Kodeń (gmina)

Kodeń
	gmina wiejska
	Herb
Państwo	Polska
Województwo	lubelskie
Powiat	bialski
TERC	0601062
Siedziba	Kodeń
Wójt	Jerzy Troć
Powierzchnia	150,33 km²
Populacja (31.12.2023); • liczba ludności	; 3360
• gęstość	22,4 os./km²
Nr kierunkowy	83
Kod pocztowy	21-509
Tablice rejestracyjne	LBI
	Adres urzędu:ul. 1 Maja 20; 21-509 Kodeń
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba sołectw	19
Liczba miejscowości	20
	Położenie na mapie województwa;
	51°54′37″N 23°36′06″E/51,910278 23,601667
	Strona internetowa
	Biuletyn Informacji Publicznej

Kodeń – gmina wiejska w województwie lubelskim, w powiecie bialskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie bialskopodlaskim.

Siedziba gminy to Kodeń.

Według danych z 31 grudnia 2023 gminę zamieszkiwało 3360 osób.^[1]

Historia

Gmina Kodeń powstała za Królestwa Polskiego – 13 stycznia 1870^[4] w powiecie bialskim w guberni siedleckiej w związku z utratą praw miejskich przez miasto Kodeń i przekształceniu jego w wiejską gminę Kodeń w granicach dotychczasowego miasta^[5]. W 1912 roku gmina weszła w skład nowo utworzonej guberni chełmskiej^[6].

W okresie międzywojennym gmina weszła w skład woj. lubelskiego i składała się z samego Kodnia. W 1921 roku liczyła 1639 mieszkańców^[7]. Podczas wojny (około 1943) do gminy przyłączono obszar zniesionej gminy Kostomłoty, przez co jednostka terytorialnie bardzo się powiększyła. Po wojnie gmina zachowała przynależność administracyjną. Według stanu z dnia 1 lipca 1952 roku gmina składała się z 13 gromad: Dobratycze, Dobratycze kolonia, Elżbiecin, Kodeń, Kołpin-Ogrodniki, Konty, Kopytów, Kopytów kolonia, Kostomłoty, Kożanówka, Lebiedzew, Murawiec, Okczyn, Zahacie, Zastawek i Żuki^[8].

Jednostka została zniesiona 29 września 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin^[9]. Gminę reaktywowano 1 stycznia 1973 roku w związku z kolejną reformą administracyjną^[10].

Religia

W gminie Kodeń jest największy odsetek liczby wyznawców prawosławia w powiecie bialskim. Na terenie gminy działa 5 parafii (w Dobratyczach, Kodniu, Kopytowie, Kostomłotach i Zabłociu) oraz monaster (w Kostomłotach).

Kultura

Gmina Kodeń jest miejscem lokalizacji dwóch sanktuariów – w Kodniu oraz w Kostomłotach. W Kostomłotach znajduje się jedyna czynna parafia neounicka w Polsce^[11].

Do najważniejszych zabytków gminy należą kościół św. Ducha w Kodniu, renesansowa bazylika św. Anny z XVII wieku oraz cerkiew św. Mikołaja w Zabłociu^[12].

Struktura powierzchni

Według danych z roku 2023^[12] gmina Kodeń ma obszar 150,33 km², w tym:

użytki rolne: 62%
użytki leśne: 29,8%

Gmina stanowi 5,46% powierzchni powiatu.

Demografia

Dane z 31 grudnia 2023:^[1]

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	3360	100	1680	50	1680	50
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	22,4		11,2		11,2

Sołectwa

Dobratycze, Dobromyśl, Elżbiecin, Kąty, Kodeń (sołectwa: Kodeń I, Kodeń II i Kodeń III), Kopytów, Kopytów-Kolonia, Kostomłoty (sołectwa: Kostomłoty I i Kostomłoty II), Kożanówka, Okczyn, Olszanki, Szostaki, Zabłocie, Zabłocie-Kolonia, Zahacie, Zalewsze^[2].

Miejscowości podstawowe bez statusu sołectwa to osady Dobratycze i Kostomłoty oraz kolonie Haczki i Rapcze.

Sąsiednie gminy

Piszczac, Sławatycze, Terespol, Tuczna. Gmina sąsiaduje z Białorusią – sielsowiety Stradecz i Znamienka rejonu brzeskiego.

Przypisy

1 2 3 Raport o stanie gminy Kodeń w 2023. [Urząd Gminy Kodeń]. [dostęp 2024-05-29].
1 2 Strona gminy, sołectwa i sołtysi
↑ Urząd Statystyczny w Lublinie
↑ 1 stycznia 1870 wg kalendarza juliańskiego
↑ Postanowienie z 12 (24) grudnia 1869, ogłoszone 1 (13 stycznia) 1870 (Dziennik Praw, rok 1869, tom 69, nr 239, str. 461)
↑ Ustawa o utworzeniu guberni chełmskiej
↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom IV - Województwo Lubelskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924
↑ Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1 VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa
↑ Dz. U. z 1954 r. Nr 43, poz. 191 (ISAP)
↑ Dz. U. z 1972 r. Nr 49, poz. 312 (ISAP)
↑ Unici [online], kostomloty.com.pl [dostęp 2026-01-15] .
1 2 https://ugkoden.bip.lubelskie.pl/upload/pliki/0plan_ogolny_gminy_koden_-_projekt.pdf

[Raport_o_stanie_gminy_Kodeń_w_2023-1] 1 2 3 Raport o stanie gminy Kodeń w 2023. [Urząd Gminy Kodeń]. [dostęp 2024-05-29].

[sol-2] 1 2 Strona gminy, sołectwa i sołtysi

[us-3] Urząd Statystyczny w Lublinie

[4] 1 stycznia 1870 wg kalendarza juliańskiego

[5] Postanowienie z 12 (24) grudnia 1869, ogłoszone 1 (13 stycznia) 1870 (Dziennik Praw, rok 1869, tom 69, nr 239, str. 461)

[6] Ustawa o utworzeniu guberni chełmskiej

[7] Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom IV - Województwo Lubelskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924

[8] Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1 VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa

[9] Dz. U. z 1954 r. Nr 43, poz. 191 (ISAP)

[10] Dz. U. z 1972 r. Nr 49, poz. 312 (ISAP)

[11] Unici [online], kostomloty.com.pl [dostęp 2026-01-15] .

[:0-12] 1 2 https://ugkoden.bip.lubelskie.pl/upload/pliki/0plan_ogolny_gminy_koden_-_projekt.pdf

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

Wsie	Dobratycze Dobromyśl Elżbiecin Kąty Kodeń Kopytów Kopytów-Kolonia Kostomłoty Kożanówka Okczyn Olszanki Szostaki Zabłocie Zabłocie-Kolonia Zahacie Zalewsze
Kolonie	Haczki Rapcze
Osady	Dobratycze Kostomłoty
Części wsi	Dolina Kodeń Drugi Kodeń Pierwszy Kornac Kot Łęgi Ług Morgi Polemcy Przydatki Sugry Wygnanka Zalewsze

Siedziba powiatu	Biała Podlaska
Miasta	Janów Podlaski Międzyrzec Podlaski Piszczac Terespol
Gminy miejskie	Międzyrzec Podlaski Terespol
Gminy miejsko-wiejskie	Janów Podlaski Piszczac
Gminy wiejskie	Biała Podlaska Drelów Kodeń Konstantynów Leśna Podlaska Łomazy Międzyrzec Podlaski Rokitno Rossosz Sławatycze Sosnówka Terespol Tuczna Wisznice Zalesie

Przynależność wojewódzka	gubernia siedlecka (1867–1912) gubernia chełmska (1912–15) woj. lubelskie (II RP) (1919–39) woj. lubelskie (PRL) (1945–75)
Miasta	Biała (Podlaska) Janów Podlaski (←1932–40) Kodeń (do 1870) Łomazy (do 1870) Piszczac (do 1870) Rossosz (do 1870) Sławatycze (do 1870) Terespol (do 1940 i od 1944)
Gminy wiejskie (1867–1954 i 1973–75)	Biała Podlaska (od 1973) Bohukały (←1932–54) Dobryń (1867–1954) Dubów (1926–1954) Hołowczyce (←1932–54) Huszcza (1867–1874, 1926–43 i 1944–54) Janów Podlaski (1940–54 i od 1973) Kobylany (1867–40 i 1944-54) Kodeń (1870–1954 i od 1973) Konstantynów (od 1973) Kostomłoty (1867–1943) Kościeniewicze (1867–1954) Leśna Podlaska (od 1973) Lubienka (1867–? i 192?–26) Lubienka I (?–192?) Lubienka II (?–192?) Łomazy (1870–1954 i od 1973) Międzyleś (1867–1927) Opole (←1940–44→) Pawłów (←1932–40) Piszczac (1870–18??) Piszczac (19??–1954 i od 1973) Połoski (1867–19??) Rokitno (←1932–54 i od 1973) Rossosz (1870–43 i 1944–54) Sidorki (1867–1954) Sitnik (1867–1954) Sławatycze (1867–1922→ i ←1940–44→) Swory (←1923–54) Terespol (1940–44 i od 1973) Tuczna (1927–54 i od 1973) Wisznice (←1940–44→) Witulin (←1932–54) Zabłocie (1867–1954) Zakanale (←1932–54) Zalesie (od 1973)
Gromady (1954–72)	Berezówka (1954–68) Biała Podlaska (1960–72) Błonie (1954–61) Błotków Duży (1954–72) Bohukały (1969–72) Bubel Stary (1954–59) Burwin (1954–68) Cicibór Duży (1954–72) Dąbrowica Duża (1954–59) Dobratycze (1954–68) Dobrynka (1954–61) Dubów (1954–72) Hołowczyce (1954–55 →) Horoszki Duże (1954–55 →) Huszcza (1954–72) Jabłeczna (1954–59) Janów Podlaski (1954–72) Kijowiec (1954–59) Klonownica (1954–59) Kodeń (1954–72) Komarno (1954–59) Konstantynów nad Bugiem (1954–72) Kopytów (1954–59) Kościeniewicze (1954–68) Kownaty (1954–55 →) Kozły (← 1957) Krzywowólka (1954–72) Leśna Podlaska (1954–72) Litewniki Nowe (1954–55 →) Łobaczew Duży (1954–59) Łomazy (1954–72) Małaszewicze (1962–72) Mazanówka (1954–59) Olszyn (1954–59) Ortel Książęcy (1954–61) Pawłów Nowy (1954–59) Pawłów Stary (1960–68) Piszczac (1954–72) Połoski (1954–61) Pratulin (1954–68) Rokitno (1954–72) Rossosz (1954–72) Sidorki (1954–59) Sitnik (1954–61) Sławacinek Nowy (1962–72) Studzianka (1954–59) Styrzyniec (1954–61) Swory (1954–72) Tuczna (1954–72) Wilczyn (1954–59) Witulin (1954–59) Woskrzenice Duże (1954–61) Wólka Dobryńska (1954–61) Wólka Nosowska (1954–55 →) Zabłocie (1954–72) Zalesie (1954–72)