Jan Kofman

Jan Kofman

Data i miejsce urodzenia	26 lutego 1941 Pińsk
profesor nauk humanistycznych
Specjalność: historia najnowsza polityczna i gospodarcza, historia Polski, historia powszechna XX w.
Doktorat	1974 – nauki polityczne
Habilitacja	1990 – historia Uniwersytet Warszawski
Profesura	15 listopada 1997
Nauczyciel akademicki
Uczelnia	Uniwersytet w Białymstoku Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk
Odznaczenia

Jan Kofman (ur. 26 lutego 1941 w Pińsku) – polski historyk, politolog, publicysta, wydawca, profesor nauk humanistycznych.

Jest bratem Wlodka Kofmana^[1]. Jego ojciec, Józef Kofman był w latach 1949–1954 sekretarzem Centralnej Rady Związków Zawodowych, w latach 1960–1968 zastępcą przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac^[2][3].

Studiował na Politechnice Warszawskiej, ukończył historię na Uniwersytecie Warszawskim. Jako student UW i działacz Związku Młodzieży Socjalistycznej był od 1962 związany z opozycyjną wobec Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej grupą komandosów Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego (w 1965 notowany przez Departament III Ministerstwa Spraw Wewnętrznych jako zwolennik Modzelewskiego), w 1962 współzałożył z Adamem Michnikiem i Janem Tomaszem Grossem Klub Poszukiwaczy Sprzeczności, współorganizował konspiracyjne kółka samokształceniowe. W marcu 1965 został aresztowany w związku z listem otwartym do partii Kuronia i Modzelewskiego. W latach 1966–1967 uczestniczył w dyskusjach politycznych młodych naukowców i studentów ze środowiska UW. Od 1966 do 1968 pracował jako starszy asystent redaktora w Państwowym Wydawnictwie Naukowym, skąd został zwolniony w rezultacie wydarzeń marcowych, następnie jako starszy referent w Centralnej Agencji Fotograficznej (1969), instruktor w dziale analizy czytelnictwa i prasy w Centrali Kolportażu Prasy i Wydawnictwa Ruch (1970–1973) i redaktor w dziale upowszechniania prasy Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa-Książka-Ruch”. Przyjaźnił się w tym okresie ze Stefanem Mellerem^[4][5].

Po uzyskaniu w 1974 doktoratu z nauk politycznych^[4] został w tym samym roku dzięki poparciu Andrzeja Wyrobisza i Elżbiety Kaczyńskiej zatrudniony w kierowanym przez nich Zakładzie Historii w filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku^[5]. Współpracował z Komitetem Obrony Robotników i Komitetem Samoobrony Społecznej „KOR”, w 1980 współzałożył Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” na Wydziale Humanistycznym białostockiej filii UW^[4]. Współzałożyciel (1978) i redaktor naczelny (1982–1994) kwartalnika politycznego „Krytyka”. W 1982 uczelniana komisja weryfikacyjna filii UW w Białymstoku zarzuciła mu współpracę z Radiem Wolna Europa i Centralną Agencją Wywiadowczą. W czerwcu 1985 został wraz z Mirosławą Grabowską i Robertem Mroziewiczem aresztowany i osadzony w areszcie śledczym Warszawa-Mokotów, skąd wyszedł na wolność w listopadzie tego samego roku, po czym śledztwo przeciwko niemu zostało umorzone we wrześniu 1986 na mocy ówczesnej amnestii. W latach 1985–1990 należał do kierownictwa Niezależnej Oficyny Wydawniczej. Wraz z Jackiem Trznadlem i Andrzejem Osęką wydał oświadczenie popierające strajki z 1988.^[4].

Stopień doktora habilitowanego uzyskał w 1990 na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, na podstawie rozprawy: Nacjonalizm ekonomiczny – szansa czy hamulec rozwoju. Przypadek Europy Środkowo-Wschodniej w okresie międzywojennym.

Redaktor naczelny (1990–1999) i dyrektor naczelny (1998–1999) Wydawnictwa Naukowego PWN.

W latach 1989–1990 wchodził w skład Komitetu Obywatelskiego przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie, od lutego do kwietnia 1989 uczestniczył w obradach Okrągłego Stołu w podzespole ds. środków masowego przekazu. W latach 1990–1991 zasiadał w Radzie Krajowej ROAD, następnie działał w Unii Demokratycznej (1991–1994) i Unii Wolności (1994–1997). Od 1993 do 2007 był prezesem zarządu Polskiej Fundacji Spraw Międzynarodowych^[4].

W latach 1991–2013 pracował w Zakładzie Europy Środkowo-Wschodniej Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk. Od 1999 do 2014 kierował Zakładem (później Katedrą) Historii Współczesnej Uniwersytetu w Białymstoku. Był także wykładowcą Collegium Civitas w Warszawie (1997–1998) oraz Katedry Politologii Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania w Białymstoku (2006–2010). W latach 2007–2010 był członkiem Komitetu Nauk Historycznych PAN^[4]. Wśród wypromowanych przez niego doktorów byli Piotr Bajda (2010) i Paweł Kowal (2011)^[6].

Autor książek: Lewiatan a podstawowe zagadnienia ekonomiczno-polityczne Drugiej Rzeczypospolitej (1986), Economic Nationalism and Developement: Central and Eastern Europe between the Two Wars (1997), Transformacja i postkomunizm (z Wojciechem Roszkowskim, 1999).

Został członkiem jury Nagrody Historycznej im. Kazimierza Moczarskiego^[7].

• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2008, za wybitne zasługi w działalności na rzecz przemian demokratycznych w Polsce, za osiągnięcia w podejmowanej z pożytkiem dla kraju pracy zawodowej i społecznej)^[8]
• Krzyż Wolności i Solidarności (2026, za zasługi w działalności na rzecz niepodległości i suwerenności Polski oraz respektowania praw człowieka w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej)^[9]

• Prof. dr hab. Jan Kofman, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2009-05-28] .