Karl Philipp Moritz

Karl Philipp Moritz

Data i miejsce urodzenia	15 września 1756 Hameln
Data i miejsce śmierci	26 czerwca 1793 Berlin
Narodowość	niemiecka
Język	niemiecki
Alma Mater	Uniwersytet w Erfurcie
Dziedzina sztuki	literatura
Ważne dzieła
Anton Reiser (powieść)

Karl Philipp Moritz (ur. 15 września 1756 w Hameln, zm. 26 czerwca 1793 w Berlinie) – niemiecki pisarz, pedagog, teoretyk sztuki^[1].

Był synem muzyka wojskowego. Ukończył gimnazjum w Hanowerze. Był najpierw uczniem kapelusznika, wędrownym aktorem^[2]. Ukończył studia teologii w Erfurcie.  Pracował jako nauczyciel w gimnazjum w Berlinie. W latach 1786–1788 przebywał w Rzymie, tam współpracował  z Goethem. Od 1789 pracował jako profesor teorii sztuk pięknych na Uniwersytecie w Berlinie, prowadził wykłady z estetyki, a wśród jego studentów byli m.in. Alexander von Humboldt i Ludwik Tieck. Utworzył jedno z pierwszych czasopism psychologicznych „Magazin für Erfahrungsseelenkunde”. W 1791 został członkiem Pruskiej Akademii Nauk^[3].  Zmarł w Berlinie w wieku 36 lat^[1].

Autor prac na temat teorii sztuki, gramatyki (Deutsche Sprachlehre 1806), filozofii języka, literaturoznawstwa, pedagogiki, psychologii. Jest autorem psychologicznej powieści edukacyjnej opartej na własnej biografii Anton Reiser (1785–1790)^[1].

Miał znaczący wkład do teorii estetyki, głosił autonomię dzieła sztuki, które należy interpretować ze względu na samo dzieło, bez uwzględniania zewnętrznych aspektów, jak jego użyteczność (Über die bildende Nachahmung des Schönen, 1788). Teoria estetyki Moritza była ceniona przez Goethego, Schillera, Jeana Paula. Miała wpływ na twórczość weimarskiej klasyki i wczesnego romantyzmu^[1].

Maurer/Rupp (1974: s. 351 nn.)^[4] wymieniają  zniemczenia wyrazów obcych, które pochodzą od Moritza albo zostały przez niego rozpowszechnione: abscheulich (abominabel), Ackerbau (Agrikultur), Kosten (Depensen), entscheidend (definitiv), ergötzen (amüsieren), erhalten (konservieren), Erweiterung (Amplifikation), freundschaftlich (amikabel), Frühstück (dejeneur), Geburtshilfe (Accouchement), Künstler (Artist), Laufbahn (Karriere), Schauspieler (Akteur), Laufbahn (Karriere), Widersacher (Antagonist), zufällig (akzidentiell)  i. in.^[5]  

• Mitologia starożytnych Greków i Rzymian (wyd. 1820) w bibliotece Polona