Haperowiec

Haperowiec
Hapeerowiec; Żyleta; Żyletka; 24-K
Ilustracja
Widok z ulicy Chorzowskiej (2020)
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Miejscowość

Katowice

Adres

ul. Sokolska 33,
40-086 Katowice

Typ budynku

budynek mieszkalny

Styl architektoniczny

brutalizm

Architekt

Jurand Jarecki, Marian Skałkowski

Inwestor

Dyrekcja Inwestycji Miejskich Katowice

Wysokość całkowita

83 m

Wysokość do dachu

80 m

Kondygnacje

24+2

Powierzchnia użytkowa

7 911,76 m²

Rozpoczęcie budowy

1966

Ukończenie budowy

1970

Ważniejsze przebudowy

2008

Właściciel

Katowicka Spółdzielnia Mieszkaniowa

Położenie na mapie Katowic
Mapa konturowa Katowic, u góry znajduje się punkt z opisem „Haperowiec”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Haperowiec”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Haperowiec”
Ziemia50°15′51,6″N 19°01′08,2″E/50,264333 19,018944

Haperowiec (także Hapeerowiec[1][2], Żyleta[3], Żyletka bądź 24-K[4]) – budynek mieszkalny w Katowicach, znajdujący się przy ulicy Sokolskiej 33, na terenie dzielnicy Śródmieście. Powstał w latach 1966–1970 jako część założenia „Śródmieście-Zachód” w stylu brutalistycznym według projektu Juranda Jareckiego i Mariana Skałkowskiego.

Historia

Konstrukcja stalowa Haperowca (1968)

W trakcie projektowania i realizacji założenia urbanistycznego „Śródmieście-Zachód” w centrum Katowic zaistniała idea zaakcentowania przestrzeni poprzez zabudowę wysoką[5], a obiektem takim stał się Haperowiec[4]. Budynek ten, określany w opracowaniach jako „24-K”[5], został zaprojektowany w latach 1965–1967 przez Juranda Jareckiego i Mariana Skałkowskiego[6] z katowickiego „Miastoprojektu”[7], a konstrukcję opracował Czesław Fazan z Mostostalu Zabrze[8]. Inwestorem budynku została Dyrekcja Inwestycji Miejskich Katowice[7].

Budowę budynku rozpoczęto 1966 roku[8][9] (w źródłach pojawiają się też daty 1965[3] bądź 1968[7]) i już na początku napotkano na problemy z powodu wysokiego poziomu wód gruntowych, lecz szybko udało się to rozwiązać[8]. W lipcu tego samego roku budowa była na etapie prowadzenia prac wykopowych pod fundamenty budynku[10].

W marcu 1968 roku Haperowiec był na etapie montażu konstrukcji[11]. Stosunkowo długo zastanawiano się nad wyborem konstrukcji budynku – ostatecznie zdecydowano się na konstrukcję stalową, za którą przemawiały względy techniczne i realizacyjne[9]. Stosowano montaż półblokowy – na dole spawano fragmenty konstrukcji, a następnie za pomocą żurawia podnoszono je na odpowiednią wysokość i montowano[8].

W połowie grudnia 1970 roku trwały prace nad montażem wind, a także prowadzono prace porządkowe w budynku i na terenach wokół niego[12]. Jeszcze w tym samym roku do Haperowca wprowadzili się pierwsi mieszkańcy[13][12][1] (jako daty zakończenia budowy podawane są też daty 1968[14][15] bądź 1969[3][2]).

W chwili powstania Haperowiec był najwyższym budynkiem w województwie katowickim i czwartym pod względem wysokości w Polsce, po wysokościowcach Ściany Wschodniej w Warszawie[4]. Był także pierwszym w Katowicach budynkiem mieszkalnym, którego wysokość przekroczyła 20 pięter[1], przewyższając gmach Urzędu Skarbowego (tzw. „drapacz chmur”)[3].

Nazwa wieżowca pochodzi od skrótu Hutniczego Przedsiębiorstwa Remontowego (HPR) – firmy, która prowadziła budowę i była pierwszym dysponentem mieszkań[7][16].

W 1991 roku Haperowiec stał się formalnie osiedlem, najmniejszym w całej Katowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej[1].

W 2008 roku budynek został poddany termomodernizacji, zmieniono kolor elewacji na szaro-beżowy i zdemontowano ciężkie płyty balkonowe, zastępując je lżejszymi konstrukcjami[7].

Charakterystyka

Górna część Haperowca, z widocznym wcięciem 11. piętra budynku (2011)

Haperowiec położony jest przy ulicy Sokolskiej 33 w Katowicach[17], w granicach dzielnicy Śródmieście, w sąsiedztwie Superjednostki i ulicy Chorzowskiej[18].

Jest to budynek o konstrukcji stalowej spawanej[8] wypełnionej bloczkami PGS o boku 24 cm[1]. Powierzchnia całkowita wysokościowca wynosi 12 148 m²[7], powierzchnia użytkowa 8 329,4 m² (w tym 7 911,76 m² powierzchni mieszkań i 417,64 m² powierzchni lokali handlowo-usługowych, których zaprojektowano sześć[17]), a kubatura 42 261 m³[7].

Wysokość budynku do dachu wynosi 80 m[7][3], a całkowita 83 m[14]. Posiada 24 kondygnacje nadziemne[4][19] oraz dwie kondygnacje fundamentów w formie żelbetowej skrzyni, które pełnią funkcję piwnic[19].

Haperowiec wzniesiono w stylu brutalizmu[20][3]. Jego bryła ma kształt smukłego prostopadłościanu z przewężeniem w połowie wysokości i elewacjach przeprutych loggiami. Pierwotnie budynek utrzymany był w szaro-białej kolorystyce z pomarańczowymi akcentami użytymi w balustradach loggii, wyłożonych płytkami ceramicznymi[21][16].

Składa się łącznie ze 199 lokali mieszkalnych[17], po dziewięć na piętro[7], przeważnie typu M-2 i M-4[8], ze ślepymi kuchniami[7]. Wewnątrz zastosowano układ korytarzowy z klatkami schodowymi w skrajnych partiach[21]. Wieżowiec obsługiwały pierwotnie dwie windy 6-osobowe i jedna 10-osobowa szwedzkiej firmy Asea-Graham[7].

11. piętro stanowi tzw. piętro sanitarne, mieszczące pomieszczenia techniczne z pompami pozwalającymi dostarczyć wodę na ostatnią kondygnację oraz pralnię, suszarnię, salę zebrań i niegdyś świetlicę-przedszkole. Na parterze ulokowano trzy pomieszczenia mieszczące pierwotnie dwa samoobsługowe sklepy ogólnospożywcze oraz kiosk „Ruchu”[21].

Do wykończenia wnętrz zastosowano w pokojach popielate płytki PVC, w kuchniach beżowe, a w łazienkach lastriko. Ściany międzymieszkaniowe wykonano z dwóch cegieł dziurawek, pomiędzy którymi zastosowano papę[1].

Haperowiec stanowi najmniejsze, jednobudynkowe osiedle Katowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej[17]. W 2012 roku budynek zamieszkiwało 309 osób[17].

Galeria

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Bulsa, Grzegorek i Witaszczyk 2013 ↓, s. 206.
  2. 1 2 Syska 2020 ↓, s. 146.
  3. 1 2 3 4 5 6 Katarzyna Pachelska, Gdy "Żyleta" aka Haperowiec górowała nad Katowicami. 24-piętrowy wieżowiec na fotkach z lat 70. [online], www.slazag.pl, 14 października 2023 [dostęp 2026-01-04] (pol.).
  4. 1 2 3 4 Borowik 2019 ↓, s. 172.
  5. 1 2 Borowik 2019 ↓, s. 171.
  6. ↑ Kontny i Caban 2023 ↓, s. 158.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Bulsa, Grzegorek i Witaszczyk 2013 ↓, s. 207.
  8. 1 2 3 4 5 6 Borowik 2019 ↓, s. 173.
  9. 1 2 A jednak wysokościowce, „Trybuna Robotnicza” (305 (7124)), Katowice: Śląskie Wydawnictwo Prasowe RSW "Prasa", 24 grudnia 1966, s. 7 [dostęp 2026-01-05] (pol.).
  10. ↑ Na budowach śródmieścia Katowic, „Trybuna Robotnicza” (175 (6994)), Katowice: Śląskie Wydawnictwo Prasowe RSW "Prasa", 23 lipca 1966, s. 3 [dostęp 2026-01-05] (pol.).
  11. ↑ Anna Jurkiewicz, Lepsza organizacja - wyższa jakość mieszkań, „Trybuna Robotnicza” (70 (7508)), Katowice: Śląskie Wydawnictwo Prasowe RSW "Prasa", 22 marca 1968, s. 1 [dostęp 2026-01-05] (pol.).
  12. 1 2 Nowy akcent urbanistyczny - 24-kondygnacyjny budynek mieszkalny, „Trybuna Robotnicza” (298 (8354)), Katowice: Śląskie Wydawnictwo Prasowe RSW "Prasa", 16 grudnia 1970, s. 5 [dostęp 2026-01-05] (pol.).
  13. ↑ Nowoczesne obiekty w centrum Katowic, „Trybuna Robotnicza” (232 (7979)), Katowice: Śląskie Wydawnictwo Prasowe RSW "Prasa", 30 września 1969, s. 4 [dostęp 2026-01-05] (pol.).
  14. 1 2 Urbanity, Haperowiec Katowice Sokolska 33 [online], www.urbanity.pl [dostęp 2026-01-04] (pol.).
  15. ↑ Przemysław Jedlecki, To był pierwszy taki budynek w Polsce. Zbliżają się jego 50. urodziny, „Gazeta Wyborcza”, katowice.wyborcza.pl, 2 października 2017 [dostęp 2026-01-04] (pol.).
  16. 1 2 Syska 2020 ↓, s. 147.
  17. 1 2 3 4 5 Szandar i Domański 2012 ↓, s. 15.
  18. ↑ Urząd Miasta Katowice, Miejski System Zarządzania-Katowicka Infrastruktura Informacji Przestrzennej [online], emapa.katowice.eu [dostęp 2026-01-05] (pol.).
  19. 1 2 Pierwszy w Polsce 24-piętrowy blok mieszkalny. Powstał 57 lat temu w stolicy Śląska. Oto dumny Haperowiec, „Dziennik Zachodni”, dziennikzachodni.pl, 19 marca 2025 [dostęp 2026-01-04] (pol.).
  20. ↑ Brutalizm nie znaczy brutalny. Na Instagramie połączyli go z kotkami, „Domiporta”, www.domiporta.pl, 9 grudnia 2020 [dostęp 2026-01-04] (pol.).
  21. 1 2 3 Borowik 2019 ↓, s. 174.

Bibliografia

  • Aneta Borowik, Nowe Katowice. Forma i ideologia polskiej architektury powojennej na przykładzie Katowic (1945–1980), wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2019, ISBN 978-83-66018-17-4 (pol.).
  • Michał Bulsa, Grzegorz Grzegorek, Beata Witaszczyk, Domy i gmachy Katowic, Katowice: Wydawnictwo Prasa i Książka, 2013, ISBN 978-83-63780-00-5 (pol.).
  • Irena Kontny, Ewa Caban, Dobra kultury współczesnej w województwie śląskim, [w:] Urbanistyka i architektura, t. 1, Katowice: Regionalny Instytut Kultury im. Wojciecha Korfantego, 2023, ISBN 978-83-67490-28-3 (pol.).
  • Anna Syska, Spodek w Zenicie: przewodnik po architekturze lat 1945–1989 w województwie śląskim, wyd. 1, Warszawa: Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, 2020, ISBN 978-83-956466-1-4 (pol.).
  • Zbigniew Paweł Szandar, Antoni Domański, Katowicka Spółdzielnia Mieszkaniowa: 1957–2012, Katowice: Katowicka Spółdzielnia Mieszkaniowa, 2012 (pol.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.