Jakub Barner

Jakub Barner
Państwo działania

I Rzeczpospolita Rzeczpospolita Obojga Narodów

Data i miejsce urodzenia

11 października 1640
Elbląg

Data i miejsce śmierci

16 października 1683
Elbląg

Zawód, zajęcie

chemik, lekarz

doktor
Specjalność: filozofia, medycyna
Alma Mater

Uniwersytet w Lipsku / w Padwie

Doktorat

11 sierpnia 1670 – filozofia, medycyna
Uniwersytet Padewski
promotor: Antonio Manzetti

Jakub Barner (łac. Jacobus Barner[1], niem. Jacob Barner[2]), pseud. Philiatrus / Philiater[3] (ur. w 11 października 1640 w Elblągu[4], zm. w 26 października 1683[4] tamże[5]) – polski jatrochemik, lekarz i filozof. Autor książki Chymia philosophica, która zyskała opinię jednego z najlepszych podręczników chemii[6][7].

Życiorys

Barner urodził się w 1640 r. w Elblągu[4] będącym wówczas polskim miastem[5]. Z początku uczył się w Gdańskim Gimnazjum Akademickim[8]. Do około 1665 roku studiował na Uniwersytecie Lipskim, gdzie miał obronić doktorat z filozofii oraz medycyny[a][9]. Pod patronatem prof. anatomii Antonio Manzettiego 11 sierpnia 1670 r. obronił doktorat z filozofii oraz medycyny na Uniwersytecie w Padwie. Edukować miał się również w Wittenberdze, Frankfurcie, Bolonii, Wenecji i w Kilonii, dyplomy lekarskie zdobywać w Montpellier[8].

W ciągu życia podróżował po Europie (m.in. zawędrował do Niemiec i Włoch), próbując nawiązać kontakt z ludźmi podającymi się za posiadaczy kamienia filozoficznego i alkahestu. W trakcie podróży wykładał chemię m.in. na Uniwersytecie Padewskim[5], zyskał nominację od księcia Christiana Albrechta na stanowisko profesora Uniwersytetu w Kilonii, jednak nie podjął tam profesury, wybierając Uniwersytet Augsburdzki. Od 1672 roku był członkiem honorowym Collegium Medicum Uniwersytetu w Augsburgu[8]. Barner pracował jako lekarz miejski[5], za zasługi w tej dziedzinie zyskał tytuł Medicus Regius od królów polskich Michała Korbuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego[8].

Barner był blisko związany z wieloma uczonymi tych czasów, wymieniał korespondencję m.in. z Marcello Malpighim, Johannem Harpprechtem czy Janem Heweliuszem[8].

Zmarł w 1683 roku w Elblągu[8]. Niektóre źródła podawały inne jego daty śmierci: 1684[8], 1686[10] bądź 1709[5][11], które zostały negatywnie ocenione przez Rafała Prinke w jego artykule nt. polskiego tłumaczenia Chymia philosophica Barnera[8].

strona tytułowa przedruku Chymia philosophica Barnera

W Norymberdze w 1689 roku, pośmiertnie, wydana została książka Barnera pt. Chymia philosophica (po łacinie)[7]. Książkę napisał na podstawie własnych eksperymentów[12], jak również odwoływał się do wiedzy ponad 100 uczonych z wielu państw europejskich[b][13]. Jako pierwszy w historii wprowadził do podręczników chemii pojęcie soli (u Barnera nazywanej enixą), która jest połączeniem kwasów i zasad (alkaliów)[14]. W Dykcjonarzu chemicznym autorstwa Pierre'a Macquera znalazła się notatka wg której Chymia... była jednym z pierwszych podręczników który „uporządkował według pewnego systemu podstawowe osiągnięcia chemii”. Podręcznikiem inspirował się m.in. niemiecki chemik Georg Stahl[5].

Publikacje

  • 1667: D. Dissertatio Epistolica Ad Virum summi Nominis D.D. Joelem Langelott, Serenissimi Holsatiae Principis Regentis Archiatrum. Seu Prodromus Vindiciarum Experimentorum ac Dogmatum suorum, Quae David von der Becke Ph. & Med. D. ... pro suis venditavit agiturque de genuino alcalisata volatilisandi modo, Augsburg[5]
  • 1674: Prodromus Sennerti novi seu delineatio novi medicinae systematis, in quo dogmata de arte ex principiis anatomico-chymicis examinatur, Augsburg[1]
  • 1675: Spiritus Vini sine Acido, Lipsk[15]
  • 1675: Epistola Invitatoria oder Einladungs-Schreiben, Lipsk[2]
  • 1683: Wollgemeine Nachricht was er in 22 Jahre bey der Hermetischen Kunst gesehen, Gdańsk[5]
  • 1689: Chymia philosophica, Norynberga[13]
  • prawdop.[c] Machiavellus Medicus, Seu Ratio Status Medicorum : secundum exercitium chymicum delineata & in certas regulas redacta, atque ob usum, quem junioribus practicis praestat, publicae luci donata[8][16]

Uwagi

  1. ↑ Informacja oceniona krytycznie przez Rafała Prinke (źr. Jakub Barner i jego Chemia filozoficzna...).
  2. ↑ Współcześni Barnerowi uczeni, do których odnosił się w Chymii... pochodzili ze Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Rzeczypospolitej Obojga Narodów, Republiki Zjednoczonych Prowincji, Niderlandów Hiszpańskich, Związku Szajcarskiego, Republiki Weneckiej i Królestw Francji, Neapolu, Anglii oraz Danii i Norwegii. Oprócz nich odwoływał się również do filozofów Starożytnej Grecji (m.in. Pitagorasa czy Arystotelesa) oraz alchemików arabskich (Dżabir Ibn Hajjan, Khalid ibn Yazid). Zob. pełną listę.
  3. ↑ Satyryczno-krytyczna publikacja Machiavellus Medicus... została wydana anonimowo, jednak jej autorstwo jest często przypisywane Barnerowi (źr. Prinke R., Jakub Barner i jego Chemia filozoficzna..., s.40).

Przypisy

  1. 1 2 Jakub Barner, 'prodromus sennerti novi seu delineatio novi medicinae systematis ...', [w:] www.digitale-sammlungen.de [online], Centrum Digitalizacji Bawarskiej Biblioteki Państwowej [dostęp 2025-11-18] (niem.).
  2. 1 2 Jakub Barner, 'epistola invitatoria oder einladungs-schreiben, an alle und iede liebhaber der natur und dero schlüssel der chymie, wes standes und dignitäten sie seyn, daß sie zu den jährlichen relationes curiosorum naturæ & artis, so da was neues, in der natur und kunst heraus kommen ...', [w:] www.digitale-sammlungen.de [online], Centrum Digitalizacji Bawarskiej Biblioteki Państwowej [dostęp 2025-11-18] (niem.).
  3. ↑ Barner, Jakub, [w:] aleph.nkp.cz [online], Narodowa Baza Kontroli Autorytatywnej Czech.
  4. 1 2 3 Barner, Jakub (1640-1683) – chemik, lekarz elbląski, „Elbląska Biblioteka Cyfrowa” [dostęp 2025-11-22] [zarchiwizowane z adresu 2025-03-22].
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 Jakub Barner, Od tłumacza / Wstęp, [w:] Kazimierz Władysław Orzechowski, Ignacy Zenon Siemion (red.), Chemia filozoficzna, Kazimierz Ignacy Orzechowski, Kazimierz Władysław Orzechowski (tłum.), Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Warszawa 2012, s. 9-57, ISBN 978-83-7545-401-7 (pol.).
  6. ↑ Barner, Jakób, [w:] Saturnin Sikorski, Wielka encyklopedya powszechna ilustrowana, zob. WEPI, 1891, s. 982 [dostęp 2025-11-24].
  7. 1 2 Barner Jakub, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-11-22].
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Rafał T. Prinke, Jakub Barner (1640-1683) i jego Chemia filozoficzna (1698) na marginesie publikacji polskiego przekładu, Akademia Wychowania Fizycznego w Poznaniu, s. 1-48.
  9. ↑ Ch.G. Jocher, Allgemeines Gelehrten Lexicon, Lipsk, s. 795
  10. ↑ J.C. Poggendorff, Biographisch-literarisches Handwörterbuch zur Geschichte der exakten Wissenschaften, Leipzig: J.A. Barth, 1863, s. 103, DOI: 10.5962/bhl.title.24182, ISBN 3-527-40482-1 [dostęp 2025-11-18].
  11. ↑ Fritz Ferchl, Chemisch-pharmazeutisches Bio- und Bibliographikon, Mittenwald
  12. ↑ Jakob Barner, Przedmowa, [w:] Kazimierz Władysław Orzechowski, Ignacy Z. Siemion (red.), Chemia filozoficzna, Kazimierz Orzechowski, Kazimierz Władysław Orzechowski (tłum.), Warszawa: Towarzystwo Naukowe Warszawskie, 2012, s. 57-65, ISBN 978-83-7545-401-7 [dostęp 2025-11-27].
  13. 1 2 Jakub Barner, 'chymia philosophica perfecte delineata, docte enucleata & feliciter demonstrata a multis hactenus desiderata nunc vero omnibus philatris consecreta : cum brevi sed accurata et fundamentali salium doctrina ; medicamentis etiam sine igne culinari facile parabilibus, nec non exercitio chymiae appendicis loco locupletata ; cum indece rerum consummatissimo', [w:] www.digitale-sammlungen.de [online], Centrum Digitalizacji Bawarskiej Biblioteki Państwowej [dostęp 2025-11-18] (niem.).
  14. ↑ Jakob Barner, O nazwie chemii, definicjach, przedmiocie, celu i podziale, [w:] Kazimierz Władysław Orzechowski, Ignacy Z. Siemion (red.), Chemia filozoficzna, Kazimierz Orzechowski, Kazimierz Władysław Orzechowski (tłum.), Warszawa: Towarzystwo Naukowe Warszawskie, 2012, s. 65-75, ISBN 978-83-7545-401-7 [dostęp 2025-11-27].
  15. ↑ Jakub Barner, 'jacobi barneri d. spiritus vini sine acido : hoc est: in spiritu vini & oleis indistincte non esse acidum, nec ea propterea a spiritu urinae revera coagulari, demonstratio curiosa ; cum modo conficiendi sa - Digitalisat | MDZ, [w:] www.digitale-sammlungen.de [online], Centrum Digitalizacji Bawarskiej Biblioteki Państwowej [dostęp 2025-11-18] (niem.).
  16. ↑ Jakub Barner, 'Machiavellus Medicus, Seu Ratio Status Medicorum : secundum exercitium chymicum delineata & in certas regulas redacta, atque ob usum, quem junioribus practicis praestat, publicae luci donata', [w:] www.digitale-sammlungen.de [online], Centrum Digitalizacji Bawarskiej Biblioteki Państwowej [dostęp 2025-11-22] (ang.).

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.