Gzów
| wieś | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2022) |
328[1] |
| Strefa numeracyjna |
46 |
| Kod pocztowy |
96-128[2] |
| Tablice rejestracyjne |
ESK |
| SIMC |
0737918 |
Położenie na mapie gminy Słupia  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa łódzkiego  | |
Położenie na mapie powiatu skierniewickiego  | |
 51°51′02″N 20°00′59″E/51,850556 20,016389[3] | |
Gzów – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie skierniewickim, w gminie Słupia.
| SIMC | Nazwa | Rodzaj |
|---|---|---|
| 0737924 | Brzozowica | część wsi |
| 0737947 | Stara Wieś | część wsi |
Historia
Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z dokumentu arcybiskupa Jarosława Bogorii Skotnickiego wystawionego 14 maja 1348 r. w Gnieźnie. Na jego mocy istniejące już dziedziny Gzów i Pacierzewice połączono w jedną wieś, której nadano oficjalnie nazwę Łupia[6]. Streszczenie aktu zachowało się w wizytacjach dóbr z 1511[7]:
Jarosław, z łaski Bożej arcybiskup gnieźnieński, w roku Pańskim 1348 połączył wsie Gzów i Pacierzewice w jedną, położoną nad rzeką Łupią, na prawie niemieckim, w kasztelanii łowickiej, i chciał, aby nosiła nazwę Łupia; sprzedał w niej sołectwo za określoną kwotę pieniędzy, dając w zamian cztery wolne łany, połowę dochodów z karczem, jedną trzecią denara z ogrodów, szewców, piekarzy, rzeźników i kar sądowych.
W praktyce nazwa nadana nowej wsi przez arcybiskupa nie przyjęła się; w użyciu pozostała nazwa jednej z wcześniejszych dziedzin.
Dokumentem z 17 maja 1359 r. książę mazowiecki Ziemowit III potwierdził arcybiskupstwu gnieźnieńskiemu prawa do kasztelanii łowickiej, wymieniając większość składających się na nią wsi. Gzów został w nim wyliczony po łacinie jako Gsow[8][6].
Według wizytacji dóbr klucza słupskiego z 1511 r. wieś miała 20 łanów, w tym 2½ chłopskich i 4 sołeckie, na których było 4 sołtysów. Chłopi płacili po 45 gr czynszu i 9 gr porębu z łanu. Cała wieś oddawała wspólnie ½ grzywny wieprzowego rocznie. Oddawali daniny i odrabiali pańszczyznę w takim samym wymiarze, co inne sąsiednie wsie; stróżę odrabiali w dworze słupskim[6].
Już ok. 1520 r. wieś należała do parafii św. Małgorzaty w Janisławicach, dziesięcinę miała wliczoną w czynsz płacony arcybiskupstwu. W 1579 r. w uprawie było 18 łanów chłopskich i 4 łany wójtowskie, we wsi był jeden zagrodnik, komorników brak.
W 1685 r., ok. 20 lat po zakończeniu działań wojennych rokoszu Lubomirskiego wiążących się ze spustoszeniem dóbr łowickich, we wsi było 19 łanów w uprawie i 12⅓ łanu pustego. W 1739 r. we wsi było 6 domów osiadłych, 2 domy puste i 2 komorników. W uprawie był tylko 1 łan i 35 zagonów, ugorem leżało 20 łanów i 25 zagonów[6].
Dalszy zapaść gospodarczą dóbr łowickich była efektem gospodarki dzierżawnej prowadzonej za rządów prymasa Antoniego Ostrowskiego. Od 1778 r., wraz z większością klucza słupskiego, Gzów stanowił część partykularza słupskiego dzierżawionego przez Józefa Lasockiego, miecznika bielskiego. Wieś liczyła 18 gospodarstw chłopskich, 2¾ oraz 10 zagonów ziemi do roboty dworskiej, w najem wielki 2½ włóki i 5 zagonów, ½ włóki i 5 zagonów ziem karczemnych i włodarskich, w sumie 20 włók[9]. Między 1739 a 1795 inwentarze księstwa łowickiego odnotowały w Gzowie wzrost areału ziemi uprawianej o 2 włóki i 25 zagonów[6].
W 1807 za krótkich rządów marszałka Ludwika Davouta po raz pierwszy wprowadzono podział na gminy. Brak jest informacji o przynależności administracyjnej poszczególnych miejscowości południowego księstwa łowickiego w latach 1807-1867, natomiast wiadomo, że w momencie nadania księstwa łowickiego wielkiemu księciu Konstantemu Gzów, jako jedyna ze wsi wcześniejszego klucza słupskiego, znajdował się w ekonomii Głuchów[a]. Wiadomo też, że wieś należy do gminy Głuchów przynajmniej od 1867 r. W 1829 r. wieś liczyła 38 gospodarstw z 248 mieszkańcami. W 1874 r., 36 lat po uwłaszczeniu chłopów w księstwie łowickim, we wsi było 1376 mórg ziemi, wszystkie chłopskie[6].
W 1906 we wsi przeprowadzono komasację gruntów. W 1912 r. wieś liczyła 286 mężczyzn i 294 kobiety, w sumie 580 mieszkańców. Po wyborach do władz gminnych w 1919 r. sołtysem wsi został Grzegorz Pintara. W 1933 r. rozporządzeniem wojewody warszawskiego utworzono gromady (odpowiadające dzisiejszym sołectwom) grupujące poszczególne wsie, przysiółki i osady. Ustalono wówczas, że gromada Gzów będzie obejmować wieś Gzów i osadę młyńską Gzów[6].
W 1936 r., w związku z planowaną reorganizacją podziału administracyjnego, sąsiednia gmina Słupia zawnioskowała o przyłączenie Gzowa i Byczek z obszaru ówczesnej gminy Głuchów. Planowane zmiany zostały przestawione na posiedzeniu zarządu gminy 27 maja 1936 r. przez wójta Piotra Klimka; do chwili posiedzenia mieszkańcy Gzowa i Byczek złożyli już do władz swoje protesty przeciwko zmianom administracyjnym. W konkluzji Zarząd Gminy z Piotrem Klimkiem na czele podjął następującą uchwałę[6]:
Zgodnie z życzeniem ludności wyrazić sprzeciw co do wyłączenia z gm. Głuchów niektórych miejscowości i przyłączenia innych. Prosić Władze Państwowe o pozostawienie gminy w dotychczasowych granicach, jako gminy typowo księżackiej, jako regionu księżackiego
Do zmiany granic nie doszło; do wybuchu II wojny światowej temat ten nie był więcej podejmowany.
W dniu 10 maja 1945 r. ludność wsi wyniosła 507 osób. Rodzina młynarzy z Gzowa stała się jedną z niewielu rodzin niemieckich z terenu ówczesnej gminy Głuchów, której dzięki dobrej opinii wśród sąsiadów udało się uniknąć wysiedlenia do Niemiec. Tymczasem wysiedlono prawie całą populację sąsiedniego Kochanowa[6].
W sierpniu 1945 r. ukształtowała się Gminna Rada Narodowa w Głuchowie, a przedstawicielem Gzowa został Antoni Petryna. W wyniku likwidacji gromad i ponownego utworzenia gmin w 1973 r. Gzów stał się częścią istniejącej do dziś gminy Słupia[6].
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa skierniewickiego.
Uwagi
- ↑ Ta obejmowała wsie księżackie późniejszej gminy Głuchów (a więc całą gminę z wyłączeniem wsi szlacheckich Celigowa, Gostynek i Prus) i pokrywała się z wcześniejszym kluczem michowickim: Białynin, Borysław, Byczki, Głuchów, Janisławice, Jasień, Lnisno, Miłochniewice, Michowice, Reczul, Skoczykłody, Wysokienice, Złota i Gzów z wcześniejszego klucza słupskiego (Jan Warężak, Osadnictwo kasztelanii łowickiej (1136-1847), wyd. 2, Klinika Języka, 2021, Plan ekonomii Głuchów 1825 (pol.).)
Przypisy
- ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-04].
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 348 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 40525.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP))
- ↑ GUS. Rejestr TERYT
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Jan Józefecki: Szkic dziejów wsi Białynin i Janisławice na tle dziejów gminy Głuchów. jozwik.org, 2006. [dostęp 2026-01-08]. (pol.).
- ↑ Bolesław Ulanowski (red.), Wizytacje dóbr arcybiskupstwa gnieźnieńskiego i kapituły gnieźnieńskiej z XVI wieku; Visitationes bonorum archiepiscopatus necnon Capituli Gnesnensis Saeculi XVI, 1920, XXVII (pol. • łac.).
- ↑ Jan Warężak, Osadnictwo kasztelanii łowickiej (1136-1847), wyd. 2, Klinika Języka, 2021, s. 153 (pol.).
- ↑ Teodor Gabriel Siemieński, Inventarium Ducatus Lovicensis Sede Vacante post Fata piedessci Celsissimi Illustrissimi Reverendissimi Antonii de Ostrów Ostrowski Archiepiscopi Gnesnensis Primatis Regni Poloniae Magni Ducatus Lithuaniae per me Theodorum Gabrielem de Siemienice Siemieński Decanum Metropolitanum Gnesnensem Conscriptum Anno 1785., 1785, s. 541, 554 (pol.).
