Jan Heba

Jan Heba^[1][2], również Krzysztof Szczygieł^[1], również Jan Krzysztof Szczygieł^[1][3] (ur. 27 lipca 1970 w Starachowicach) – polski reżyser, aktor teatralny i filmowy, prezenter telewizyjny, trener sztuki wystąpień, kreowania wizerunku i psychologii mówienia. Autor HebaMethod™ - Instrukcja Obsługi Siebie™^[4] biologiczny fundament rytmu działania | Rytm Sprawczości | Rhythm Before Reason - ciało mówi, zanim powstanie myśl.^[5] Praktyk regulacji układu nerwowego. Publikuje w GENTLEMAN magazine^[6].

Jako aktor zadebiutował w 1990 r. w Teatrze Dramatycznym w Elblągu, gdzie zagrał rolę majstra w Zemście Aleksandra Fredry; wystąpił też w Don Juanie Moliera^[2].

W latach 1991–1995 studiował na wydziale aktorskim Państwowej Wyższej Szkole Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi, uzyskując dyplom magistra sztuki, specjalizacja aktor teatralny, filmowy i telewizyjny pod kierunkiem prof Jana Machulskiego. Studiował również reżyserię pod kierunkiem prof Henryka Kluby. W trakcie studiów, na II roku zagrał główną rolę Iana Bredy w Preparadise sorry now Rainera Wernera Fassbindera w Teatrze Studyjnym w Łodzi oraz zagrał rolę asystenta u boku Leona Niemczyka w przedstawieniu Teatru Telewizji Babie Dziwo Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej w reżyserii Henryka Kluby w 1994 roku. Grał też kilka ról w Teatrze Powszechnym w Łodzi. w Teatrze Studyjnym oraz Teatr 77 w Łodzi. W kinie debiutował w 1993 roku rolą Andrzeja Pawelca w nagrodzonej Złotymi Lwami na festiwalu w Gdyni Samowolce w reż. Feliksa Falka^[8].

Po studiach związał się z Teatrem Powszechnym w Radomiu, gdzie zagrał kilkanaście ról w latach 2000–2004. Grał też kilka ról w Resursie Obywatelskiej w Radomiu oraz w Teatrze TVP. Od 2005 r. związany jest z Teatrem Na Woli. Jest również lektorem i czyta książki wydawane w formacie mp3. W 2008 roku stworzył akademicki Teatr DĄB, w którym wyreżyserował Sceny z życia na podstawie opowiadań Antona Czechowa, których premiera odbyła się 13 czerwca 2008. Jest autorem artykułu „słowa, słowa, słowa” w półroczniku „Obecni” mówiącym o kondycji słowa w dzisiejszym świecie.

W 2007 roku zagrał na warszawskiej Scenie OFF rolę Antinosa w Powrocie Odysa Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Anny Dziedzic. W 2008 na „Scenie OFF zagrał redaktora w sztuce „Lalek” Zbigniewa Herberta w reż. Anny Dziedzic. W 2010 roku Lalek został zaprezentowany na XXII Festiwalu w Grenoble (Francja) Rencontres du Jeune Théàtre Européan podczas którego aktor zagrał rolę Barańskiego i Pana Władzia.

W latach 1993–2024 zagrał kilkadziesiąt ról w filmach fabularnych i serialach TV.

W 2001 był gospodarzem programu Wokanda w TV4. Od października 2008 roku do 28 grudnia 2009 roku był gospodarzem programu pt. „Znaki Czasu” w Telewizji Polskiej^[8].

W latach 80. grał w piłkę nożną w kadrze juniorów w KSZO Ostrowiec Świętokrzyski, następnie w kadrze waterpolo KSZO.

Od 1989 roku jest ratownikiem WOPR, a od 2013 roku przewodnikiem świętokrzyskim.

W styczniu 2012 roku w Kościele św. Jadwigi w Ostrowcu Św. zainaugurował comiesięczny cykl Teatru Słowa: „Wieczory z Żywym Słowem”, którego jest twórcą^[9].

W marcu 2024 przyjął imię i nazwisko Jan Heba^[3].

Od 2025 roku Jan Heba publikuje teksty w magazynie Gentleman. W wydaniu wiosennym 2026 (nr ISSN 1427-0420, s. 148–149) ukazał się jego obszerny esej „Jan Rybkowski. Mistrz z Ostrowca”.

W tekście Heba łączy dzieciństwo i formację artystyczną Rybkowskiego z wydarzeniami historycznymi: jako ośmioletni chłopiec był naocznym świadkiem wizyty gen. Paula Henrysa i kpt. Charles’a de Gaulle’a w Zakładach Ostrowieckich latem 1920 roku, co autor nazywa „pierwszym wielkim spektaklem świata”. To spotkanie z „wielką historią” i francuską misją zbrojną w sercu polskiego przemysłu ukształtowało – zdaniem Heby – zmysł estetyczny i inscenizacyjny przyszłego reżysera.

Heba reinterpretuje także film Pierwsze dni nie jako typowy socrealistyczny produkcyjniak, lecz jako osobisty hołd Rybkowskiego wobec strategicznej roli Huty Ostrowiec – miejsca, którego wagę poznał już w 1920 roku i któremu spłacał w ten sposób dług wdzięczności^[10].

Jan Heba jest autorem kilku filmów dokumentalnych, w których pełnił jednocześnie funkcje scenarzysty i reżysera (w napisach często jako „realizacja”)^[11].

• 2023: Ujarzmić ogień – film dokumentalny, 22 minuty (scenariusz, reżyseria, produkcja: Heba Production)
• 2021: Tylko pozornie zniknęli bez śladu – film dokumentalny (reżyseria, scenariusz)
• 2010: Jerzy Stępień. Jazz to wolność – film dokumentalny (reżyseria / realizacja, scenariusz)
• 2010: Leszek Mądzik. Okruchy życia w sztuce – film dokumentalny (reżyseria / realizacja, scenariusz)
• 2009: Droga do Rzymu, miniatura dokumentalna 8" dla TVP o abp Zygmuncie Zimowskim – scenariusz i realizacja.

W swoich realizacjach Heba konsekwentnie łączy dokument z głęboką obserwacją człowieka – jego rytmu, obecności i wewnętrznego stanu.

Jan Heba jest autorem scenariuszy do kilku filmów dokumentalnych i fabularnych krótkometrażowych^[12].

• 2023: Ujarzmić ogień – film dokumentalny, 22 minuty (scenariusz, reżyseria, produkcja: Heba Production)
• 2021: Tylko pozornie zniknęli bez śladu – film dokumentalny (scenariusz, reżyseria)
• 2016: Dziadek – film fabularny krótkometrażowy (scenariusz, obsada aktorska)
• 2015: EST – film fabularny krótkometrażowy (scenariusz, obsada aktorska)
• 2010: Jerzy Stępień. Jazz to wolność – film dokumentalny (scenariusz, reżyseria / realizacja)
• 2010: Leszek Mądzik. Okruchy życia w sztuce – film dokumentalny (scenariusz, reżyseria / realizacja)

W swoich scenariuszach Heba konsekwentnie sięga do warstw ludzkiej obecności, rytmu i autentyczności – niezależnie od gatunku.

Jan Heba od ponad 35 lat łączy praktykę aktorską i reżyserską z działalnością pedagogiczną i szkoleniową. Zajmuje się m.in. psychologią głosu, wystąpieniami publicznymi, komunikacją sceniczną oraz metodami regulacji autonomicznego układu nerwowego.[13][14]

W 2007 roku założył własną firmę szkoleniową, w ramach której prowadził warsztaty z zakresu wystąpień publicznych, pracy głosem, komunikacji i rozwoju kompetencji interpersonalnych. Współpracował również przy działaniach związanych z wprowadzeniem marki Scrabble na rynek polski, wspólnie z Jackiem Ciesielskim.

W kolejnych latach jego podejście ewoluowało w kierunku pracy z regulacją organizmu, rytmem oraz biologicznymi mechanizmami stresu i adaptacji. W swojej pracy odwołuje się m.in. do zagadnień związanych z neurocepcją, interocepcją, układem przedsionkowym, rytmem oddechowym oraz autonomicznym układem nerwowym. Koncepcję tę określa mianem „Rhythm Before Reason” („Rytm przed rozumem”), podkreślając znaczenie stanu organizmu w procesach percepcji, działania i komunikacji^[13].

Jest twórcą autorskiego modelu pracy HebaMethod™ (określanego również jako „Instrukcja Obsługi Siebie™” oraz „Rytm Sprawczości™”), skierowanego głównie do osób funkcjonujących w środowiskach wysokiej presji, w tym liderów, pedagogów i osób pracujących głosem. Programy oparte są na pracy z regulacją autonomiczną, rytmem, uważnością somatyczną i pedagogiką doświadczenia.

W swoich publikacjach i wystąpieniach Heba podkreśla wpływ przewlekłego przeciążenia i chronicznej mobilizacji organizmu na funkcjonowanie człowieka. Jako jedno ze źródeł rozwoju własnego podejścia wskazuje również osobiste doświadczenia związane z procesem regeneracji po problemach neurologicznych i radikulopatii szyjnej.

Jan Heba od wielu lat angażuje się w przywracanie pamięci o reżyserze Janie Rybkowskim, swoim mistrzu i rodaku z Ostrowca Świętokrzyskiego. Jest jednym z inicjatorów uhonorowania Rybkowskiego przez władze miasta, m.in. nadania tytułu Honorowego Obywatela oraz nazwania skweru jego imieniem^[14].

Publicznie zapowiada również organizację corocznego Festiwalu Filmowego im. Jana Rybkowskiego we współpracy ze Szkołą Filmową w Łodzi, z towarzyszącymi warsztatami aktorskimi i reżyserskimi. Działania te uzupełnia esejem opublikowanym w magazynie Gentleman (wiosna 2026^[15]).

• 1990: Entliczek pentliczek (etiuda szkolna) – robaczek
• 1992: Róża (etiuda szkolna) – obsada aktorska
• 1992: Europa, Europa, Europa (etiuda szkolna) – klient
• 1993: Samowolka – Pawelec
• 1994: Polska śmierć – policjant
• 1994: Nasze miasteczko (etiuda szkolna) – obsada aktorska
• 1994: Baba-dziwo (spektakl telewizyjny) – asystent
• 1995: Dzieje mistrza Twardowskiego – król Henryk Walezy
• 1995: Drzewa – obsada aktorska
• 1996: Szamanka – student medycyny
• 1996: Poznań 56 – milicjant
• 1997: Przystań – uczestnik kursu
• 1997: Młode wilki 1/2 – strażnik w gorzelni
• 1997: Marion du faouet – chef de volerus – obsada aktorska
• 1997: Kroniki domowe – młodzik
• 1998: 13 posterunek – brzytwiarz (odc. 11)
• 1999: Wojna kreskówek (spektakl telewizyjny) – Kałasznikow
• 1999: Tygrysy Europy – mężczyzna
• 1999: Kiler-ów 2-óch – facet od wykładzin
• 1999–2000: Czułość i kłamstwa – menadżer Marek
• 2000: Bankructwo małego Dżeka (spektakl telewizyjny) – policjant II
• 2001: Marszałek Piłsudski – PPS-owiec podczas ślubu Piłsdskiego (odc. 1)
• 2003: M jak miłość – Nowak, przedstawiciel „AquaPolu” (odc. 141)
• 2005: Plebania – kierowca (odc. 498)
• 2005: Pensjonat pod Różą – posterunkowy (odc. 76)
• 2005: Kryminalni – kierowca mercedesa (odc. 39)
• 2006: M jak miłość – Robert Maj (odc. 401, 404)
• 2007: Prawo miasta – właściciel sklepu z telefonami (odc. 8)
• 2008: Skorumpowani – doktor Lewandowski
• 2008: Ojciec Mateusz – mieszkaniec Sandomierza (odc. 3-4)
• 2008: Hotel pod żyrafą i nosorożcem – kierownik sklepu (odc. 12)
• 2009: Naznaczony – ochroniarz w redakcji (odc. 3)
• 2010: Weekend – znajomy barman
• 2010: Pierwsza miłość – starszy inspektor Ryszard Rucki
• 2010: Ojciec Mateusz – farmaceuta (odc. 35)
• 2010: Na dobre i na złe – policjant (odc. 398)
• 2010: Mała matura 1947 – listonosz (odc. 1)
• 2011: Usta usta – pracownik opieki społecznej (odc. 31)
• 2011: Unia serc – beneficjent (odc. 8)
• 2011: Układ warszawski – technik policyjny (odc. 10)
• 2011: Szpilki na Giewoncie – policjant (odc. 35)
• 2011: Ojciec Mateusz – barman w Ramzesie (odc. 92)
• 2011: Ojciec Mateusz – farmaceuta (odc. 66)
• 2012: Zagadka Kpt. Z 24 – agent Siwiński
• 2012: Przepis na życie – Zygmunt, szef agencji DDR (odc. 31)
• 2012: Ojciec Mateusz – ojciec Dobczewskiego (odc. 106)
• 2012: Ojciec Mateusz – farmaceuta (odc. 95)
• 2012: Na krawędzi – doktor Jan (odc. 2)
• 2012: Czas honoru – Bujak, działacz PPS-u (odc. 60-61, 63)
• 2013: Prawo Agaty – sędzia (odc. 43)
• 2013: Klan – inkasent w gazowni
• 2014: Pierwsza miłość – majster Kurski
• 2013: Hotel 52 – gość na przyjęciu Filipowiczów (odc. 91)
• 2013: Barwy szczęścia – lekarz (odc. 869, 874, 878-879, 883, 901)
• 2015: Hiszpanka – dyżurny policjant
• 2015: Est – obsada aktorska
• 2016: Szkoła uwodzenia Czesława M. – radny, kolega Zygmunt z czasów szkoły
• 2016: Historia w ożywionych obrazach – Piotr Skarga
• 2016: Dziadek – obsada aktorska
• 2017: Ojciec Mateusz – jubiler (odc. 217)
• 2017: Brat naszego Boga (spektakl telewizyjny) – brat
• 2018: Korona królów – Karol Robert, król Węgier (odc. 48-49, 69-70)
• 2018: Pierwsza miłość – Jan Materski
• 2018: Diagnoza – mężczyzna w willi (odc. 35, 36, 38)
• 2018: Prymas Hlond – oficer niemiecki
• 2022: 48h. Zaginieni (odc. 133)
• 2024: Malanowski. Nowe rozdanie – Jacques Legrand (odc. 43)

Wybrane role^[2][16]:

• Teatr Powszechny w Radomiu, 2000 r. – „Zemsta” Aleksandra Fredry w reż. W. Kempszyński role: Majstra, Perełki, Śmigalskiego
• Teatr w Radomiu – „Alicji w Krainie Czarów” w reż. Jacka Suta, role: Ptaka, Kata i Smoka
• Teatr w Radomiu – „Szkoła Mężów” Moliera w reż. Jana Bratkowskiego, rola Notariusza
• Teatr Powszechny w Radomiu – „Romeo i Julia” Shakespeare w reż. Adama Sroki. rola Benvolio
• „Nowe szaty króla” w reż. A. Choińskiej, rola Rycerza
• „Prawdziwa historia głupiego Jasia” R. Figury w reż. M. Bogajewskiej, rola Karola
• „Tolkienada” według Hobbista i Władcy Pierścieni w reż. K. Galosa, rola Aragorna
• „Odprawa Posłów Greckich” J. Kochanowskiego w reż. A. Sroki, rola Ulissesa
• „Ślub” W. Gombrowicza w reż. A. Sroki, rola Władzia, i w innej obsadzie Pijaka
• „Przygody Pędrka Wyrzutka” S. Themersona w reż. M. Bogajewskiej, rola karabiniera, dozorcy, kupca, admirała, wilka, zafrasowanego, premiera,
• „Zabij mnie” M. Modzelewskiego w reż. M. Powalisz, rola Pawulona
• „Królowa śniegu” według Andersena, w reż. P. Ziniewicza, rola Ediego
• „Dyrektor teatru marionetek’ według Andersena, w reż. W. Hołdysa, rola pierwszego amanta i inne postacie
• „Kordian, czyli panoptikum strachów polskich” według J. Słowackiego, w reż. A. Sroki, role dozorcy, wariata
• „Jacek Malczewski w widowisku o życiu malarza” w reż. Jana Szczygła, Resursa Obywatelska w Radomiu, 2005 r.
• „Trzy godziny miłości”, w reż. Jana Szczygła, Resursa Obywatelska w Radomiu, 2005 r. jako Krzysztof Kamil Baczyński
• „Król Lear” reż. Andrieja Konczałowskiego (Rosja); Teatr na Woli, Warszawa 2006 r. rola rycerza Księcia Kornwalii i posłańca
• „Powrót Odysa” Wyspiańskiego; Mazowieckie Centrum Kultury reż. Ania Dziedzic 2007 r. rola Antinoosa
• „Lalek” Z. Herberta; Mazowieckie Centrum Kultury reż. Anna Dziedzic 2008 r.role Barański, Pan Władzio
• „Kazania w wizji Matejki” Piotr Skarga; Przedstawienie impresaryjne, adaptacja i reż. Jan Szczygieł, 09.11.2012 r.rola x. Piotr Skarga
• „Wolna Trybuna” Christian Skrzyposzek; Instytut Teatralny reż. Paweł Wodziński, 20.10.2013 r. Wykładowca
• „Z rączki do rączki”, Michael Cooney, Teatr Nowy w Słupsku, 2016/2017 r. Forbright
• „Balladyna” Juliusz Słowacki, Teatr Nowy w Słupsku, reż. Jan Machulski, 2017 r. Pustelnik

• Jan Krzysztof Szczygieł w bazie Filmweb
• Jan Heba w bazie filmpolski.pl
• Oficjalna strona Jana Heby
• Kino-Teatr.ru (ros.)