Lammertal

Lammertal – dolina rzeki Lammer i jej dopływów w Austrii, położona w kraju związkowym Salzburg, głównie w granicach powiatu Hallein (Tennengau). Rozciąga się między masywami Tennengebirge, Dachsteinu i Salzkammergut-Berge. Głównymi miejscowościami doliny są Abtenau, Annaberg im Lammertal i Lungötz, należące do gminy Annaberg-Lungötz^[1][2].

Nazwa doliny pochodzi od rzeki Lammer, która przepływa przez jej zasadniczą część i uchodzi do Salzach w pobliżu Golling an der Salzach. Określenie Lammertal jest stosowane zarówno w znaczeniu geograficznym – dla doliny Lammer i jej bocznych odgałęzień – jak i regionalnym, obejmującym miejscowości położone między Gollingiem, Abtenau, Annabergiem, Lungötz i St. Martin am Tennengebirge^[3][4].

Lammertal tworzy rozczłonkowany system dolinny otaczający od północy, wschodu i południa masyw Tennengebirge. Od północy dolinę ograniczają wzniesienia Salzkammergut-Berge, od wschodu Gosaukamm i pozostała część masywu Dachsteinu, natomiast od południa teren obniża się ku dolinom Fritztal i Ennsu. Dolina stanowi jedno z głównych obszarów stałego osadnictwa w górskiej części Tennengau^[1][2].

Dolny odcinek doliny rozpoczyna się w pobliżu ujścia Lammer do Salzach. Powyżej Scheffau am Tennengebirge rzeka przepływa przez wąski przełom oddzielający podnóża Tennengebirge od południowych krańców Salzkammergut-Berge. W jego obrębie znajduje się Lammerklamm, nazywany także Lammeröfen. Za przełomem dolina rozszerza się, tworząc rozległą kotlinę zajmowaną przez Abtenau i okoliczne miejscowości^[3][5].

W rejonie Abtenau system dolinny rozdziela się. Ku wschodowi odchodzi dolina potoku Rußbach, prowadząca przez Rußbach am Paß Gschütt i przełęcz Gschütt do doliny Gosau i regionu Salzkammergut. Główna część Lammertalu biegnie początkowo na południe przez Annaberg, a następnie na południowy wschód w kierunku Lungötz^[3].

W górnym Lammertalu Lammer przyjmuje m.in. potoki Neubach i Karbach. Powyżej Lungötz dolina przechodzi przez obniżenie w rejonie Schoberbergu. Dalej, w granicach gminy St. Martin am Tennengebirge, znajduje się dział wodny między zlewnią Lammer a zlewnią St. Martinsbachu, który odprowadza wody ku Fritztalowi i Ennsowi^[3][2].

Największą miejscowością środkowej części doliny jest Abtenau, położone w rozszerzeniu określanym jako Kotlina Abtenau (niem. Abtenauer Becken). Jej obszar stanowi główne skupisko osadnictwa i gruntów rolnych w północno-wschodniej części Tennengau^[1].

W górnej części Lammertalu leży Annaberg im Lammertal, będący jednym z dwóch głównych ośrodków gminy Annaberg-Lungötz. Dalej na południe położony jest Lungötz, którego zabudowa rozciąga się po obu stronach Lammer, w obrębie miejscowości ewidencyjnych Gappen i Neubach^[6].

W szerszym znaczeniu regionalnym do Lammertalu zalicza się także Rußbach am Paß Gschütt, St. Martin am Tennengebirge oraz miejscowości należące do gminy Scheffau am Tennengebirge. Granice regionu turystycznego i planistycznego nie pokrywają się w pełni z hydrograficznymi granicami doliny Lammer^[4][1].

Główną arterią komunikacyjną doliny jest droga krajowa B162 Lammertal Straße. Biegnie ona od węzła z Salzachtal Straße w pobliżu Gollingu przez Scheffau, Abtenau, Annaberg i Lungötz, a następnie prowadzi w kierunku St. Martin am Tennengebirge i połączenia z drogami prowadzącymi do Pongau^[7].

W Abtenau od B162 odgałęzia się droga B166 Pass Gschütt Straße, prowadząca doliną Rußbachu przez przełęcz Gschütt do Gosau, Hallstattu i Bad Goisern am Hallstättersee. Układ dróg Lammertalu tworzy połączenie między doliną Salzach, Inneres Salzkammergut oraz północną częścią Pongau^[3].

Przed rozbudową współczesnej sieci drogowej dostęp do Abtenau i górnej części doliny był ograniczony przez skalne zwężenia dolnej Lammer. Naturalne przejścia przez Lammertal, dolinę Rußbachu i obniżenie koło St. Martin stanowiły alternatywę dla przebiegającego doliną Salzach szlaku przez przełęcz Lueg^[1].

Tradycyjnymi podstawami gospodarki doliny były rolnictwo, leśnictwo i sezonowa gospodarka pasterska. Większe powierzchnie gruntów rolnych znajdują się przede wszystkim w Kotlinie Abtenau oraz na łagodniejszych zboczach w rejonie Annabergu i St. Martin. Wyżej położone partie doliny zajmują lasy ochronne, pastwiska górskie i skaliste obszary masywów Tennengebirge i Dachsteinu^[2].

Znaczenie gospodarcze ma również przetwórstwo drewna. Rozwojowi Lungötz pod koniec XIX wieku sprzyjało powstanie miejscowego tartaku, z którego wywodziło się późniejsze przedsiębiorstwo drzewne Kaindl. W dolinie funkcjonują także niewielkie zakłady usługowe i przedsiębiorstwa związane z obsługą ruchu turystycznego^[6].

Lammertal jest obszarem turystyki pieszej, wspinaczkowej i narciarskiej. We wschodniej części doliny znajduje się część ośrodka Dachstein West, obejmującego tereny narciarskie między Annabergiem, Rußbach i Gosau. Mniejsze tereny narciarskie funkcjonują również w Abtenau i St. Martin am Tennengebirge^[8].

Przez dolinę przebiegają długodystansowe szlaki piesze. Trasa europejskiego szlaku E4, Nordalpenweg 01 i fioletowy wariant Via Alpina prowadzą z Gosau przez Gosaukamm i Hofpürglhütte, przecinają górny Lammertal w rejonie Lungötz, a następnie biegną przez Tennengebirge w stronę doliny Salzach. Region przecinają również etapy szlaku Arnoweg^[9].

Do obiektów turystycznych i przyrodniczych należą Lammerklamm oraz położone na zboczach Tennengebirge schroniska i hale pasterskie. Punkty wyjścia na szlaki prowadzące w Tennengebirge znajdują się m.in. w Abtenau i St. Martin, natomiast z Annabergu prowadzą trasy w stronę Gosaukammu, Bischofsmütze i Hofpürglhütte^[4].

Znaczna część otoczenia Lammertalu ma charakter leśny lub wysokogórski. Lasy na stromych zboczach pełnią funkcję ochronną, ograniczając zagrożenia związane z erozją, lawinami, obrywami skalnymi i wezbraniami górskich potoków. W strukturze lasów występują przede wszystkim świerk, jodła, buk i modrzew^[2].

Na południowych stokach Tennengebirge, powyżej części gminy St. Martin noszącej nazwę Lammertal, znajduje się Lammertaler Urwald. Jest to około dziesięciohektarowy kompleks starego lasu jodłowo-świerkowo-bukowego z udziałem modrzewia. Niektóre rosnące tam drzewa osiągają wiek około 300 lat i wysokość przekraczającą 40 m^[10].

Istotnym elementem krajobrazu doliny jest Lammer i jej przełom w pobliżu Scheffau. W wąwozie rzeka przecina wapienne skały na pograniczu Tennengebirge i Salzkammergut-Berge, tworząc skalne ściany, progi i zwężenia koryta. Część przełomu została udostępniona za pomocą pomostów i ścieżek^[5].