Hornostaje

Hornostaje

wieś
Państwo	Polska
Województwo	podlaskie
Powiat	moniecki
Gmina	Mońki
Liczba ludności (2011)	196[1][2]
Strefa numeracyjna	85
Kod pocztowy	19-100[3]
Tablice rejestracyjne	BMN
SIMC	0035493[4]
Położenie na mapie gminy Mońki Hornostaje
Położenie na mapie Polski Hornostaje
Położenie na mapie województwa podlaskiego Hornostaje
Położenie na mapie powiatu monieckiego Hornostaje
53°25′56″N 22°47′23″E/53,432222 22,789722[5]

Hornostaje – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie monieckim, w gminie Mońki^[4][6].

Pierwsze udokumentowane wzmianki dotyczące wsi i folwarku Hornostaje datowane są na wiek XVI. Zapis dotyczy podarowania przez Annę Radziwiłłównę Kiszczynę część ziemi Krzysztofowi Zembrowskiemu. W taki sposób wojewodzina witebska dziękowała mu za wierną służbę. Dokument datowany jest na 20 sierpnia 1568 roku. Wtedy też powstało założenie dworskie na tym terenie.

Na przełomie lat 1571/1572 cała wieś Hornostaje została przekazana przez Annę Kiszczynę królowi Zygmuntowi Augustowi.

Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku wieś zamieszkiwało 131 osób, wśród których 122 było wyznania rzymskokatolickiego a 9 mojżeszowego. Jednocześnie 131 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową a 9 żydowską. We wsi było 20 budynków mieszkalnych^[7].

W latach międzywojennych wieś należała do gminy Goniądz. Posiadłość ziemską miał tu Józef Roszczewski (363 mórg) i Jan S. Wołkowski (400). Ten ostatni był też właścicielem cegielni^[8].

W latach 20. XX wieku dobra w Hornostajach oraz cegielnia zostały objęte ustawową reformą rolną. W dniu 20 maja 1923 roku wydano zgodę na rozparcelowanie majątku Hornostaje. Parcelacje przeprowadził w latach 1925/27 Białostocki Oddział Parcelacyjny Związku Ziemian. Głównym mierniczym przysięgłym był Wacław Rybałtowski. Dokonał on wytyczenia działek w terenie oraz wyznaczył siatkę dróg dojazdowych.

Dawny majątek został wykreślony z ksiąg hipotecznych, powstały nowe rejestry dla nowych nabywców.

Po zakończeniu II wojny światowej 6 września 1944 roku

W latach 1954–1971 wieś należała i była siedzibą władz gromady Hornostaje (Gromadzka Rada Narodowa w Hornostajach) wsią zarządzali lokalni urzędnicy i przewodniczący GRN. Rada składała się z 12 radnych wybieranych przez mieszkańców. Rada kontrolowała lokalny budżet, zarządzała obowiązkowymi dostawami żywności, edukacją, drogami. Gromada przestała istnieć 1 stycznia 1972 r. Cały obszar dołączono do gromady Mońki. W roku 1973 powstała nowa struktura - gmina miejsko-wiejska Mońki.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.

Na terenie wsi znajduje się stara cegielnia, gdzie wyrabiano cegłę do budowy carskiej Twierdzy Osowiec oraz koszar w Hornostajach-Osadzie. Cegielnia od lat jest zamknięta.

Pobliskie Mońki i wieś Hornostaje łączy droga zbudowana przez wojsko carskie pod koniec XIX wieku. Pierwotnie brukowa, obecnie asfaltowa za wyjątkiem ostatniego odcinka z Hornostaj w górę do terenu dawnej cegielni. Droga, dziś jej moniecki fragment to ulic Kolejowa. Droga ta (obecnie ulica Kolejowa) powstała jako trakt logistyczny obsługujący nowo powstałe koszary oraz lokalną cegielnię, z której materiał służył do budowy m.in. Twierdzy Osowiec. Sama cegielnia w Hornostajach została założona przez właściciela tamtejszego majątku ziemskiego, Józefa Roszczewskiego.

Wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Kazimierza w Mońkach^[9].

• Hornostaje-Osada

• Hornostaje, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo, Warszawa 1900, s. 577 .