Jurandówka

Jurandówka

Budynek od strony zachodniej (2026)
Państwo	Polska
Województwo	śląskie
Miejscowość	Katowice
Adres	ul. Mikołowska 40, 40-066 Katowice
Typ budynku	budynek mieszkalny
Architekt	Jurand Jarecki, Stanisław Kwaśniewicz
Inwestor	Katowicka Spółdzielnia Mieszkaniowa
Wysokość całkowita	38 m
Kondygnacje	12+1
Powierzchnia użytkowa	3836,68 m²
Rozpoczęcie budowy	1960
Ukończenie budowy	1962
Położenie na mapie Katowic Jurandówka
Położenie na mapie Polski Jurandówka
Położenie na mapie województwa śląskiego Jurandówka
50°15′07,9″N 19°00′31,2″E/50,252194 19,008667

Jurandówka^[1][2] – budynek mieszkalny w Katowicach, położony przy ulicy Mikołowskiej 40, powstały w latach 1960–1962 jako część kompleksu budynków usługowo-mieszkaniowych dla Katowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Jego nazwa pochodzi od imienia architekta Juranda Jareckiego, który wspólnie ze Stanisławem Kwaśniewiczem zaprojektował budynek.

Budynek znajduje się przy ulicy Mikołowskiej 40 w Katowicach, u zbiegu z ulicą J. Poniatowskiego, w sąsiedztwie placu ks. kard. A. Hlonda. Położony jest w osi ulicy Mikołowskiej na odcinku nakierowanym w stronę centrum Katowic od strony autostrady A4 (alei Górnośląskiej)^[3][4]. Administracyjnie znajduje się w południowo-zachodniej części dzielnicy Śródmieście^[3].

Stanowi on część zespołu dwóch budynków mieszkalnych, obejmującego także pięciokondygnacyjny blok ciągnący się wzdłuż ulicy J. Poniatowskiego, z lokalami usługowo-handlowymi na parterze^[4]. W sąsiedztwie budynku znajduje się przystanek autobusowy ZTM Katowice Mikołowska^[5] oraz stacja Metroroweru nr 27394^[6].

Budynek Jurandówki powstał jako część zespołu budynków usługowo-mieszkaniowych w Katowicach u zbiegu ulic J. Poniatowskiego i Mikołowskiej, których projekt w 1959 roku opracował Jurand Jarecki wraz ze Stanisławem Kwaśniewiczem z katowickiego Miastoprojektu^[7]. Wygrali oni konkurs architektoniczny na koncepcję zabudowy mieszkaniowej, który ogłosiła pod koniec lat 50. XX wieku Katowicka Spółdzielnia Mieszkaniowa^[4].

Budowę wieżowca rozpoczęto w 1960 roku^[4]. Do sierpnia 1961 roku postawiono trzy piętra budynku^[8], a całość ukończono w 1962 roku^[4] (bądź rok później^[3]). Jurandówka i Haperowiec stały się kolejnymi realizacjami w Katowicach, które wyznaczyły nowy pułap wysokości zabudowy w mieście^[2].

W okresie Polski Ludowej w budynku przy ulicy Mikołowskiej 40 działał m.in. punkt usług szewsko-galanteryjnych (otwarty w 1964 roku)^[9] i sklep ogólnospożywczy^[10].

Jarecki w nagrodę otrzymał mieszkanie na 10 piętrze budynku, gdzie ślepą kuchnię przerobił na swoje biuro^[2]. Poza nim, w Jurandówce zamieszkała m.in. Elżbieta Grodzka-Łopuszyńska, śpiewaczka klasyczna^[11].

W 2009 roku budynek zmodernizowano^[3] – w tym czasie m.in. prowadzono prace przy instalacji przeciwpożarowej i wyremontowano elewacje^[12]. W 2016 roku przy wieżowcu powstały nowe chodniki i schody^[13], a w 2022 roku przeprowadzono docieplenie ścian Jurandówki^[12].

Jest to obiekt trzynastokondygnacyjny (12 kondygnacji nadziemnych i 1 podziemna^[3]), stanowiący lokalną dominantę urbanistyczną^[4] – jego wysokość wynosi 38 m^[14]. Powierzchnia użytkowa Jurandówki wynosi 3836,68 m², a powierzchnia zabudowy 390,71 m²^[3].

Gmach ten posiada charakterystyczny układ otworów okiennych – ciągi pełnowymiarowych okien zestawionych z poziomymi luftami zostały zaburzone co dwie kondygnacje z formie lustrzanego odbicia. Dynamikę obiektu zwiększa także charakterystycznie ukształtowane zadaszenie ostatniej kondygnacji, mieszczącej wspólny strych i suszarnię, a także pionowe wcięcie w północnej i południowej elewacji Jurandówki, co dało efekt rozbicia masywnej bryły^[4].

Budynek po termomodernizacji został pomalowany jednolicie białą farbą – pierwotnie natomiast rytmy elewacji zostały podkreślone farbą i fakturą – pasy międzyokienne były wykończone drobnymi pomarańczowymi płytkami ceramicznymi^[4].

Budynek został tak zaprojektowany, by światło słoneczne od godzin porannych dochodziło do mieszkań, natomiast klatka schodowa jest bardziej zaciemniona^[2]. We wnętrzach zastosowano wyłącznie mieszkania dwupokojowe z kuchniami doświetlonymi pośrednio przez pokój prócz lokali na skrajach budynku, gdzie pomieszczenia kuchenne mają osobne okna^[4]. Według stanu na 31 grudnia 2020 roku, Jurandówka posiada 68 mieszkań, w których mieszkało wówczas 87 osób^[15].

Na parterze Jurandówki znajduje się część handlowo-usługowa – mieści się tam sklep sieci Lewiatan (stan na 2026 roku), a za budynkiem powstały garaże^[2][16]. Budynek jest w zarządzie Katowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej i stanowi część osiedla Śródmieście^[17].

• AnetaA. Borowik AnetaA., Nowe Katowice. Forma i ideologia polskiej architektury powojennej na przykładzie Katowic (1945–1980), wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2019, ISBN 978-83-66018-17-4  (pol.).
• JakubJ. Bródka JakubJ., Katowice. Przewodnik architektoniczny. Architektura po 1945 roku, Berlin: DOM Publishers, 2025, ISBN 978-3-86922-897-6  (pol.).