HMCS Iroquois (1941)

Niszczyciele typu Tribal miały architekturę typową dla niszczycieli, z podniesionym pokładem dziobowym na ok. 40% długości kadłuba, lekko wznoszącym się ku dziobowi^[4]. Artyleria główna i przeciwlotnicza średniego kalibru była umieszczona w czterech dwudziałowych stanowiskach umieszczonych na pokładzie i piętrze nadbudówek na dziobie i rufie w superpozycji. Spaliny z kotłów były odprowadzane przez dwa kominy – przy czym drugi komin od początku był obniżony o 1,2 m dla polepszenia ostrzału^[5]. Przy modernizacji w latach 50. kominy otrzymały kołpaki^[6]. Stalowy kadłub dzielił się na 16 poprzecznych przedziałów wodoszczelnych^[4]. Okręty kanadyjskie miały wyporność standardową: 1927 ts (ton angielskich), a pełną 2519 ts^[7]. Po drugiej powojennej modernizacji w latach 50. wyporność standardowa wzrosła do ok. 2200 ts, a pełna do 2800 ts^[6]. Długość całkowita okrętów wynosiła 114,9 m, a szerokość: 11,12 m^[7]. Zanurzenie przy wyporności pełnej w toku wojny sięgało 4,1 m^[8].

Siłownia okrętowa była w układzie liniowym i mieściła się w trzech kotłowniach i jednej maszynowni^[9]. Okręty napędzane były przez dwa zespoły turbin parowych systemu Parsonsa z reduktorami, mieszczące się we wspólnej maszynowni^[9]. Maszyny były wyprodukowane w firmie Parsons w Wallsend^[1]. Turbiny poruszały dwie trzyłopatowe śruby o średnicy 3120 mm^[9]. Parę dostarczyły trzy trójwalczakowe kotły parowe wodnorurkowe typu Admiralicji z przegrzewaczami, o ciśnieniu roboczym 21,2 at^[9]. Moc projektowa siłowni wynosiła 44 000 KM^[9]. Prędkość projektowa wynosiła 36 węzłów przy niepełnym obciążeniu, a 32,5 węzła przy pełnej wyporności^[9]. Zapas paliwa na okrętach kanadyjskich wynosił 505 ton mazutu^[7]. Zasięg sięgał 5700 mil morskich przy prędkości 15 w., 3200 mil morskich przy 20 w. lub 1200 mil morskich przy prędkości maksymalnej (dane dla okrętów brytyjskich)^[7].

Załoga liczyła etatowo 190 osób (dane dla okrętów brytyjskich)^[10]. Ulegała ona zwiększeniu do 260–300 osób pod koniec wojny^[10]. Po powojennej modernizacji w latach 50. załoga etatowo liczyła 259 osób, w tym 14 oficerów^[6].

Główną artylerię stanowiły początkowo działa kalibru 120 mm Mk XII na podwójnych podstawach CP Mk XIX, osłoniętych maskami^[11]. Na kanadyjskich niszczycielach typu Tribal, tak jak na zmodernizowanych okrętach brytyjskich, było sześć dział na trzech podstawach: na pokładzie dziobowym, nadbudówce dziobowej i pokładzie rufowym^[12]. Długość lufy wynosiła 5400 mm – 45 kalibrów (L/45)^[11]. Donośność maksymalna sięgała 15 520 m, kąt podniesienia wynosił od -10° do +40°, a masa pocisku 22,68 kg^[11]. Zapas amunicji wynosił 200 pocisków półpancernych na działo oraz 50 burzących z zapalnikiem czasowym do strzelania przeciwlotniczego i 50 oświetlających na okręt (pod koniec wojny udział pocisków burzących w jednostce ognia wzrósł do około połowy)^[11].

Od początku zamiast czwartej podstawy dział 120 mm (na nadbudówce rufowej w pozycji „X”) kanadyjskie okręty otrzymały dwie armaty przeciwlotnicze kalibru 102 mm Mk XVI na podwójnej podstawie Mk XIX, skuteczne także przeciw celom nawodnym^[12]. Szybkostrzelność dział 102 mm wynosiła do 20 strz/min, kąt podniesienia luf od -10° do +85°^[12].

Małokalibrowa artyleria przeciwlotnicza obejmowała przede wszystkim poczwórnie sprzężone działko automatyczne Vickers 40 mm Mk VIII pom-pom na podstawie Mk VII. Miało ono długość luf: L/39, donośność maksymalną w poziomie 4572 m, a w pionie 3960 m i strzelało pociskami o masie 0,91 kg z prędkością początkową 585 m/s^[13]. Kąt podniesienia wynosił od -10° do +80°^[13]. Szybkostrzelność praktyczna wynosiła do 98 strzałów na minutę na lufę^[13]. W odróżnieniu od brytyjskich okrętów, kanadyjskie Tribale miały lepsze, wyższe umieszczenie działek 40 mm, na podwyższonej platformie nad nadbudówką rufową, dające im większy kąt ostrzału^[14]. Od razu też otrzymały automatyczne działka 20 mm Oerlikon zamiast mało skutecznych poczwórnych karabinów maszynowych kalibru 12,7 mm^[12]. „Iroquois” otrzymał sześć pojedynczych działek tego kalibru, umieszczonych parami: na skrzydłach mostka, na platformie między kominami i na nadbudówce rufowej^[12][14]. Na przełomie 1943 i 1944 roku okręty typu Tribal były modernizowane i przezbrajane w sześć podwójnie sprzężonych stanowisk Mk V działek 20 mm (ogółem 12 działek)^[15].

Uzbrojenie torpedowe okrętów składało się z jednego poczwórnego aparatu torpedowego QR Mk IX kalibru 533 mm z czterema torpedami parogazowymi Mk IX, o masie materiału wybuchowego 340 kg trotylu^[16]. Osiągały one zasięg 12 350 m z prędkością 30 w. lub 9600 m z prędkością 36 w.^[16]. Wprowadzone później torpedy Mk IX* miały zasięg większy o ok. 450 m^[17]. Uzbrojenie przeciwpodwodne początkowo według projektu składało się z jednej zrzutni bomb głębinowych i dwóch miotaczy Thornycroft Mk II^[16]. Miotacze bomb głębinowych od razu umieszczono o poziom niżej, niż oryginalnie – na pokładzie rufowym^[14]. Zapas bomb typowo wynosił 20, przy tym w toku wojny zwiększono go do 30, a ostatecznie do 46^[16].

Po II wojnie światowej okręt przechodził większe zmiany uzbrojenia. Najpierw, pod koniec 1945 roku lub niedługo potem, zamieniono cztery podwójne stanowiska działek 20 mm na nadbudówce rufowej i między kominami na pojedyncze działka Bofors 40 mm na podstawach Mk V^[18]. Podczas modernizacji między 1949 a 1951 rokiem usunięto całą artylerię kalibru 120 mm, zamieniając działa dziobowe na dwie dwulufowe podstawy dział uniwersalnych kalibru 102 mm Mk XVI^[19][a]. Zamiast dział na pokładzie rufowym zamontowano dwa trzylufowe miotacze bomb głębinowych Squid kalibru 305 mm, przedłużając nadbudówkę rufową dla pomieszczenia amunicji^[18]. W tym samym czasie też rufową podstawę armat 102 mm („X”) zamieniono na amerykańską podwójnie sprzężoną armatę przeciwlotniczą kalibru 76 mm L/50 Mk 33 (3 inch/50 cal.), po czym pozostałe małokalibrowe uzbrojenie przeciwlotnicze ograniczono do czterech pojedynczych armat 40 mm Boforsa na podstawach Mk 7^[18][a].

„Iroquois” miał przyrządy kierowania ogniem takie jak oryginalne brytyjskie niszczyciele typu Tribal: dalocelownik DCT Mk I w obrotowej wieży na dachu nadbudówki dziobowej i osobny dalocelownik sprzężony z dalmierzem (R/F Director) Mk II(W) na platformie za nim^[20]. Dopiero w niedługim czasie po wejściu do służby został wyposażony w radar kierowania ogniem Type 285 montowany nad dalocelownikiem, służący przeciwko celom powietrznym i nawodnym^[12][14]. Na maszcie montowano radar dozoru ogólnego Type 291 z anteną w formie litery X^[12]. „Iroquois” i „Athabaskan” otrzymały też system identyfikacji swój-obcy Type 242 z anteną określaną potocznie jako „kandelabr”^[12]. Standardowo niszczyciele typu Tribal miały hydrolokator (Asdic) typ 144^[16].

Podczas remontu wiosną 1944 roku zamieniono trójnożny maszt na wysoki kratownicowy i zamontowano nowy radar, prawdopodobnie Type 276^[3] . Został on wkrótce zamieniony na radar decymetrowy wykrywania celów nawodnych Type 293 o większych możliwościach^[3] [15]. Oba radary miały antenę w obudowie w formie krążka, potocznie określaną jako „ser” (cheese), z tym że drugi z nich miał większą antenę^[21]. Okręt zachował również radar Type 291 przeniesiony na krótki maszt na nadbudówce rufowej^[b].

Po modernizacji powojennej w 1951 roku zamieniono maszt kratownicowy na niższy i bardziej masywny^[19][a]. Wyposażenie radioelektroniczne wówczas stanowiły: amerykański radar dozoru powietrznego SPS-6C, brytyjski radar dozoru nawodnego Type 293Q, radary artyleryjskie SPG-34 i radar nawigacyjny Sperry HDWS Mk 2^[6]. Zachowano przy tym radar Type 291 na krótkim maszcie rufowym i oryginalny dalocelownik DCT na dachu nadbudówki, natomiast za nim zamontowano amerykański dalocelownik Mk 63, w miejscu dalmierza Mk II(W)^[19]. Radary artyleryjskie SPG-34 (AN/SPG-34) montowano po prawej stronie maski drugiej podstawy „B” dział dziobowych i podstawie dział 76 mm na rufie^[21]. Okręty otrzymały też nowsze stacje hydrolokacyjne: brytyjskie Type 164B i Type 162 (lub amerykańską SQS-501) i amerykańską SQS-10^[6].

HMCS „Iroquois” wszedł do służby po ukończeniu i próbach odbiorczych 12 grudnia 1942 roku^[3] . Pierwszym dowódcą został komandor W.B.L. Holmes^[14]. Niszczyciel został przydzielony na czas docierania mechanizmów i załogi do brytyjskiej Floty Metropolii (Home Fleet) z bazą w Scapa Flow, dokąd przeszedł 30 stycznia 1943 roku^[3] . W marcu przeszedł do Halifaksu w Kanadzie w celu inspekcji, będąc pierwszym kanadyjskim niszczycielem typu Tribal, lecz podczas rejsu doznał uszkodzeń sztormowych, usuniętych na miejscu, które wykazały konieczność wzmocnienia strukturalnego okrętów budowanych w Kanadzie^[3] . W kwietniu okręt powrócił do Wielkiej Brytanii, gdzie został przydzielony do dowództwa Plymouth Command w Plymouth i ponownie przeszedł krótki remont uszkodzeń w HMNB Devonport^[3] .

Od maja „Iroquois” zajmował się m.in. ochroną żeglugi między Wyspami Brytyjskimi a Gibraltarem. Operował także w Zatoce Biskajskiej, osłaniając lotniskowiec eskortowy HMS „Archer” (z niszczycielami HMCS „Athabaskan” i ORP „Orkan”) zwalczający okręty podwodne w ramach operacji Musketry^[3] . 10 lipca dołączył do eskorty konwoju trzech transportowców wojska do Gibraltaru, lecz 11 lipca w ataku trzech bombowców Fw 200 z pułku KG40 zatopiono statki „California” (16 792 BRT) i „Duchess of York” (20 021 BRT) (spotykana wersja o zatopieniu ich kierowanymi bombami Hs 293 z bombowców He 177 nie znajduje potwierdzenia)^{[3] [22][c]}. Okręty eskorty uratowały 628 rozbitków^[3] . 15 lipca „Iroquois” uratował sześciu członków załogi niemieckiego U-506, zatopionego przez lotnictwo 12 lipca^[3] . Między 19 a 22 lipca „Iroquois” bezskutecznie poszukiwał niemieckich statków w Zatoce Biskajskiej z niszczycielami HMCS „Athabaskan” i ORP „Orkan”^[22].

Pod koniec lipca „Iroquois” został przeniesiony w skład Home Fleet, ale podczas przejścia do Scapa Flow miał kolizję z uzbrojonym trawlerem HM „Kingston Beryl” na Morzu Irlandzkim i od 2 do 25 sierpnia był naprawiany w stoczni cywilnej w Troon^[3] [d]. Między 1 a 11 października odbył rejs arktyczny do ZSRR z zaopatrzeniem i pocztą dla brytyjskich okrętów tam przebywających i z powrotem^[3] [e]. Między 14 a 23 października brał udział w osłonie operacji FQ – dostarczenia zaopatrzenia dla garnizonu Spitsbergenu i FR – przebazowania pięciu trałowców i sześciu kutrów z Wielkiej Brytanii przeznaczonych dla marynarki ZSRR^[3] . 18 listopada wyszedł w eskorcie konwoju arktycznego JW-54A do ZSRR, po czym od 26 listopada eskortował konwój powrotny RA-54B, wracając do Scapa Flow 5 grudnia^[3] . Ponownie 22 grudnia wyszedł w eskorcie konwoju JW-55B, atakowanego po drodze przez niemieckie lotnictwo i okręty podwodne (doszło wówczas do zatopienia przez siły osłony niemieckiego pancernika „Scharnhorst”), powracając 7 stycznia 1944 roku z konwojem powrotnym RA-55B^[3] .

13 stycznia 1944 roku „Iroquois” wraz z HMCS „Haida” został ponownie przebazowany na południe do dowództwa Plymouth Command^[3] . Operował w kanale La Manche i brał udział w operacjach z serii Tunnel przeciwko niemieckiej żegludze^[3] . 5 lutego niszczyciel popłynął z bliźniaczymi „Haidą” i „Athabaskan” do Scapa Flow w celu osłony pancerników „Anson” i „Richelieu” podczas wypadu w dniach 10–12 lutego pod wybrzeże norweskie^[3] . 15 lutego niszczyciele te powróciły do Plymouth, jednakże „Iroquois” został od razu wysłany na remont do Kanady, dopływając do Halifaksu 26 lutego^[3] . Podczas remontu zainstalowano między innymi maszt kratownicowy^[3] . 8 czerwca niszczyciel powrócił do Liverpoolu, lecz tam kontynuowano modernizację, instalując do 30 czerwca nowe wyposażenie radarowe^[3] .

Po okresie służby w Home Fleet, 30 lipca 1944 roku niszczyciel powrócił do Plymouth, wchodząc w skład 10. flotylli niszczycieli, operującej na kanale La Manche^[3] . Po północy 6 sierpnia na patrolu w Zatoce Biskajskiej (z HMS „Tartar” i „Ashanti”, HMCS „Haida” i krążownikiem HMS „Bellona”) koło wyspy Ile d'Yeu doszło do przechwycenia konwoju niemieckiego i zatopienia trałowców M-263 i M-486, patrolowca V-414 i małego parowca „Otto” (217 BRT)^[23][24]. W nocy 14/15 sierpnia podczas patrolu z krążownikiem HMS „Mauritius” i niszczycielem HMS „Ursa”, w składzie zespołu Force 27, doszło do przechwycenia niemieckiego konwoju koło Sables-d'Olonne i zniszczenia trałowca M385, zatopienia przerywacza zagród minowych Sperrbrecher 157 oraz uszkodzenia torpedowca T24 i trałowca M275^[3] [24]. W nocy na 23 sierpnia te same okręty konwój patrolowców V-702, V-717, V-720, V-729 i V-730 koło Audierne^[23][24]. 31 sierpnia „Haida” z „Iroquoisem” eskortowały francuski krążownik „Jeanne d’Arc” z Algieru do Cherbourga, wiozący członków tymczasowego rządu francuskiego^[3] .

8 września „Iroquois” eskortował na części trasy do Azorów liniowiec „Queen Mary” z premierem Churchillem na pokładzie, udającym się na konferencję w Quebecu^[3] [f]. Do marca kolejnego roku niszczyciel pełnił na przemian służbę w Home Fleet w Scapa Flow i Dowództwie Zachodnich Podejść (Western Approaches) w Plymouth^[3] . W dniach 19–21 marca i 24–29 marca 1945 roku osłaniał lotniskowce eskortowe działające u wybrzeży Norwegii (operacje Cupola i Prefix I i II)^[3] . 3–4 kwietnia brał udział w wypadzie przeciw żegludze u wybrzeży Norwegii z krążownikiem „Dido” (opercja Fox Chase)^[3] . 15 kwietnia wyszedł w eskorcie konwoju JW-66 do ZSRR, powracając z konwojem RA-66 do Clyde 8 maja, co zbiegło się z zakończeniem wojny w Europie^[3] .

12–13 maja z zespołem floty złożył wizytę w oswobodzonym Oslo (powrócił wówczas do kraju książę Olaf), a 14 maja w Kopenhadze^[3] . 26 maja zawinął do niemieckiego Wilhemshaven, po czym 30 maja powrócił do Wielkiej Brytanii, skąd 10 czerwca wraz z bliźniaczymi „Huron” i „Haida” popłynął do Kanady^[3] . W lipcu rozpoczęto remont w celu przejścia okrętu na Pacyfik, gdzie trwały walki z Japonią, ale w sierpniu prace wstrzymano wobec zawieszenia broni z Japonią^[3] [25].

22 lutego 1946 roku „Iroquois” został wycofany do rezerwy^[25]. Pełnił rolę okrętu flagowego starszego oficera okrętów rezerwowych (Senior Officer, Reserve Ships)^[14]. Na krótko między czerwcem a wrześniem 1949 roku został reaktywowany jako okręt szkolny dla kadetów^[3] . Został następnie poddany remontowi połączonemu z modernizacją uzbrojenia, powracając do czynnej służby w październiku 1951 roku^[3] . Zamieniono wówczas artylerię na uniwersalną kalibru 102 mm i wymieniono maszt i wyposażenie radarowe^[19]. Po ukończeniu modernizacji został we wrześniu 1951 roku przeklasyfikowany na niszczyciel eskortowy i otrzymał nowy numer taktyczny DDE 217^[26] (zapisywany na burcie w formie samej liczby: 217)^[19].

Po wybuchu wojny koreańskiej Kanada dołączyła do sojuszniczych sił ONZ wspierających napadniętą Koreę Południową i wysłała tam okręty. „Iroquois” operował tam po raz pierwszy od 21 kwietnia 1952 roku do 8 stycznia 1953 roku^[27]. Okręty sojuszników między innymi ostrzeliwały wybrzeże Korei Północnej^[28]. 2 października 1952 roku podczas walki z baterią artylerii północnokoreańskiej pocisk trafił w stanowisko dział „B”, zabijając trzech i raniąc 10 marynarzy (były to jedyne straty bojowe marynarki kanadyjskiej w Korei)^[28]. Drugi raz niszczyciel przebywał tam od 29 kwietnia 1953 do 10 lutego 1954 roku^[27]. W tym czasie 27 lipca 1953 roku zawarto zawieszenie broni i służba zmieniła charakter na patrolowy^[28]. Po raz trzeci „Iroquois” operował na wodach koreańskich między 1 lipca 1954 a 19 marca 1955 roku^[27]. Przy okazji służby w Korei niszczyciel wykonał rejs okołoziemski, płynąc przez Kanał Panamski i wracając przez Morze Śródziemne^[28].

W dalszym toku służby „Iroquois” operował na Atlantyku jak większość kanadyjskich niszczycieli typu Tribal (a od 1959 roku wszystkie)^[29]. W lipcu 1959 roku „Huron” z innymi okrętami eskortował jacht królewski „Britannia” podczas wizyty królowej Elżbiety II w Kanadzie^[29]. Jako pierwszy z nich został wycofany ze służby do rezerwy 24 października 1962 roku^[30]. Został następnie sprzedany w 1966 roku na złom do Hiszpanii i w październiku tego roku przypłynął do Bilbao w celu złomowania^[30].

W toku służby okręt otrzymał cztery wyróżnienia bitewne (battle honours): Atlantyk 1943, Arktyka 1943-45, Zatoka Biskajska 1944 i Korea 1952-53^[3] .