Jan Dulęba
 | |
 kapitan piechoty | |
| Data i miejsce urodzenia |
26 czerwca 1899 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
wiosna 1940 |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1917–1940 |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki |
40 Pułk Piechoty Austro-Węgier |
| Stanowiska |
dowódca Batalionu KOP „Łużki” |
| Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
| Odznaczenia | |
 | |
Jan Władysław Dulęba[1] (ur. 26 czerwca 1899 w Leszczawie Górnej, zm. wiosna 1940 w Katyniu) – kapitan piechoty Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Urodził się jako syn Władysława i Zofii, z domu Kwiatkowska[2]. Jego ojciec był właścicielem ziemskim.
Podczas I wojny światowej w 1917 został powołany do armii austro-węgierskiej, trafił do szeregów 40 pułku piechoty (m.in. służył w Samborze), następnie skierowany do 74 pułku piechoty, m.in. na froncie włoskim w Alpach Styryjskich. Później powrócił w rodzinne strony celem dokończenia nauki. W październiku 1918 ochotniczo zgłosił się do 3 batalionu Strzelców Sanockich, w szeregach którego uczestniczył w walkach o Lwów i Galicję podczas wojny polsko-ukraińskiej. Od 9 maja 1919 służył w tzw. „lotnej kompanii szturmowej” kpt. Stanisława Maczka i wraz z nim przeszedł pościg za ukraińskimi oddziałami od Dniestru po Zbrucz). Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej w szeregach 21 pułku piechoty „Dzieci Warszawy”.
Ukończył Szkołę Podchorążych Piechoty w wymiarze czterech miesięcy w 1921. W tym roku zdał także maturę. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu podporucznika ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1921 roku i 1560. lokatą w korpusie oficerów piechoty[3].
W 1923 służył w 2 pułku Strzelców Podhalańskich w Sanoku. W tym samym roku został awansowany do stopnia porucznika ze starszeństwem z dniem 1 grudnia 1920 i 9. lokatą w korpusie oficerów piechoty[4][5]. W 1925 roku ukończył czteromiesięczny kurs doskonalenia młodszych oficerów piechoty w Chełmnie. Na przełomie lat 20. i 30. jako porucznik 2 pspodh. został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza i przydzielony do batalionu KOP „Łużki”[6][7][8][9], którego został dowódcą[2]. 7 czerwca 1934 roku otrzymał przeniesienie z KOP do 67 pułku piechoty w Brodnicy[10][11]. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1936 i 57. lokatą w korpusie oficerów piechoty[12]. W marcu 1939 pełnił służbę na stanowisku komendanta powiatowego Przysposobienia Wojskowego Lubawa[13]. W sierpniu 1939, w czasie mobilizacji, razem z nadwyżkami 67 pp, został skierowany do Rzeszowa, gdzie miał być sformowany Ośrodek Zapasowy 4 Dywizji Piechoty.
Po wybuchu II wojny światowej i agresji ZSRR na Polskę został aresztowany przez Sowietów i był przetrzymywany w obozie jenieckim w Kozielsku[2]. 2 kwietnia 1940 roku został wywieziony do Katynia i rozstrzelany przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. W Lesie Katyńskim prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne[14][15]. W 1943 roku w toku ekshumacji prowadzonych przez Niemców jego ciało zostało zidentyfikowane pod numerem 1912 – dosł. określony jako Duleba Jan Wladyslaw[16] (przy jego zwłokach odnaleziono m.in. zaświadczenie lekarskie, części legitymacji oficerskiej, wizytówkę, pocztówkę)[17][18][19], gdzie został pochowany w mogile bratniej, najprawdopodobniej trzeciej, na terenie obecnego Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu. Figuruje na liście Komisji Technicznej PCK pod numerem 01912[20].
Upamiętnienie
5 października 2007 roku Minister Obrony Narodowej Aleksander Szczygło awansował go pośmiertnie do stopnia majora[21][22][23]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 roku w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”[24][25][26].
W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia” Jana Dulębę upamiętniono Dębami Pamięci 18 kwietnia 2009 roku w tzw. Alei Katyńskiej na Cmentarzu Centralnym w Sanoku[27][28][29] (zasadzenia dokonali wiceburmistrz miasta Marian Kurasz i przewodniczący Rady Miasta Sanoka Jan Pawlik)[30][31] oraz 20 kwietnia 2010 roku w Kurzętniku[32].
Odznaczenia
- Srebrny Krzyż Zasługi[33]
Zobacz też
Przypisy
- ↑ 12 marca 1934 ogłoszono sprostowanie imienia z „Jan” na „Jan Władysław”. Zarządzenia Ministra Spraw Wojskowych. Zmiany (sprostowania) nazwisk, imion i dat urodzenia. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 7, s. 91, 12 marca 1934.
- 1 2 3 Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 120.
- ↑ Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 149.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 379, 450.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 392.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 147, 248.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 87, 908.
- ↑ Polscy oficerowie i policjanci zamordowani przez NKWD i pochowani w Katyniu, Miednoje i w Charkowie oraz obywatele RP z tzw. Ukraińskiej Listy Katyńskiej. katedrapolowa.pl. [dostęp 2014-02-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (27 września 2015)].
- ↑ Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej. Jan Dulęba. Muzeum Katyńskie. [dostęp 2017-12-10].
- ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 181.
- ↑ Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty. 5 czerwiec 1935. Dodatek bezpłatny dla prenumeratorów „Przeglądu Piechoty”, Warszawa 1935, s. 92.
- ↑ Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 349.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 680.
- ↑ Historia Zbrodni Katynskiej [online] [dostęp 2024-12-10] (pol.).
- ↑ Pierwsze ekshumacje w Katyniu. "Wszystko było przesiąknięte zapachem śmierci" - Historia [online], www.polskieradio.pl [dostęp 2025-01-04] (pol.).
- ↑ Auswärtiges Amt, „Amtliches Material zum Massenmord von Katyn“, 1943, s. 218 [dostęp 2025-01-09] (niem.).
- ↑ Katyń według źródeł niemieckich – 1943 r.. stankiewicze.com. [dostęp 2014-02-26].
- ↑ Andrzej Leszek Szcześniak: Katyń. Lista ofiar i zaginionych jeńców obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Warszawa: Alfa, 1989, s. 47. ISBN 83-7001-294-9.
- ↑ Lista imienna zaginionych w ZSRR polskich jeńców wojennych z obozów Kozielsk - Ostaszków - Starobielsk, „Orzeł Biały. Polska walcząca o wolność.” (44 (330)), pbc.uw.edu.pl, 30 października 1948, s. 4 [dostęp 2025-01-09] (pol.).
- ↑ Mariusz Olczak (red.), Katyń. Listy ekshumacyjne i dokumenty Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża 1943–1944., koszalin.ap.gov.pl, s. 205, ISBN 83-89986-91-4 [dostęp 2025-01-09] (pol.).
- ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. [online], web.archive.org, s. 32 [dostęp 2025-01-09] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-27] (pol.).
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 roku w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
- ↑ Zbrodnia katyńska, między prawdą i kłamstwem [online], edukacja.ipn.gov.pl, 2008, s. 215 [dostęp 2025-01-06] (pol.).
- ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. policja.pl. [dostęp 2014-08-05].
- ↑ „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”. Portal polskiej Policji. [dostęp 2023-09-15].
- ↑ Prezydent RP wziął udział w uroczystościach „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów” [online], prezydent.pl [dostęp 2024-08-26] (pol.).
- ↑ Krystyna Chowaniec, Patron sanockiego harcerstwa – ksiądz harcmistrz Zdzisław Peszkowski, Rocznik Sanocki Tom X – Rok 2011, Sanok 2011, s. 17.
- ↑ Krystyna Chowaniec. Uroczystości dnia Katyńskiego w Sanoku. „Góra Przemienienia”, s. 4-13, Nr 17 (299) z 26 kwietnia 2009. Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku.
- ↑ Marian Struś. Sanok nie zapomni. „Tygodnik Sanocki”, s. 1, 6, Nr 17 (911) z 24 kwietnia 2009.
- ↑ Uroczystości Dnia Katyńskiego w Sanoku. ko.rzeszow.pl. [dostęp 2014-02-26].
- ↑ Krystyna Chowaniec: Dęby Pamięci. Sanok: Komenda Hufca ZHP Ziemi Sanockiej im. ks. hm. Zdzisława Peszkowskiego, 2010, s. 45. ISBN 978-83-931109-3-3.
- ↑ RAPORT Z UROCZYSTOŚCI POSADZENIA DĘBU W RAMACH PROGRAMU EDUKACYJNEGO ”KATYŃ... ocalić od zapomnienia”. katyn-pamietam.pl. [dostęp 2014-02-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (26 lutego 2014)].
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 47.
Bibliografia
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego: Katyń. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 2000. s. 200. [dostęp 2014-04-20].
- Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej. Jan Dulęba. Muzeum Katyńskie. [dostęp 2017-12-10].
- Andrzej Brygidyn: Sanocka Lista Katyńska. Jeńcy Kozielska, Ostaszkowa, Starobielska oraz innych obozów i więzień Polski kresowej pomordowani w Rosji Sowieckiej. Sanok: 2000, s. 35-36.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935-1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2003. ISBN 83-7188-691-8.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
- Jan Dulęba. katyn-pamietam.pl. [dostęp 2014-04-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (26 lutego 2014)].
- Krystyna Chowaniec: Dęby Pamięci. Sanok: Komenda Hufca ZHP Ziemi Sanockiej im. ks. hm. Zdzisława Peszkowskiego, 2010, s. 18. ISBN 978-83-931109-3-3.
- Biogram na tablicy przy pomniku Golgota Wschodu na Cmentarzu Centralnym w Sanoku
- Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
- Убиты в Катыни. Księga pamięci polskich jeńców wojennych – więźniów obozu NKWD w Kozielsku, rozstrzelanych decyzją Biura Politycznego Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (b) z 5 marca 1940 roku. Лариса Еремина (red.). Moskwa: Stowarzyszenie Memoriał, 2015. ISBN 978-5-78700-123-5.