiące surowiec leczniczy, roślina została w znacznym stopniu wyniszczona. W Polsce gatunek bywa uprawiany^[5].

Morfologia

Pokrój: Bylina wysokości 20–30 cm o tęgich, poziomo rosnących kłączach^[6].
Kłącze: Powyginane i guzkowate o długości około 5 cm i grubości 5–10 mm. Powierzchnia jest żółtawa lub brunatnoszara, nieregularnie pomarszczona. Nasady łodyg i łuskowate liście znajdują się na powierzchni górnej. Przełam jest gładki, żywicowaty. Powierzchnia przekroju poprzecznego jest żółtawobrunatna i wykazuje obecność dość szerokiej kory, pierścień 12 do 20 odlegle ułożonych wiązek naczyniowych i duży, położony centralnie rdzeń^[7].
Liście: Zwykle jeden odziomkowy i do dwóch liści łodygowych w górnej części pędu^[8]. Liście są dość duże, 3–5 dłoniastoklapowane (palczastodzielne), z blaszką ząbkowaną na brzegach^[6].
Kwiat: Pojedynczy, szczytowy, obupłciowy i promienisty^[8]. Okwiat 3-listkowy, żółtawy lub różowozielonawy. Pręciki są liczne, ułożone spiralnie. Słupki są wolne (apokarpiczne), w liczbie 8–15, z płaskim, dwułatkowym znamieniem. W każdym słupku znajdują się dwa, rzadko cztery, anatropowe zalążki^[8].
Owoc: Niewielkie, czerwone jagody^[6] lub jagodopodobne, zmięśniałe mieszki^[8], jedno- i dwunasienne, zebrane w zbity, główkowaty owoc zbiorowy^[6]. Nasiona są drobne, kuliste i czarne. Zawierają bardzo drobny zarodek i duże bielmo^[8].

Systematyka

Roślina stanowi jedynego współczesnego przedstawiciela linii rozwojowej siostrzanej dla rodzaju glaucidium (Glaucidium), wraz z którym tworzy klad bazalny w obrębie rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae). Ze względu na swą odrębność filogenetyczną roślina ta podnoszona jest do rangi podrodziny Hydrastidoideae Martynov^[9] lub nawet rodziny gorzknikowate (Hydrastidaceae Martynov), siostrzanej dla jaskrowatych (system Reveala z 1999^[10] i system Takhtajana z 2009^[8]).

Zastosowanie

Roślina lecznicza

Surowiec zielarski: Kłącze gorzknika kanadyjskiego (Hydrastis rhizoma) – całe lub rozdrobnione, wysuszone kłącze i korzeń o zawartości minimum 2,5% hydrastyny oraz 3,0% berberyny^[7]. Substancjom czynnym przypisywane jest m.in. działanie hamujące rozrost nowotworów^[11].

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-07] (ang.).
1 2 Hydrastis canadensis L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-10-11] .
↑ Hydrastis canadensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
1 2 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 101, ISBN 978-83-62975-45-7 .
1 2 3 4 5 Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1989, s. 106. ISBN 83-09-00256-4.
1 2 Farmakopea Polska X, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276, ISBN 978-83-63724-47-4, OCLC 903979769 .
1 2 3 4 5 6 Armen Takhtajan: Flowering Plants. 978-1-4020-9608-2: Springer, 2009, s. 86.
↑ Family: Ranunculaceae. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-03-01]. (ang.).
↑ Hierarchical position of the Family Hydrastidaceae. Crescent Bloom. [dostęp 2011-03-27]. (ang.).
↑ MarianM. Rejewski MarianM., TomaszT. Waszak TomaszT. (red.), Rośliny kwiatowe. [T.] 1, Wielka Encyklopedia Przyrody, Warszawa: Muza, 1998, s. 61, ISBN 978-83-7079-778-2 .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-07] (ang.).

[powo-3] 1 2 Hydrastis canadensis L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-10-11] .

[iucn-4] Hydrastis canadensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).

[checklist-5] 1 2 ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 101, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[podbiel-6] 1 2 3 4 5 Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1989, s. 106. ISBN 83-09-00256-4.

[FPX-7] 1 2 Farmakopea Polska X, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276, ISBN 978-83-63724-47-4, OCLC 903979769 .

[armen-8] 1 2 3 4 5 6 Armen Takhtajan: Flowering Plants. 978-1-4020-9608-2: Springer, 2009, s. 86.

[9] Family: Ranunculaceae. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-03-01]. (ang.).

[10] Hierarchical position of the Family Hydrastidaceae. Crescent Bloom. [dostęp 2011-03-27]. (ang.).

[encyk-11] MarianM. Rejewski MarianM., TomaszT. Waszak TomaszT. (red.), Rośliny kwiatowe. [T.] 1, Wielka Encyklopedia Przyrody, Warszawa: Muza, 1998, s. 61, ISBN 978-83-7079-778-2 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]