Lara Croft: Tomb Raider

Pomysł na sfilmowanie gry pojawił się po premierze Tomb Raider II z 1997^[8.7]. Do siedziby studia Core Design zaczęły spływać kolejne propozycje zekranizowania przygód Lary Croft^[8.7]. Jak tłumaczył Adrian Smith, dyrektor operacyjny w Core Design, studio chciało uniknąć fiaska, jakie przyniosły ekranizacje innych gier komputerowych, takich jak Super Mario Bros., Mortal Kombat czy Street Fighter^[8.7], krytycznie przyjętych przez recenzentów^{[12][13][14][15][16]}. Ostatecznie prawa do realizacji filmu wykupiła w 1997 wytwórnia Paramount Pictures^[8.7], płacąc studiu niecałe 2 mln dol.^[17]. Negocjacje ze studiem prowadzili Lawrence Gordon i Lloyd Levin^[8.7], którzy podjęli się produkcji filmu, nad czym współpracowali z Colinem Wilsonem^[1].

Producentom przedstawiono kilkanaście scenariuszy^[9], wśród nich znalazły się te napisane pod roboczymi tytułami Tomb Raider: Pięta Achillesa czy Tomb Raider: Przygody Lary Croft^[8.8]. Autorami odrzuconych scenariuszy byli: Brent Friedman, Sara Charno, Steven De Souza oraz Mike Werb, Michael Colleary, Patrick Massett i John Zinman^[9]. Początkowo reżyserii filmu podjął się Stephen Herek, jednak na etapie tworzenia scenariusza wycofał się z projektu^[9]. Jego miejsce pod koniec 1999 zajął Simon West, który wcześniej dwukrotnie odrzucił propozycję wyreżyserowania filmu^[8.8]. Reżyser, zakończywszy pracę nad filmem The General’s Daugher^[8.8], wznowił prace nad scenariuszem zaproponowanym przez Massetta i Zinmana, nad czym pracowali też Brandan Braga, Laeta Kalogridis i Paul Attanasio^[9]. Końcowy scenariusz współtworzyli też Sara B. Cooper, Mike Werb i Michael Colleary^[1]. Ze scenariusza wycięto m.in. podwodną walkę Lary Croft z węgorzami^[8.9]. Na potrzeby filmu stworzono nowych przeciwników i przyjaciół Lary, którzy nie występowali w serii gier Tomb Raider^[8.3]. Wytwórnia Paramount Pictures ściśle współpracowała nad filmem ze studiem Core Design^[8.10], które zastrzegło w kontakcie, że bohaterka nie może palić papierosów, przeklinać i pokazywać się nago^[8.11].

Przygotowania do rozpoczęcia zdjęć trwały łącznie 20 tygodni^[8.12]. Budżet filmu wyniósł 115 mln dol.^[4]. Za kostiumy odpowiadała Lindy Hemming^[1], która otrzymała propozycję współpracy przy filmie dwa dni po odebraniu Nagrody Amerykańskiej Nagrody Filmowej za najlepsze kostiumy w Topsy-Turvy^[8.13]. W celu ustalenia szczegółów kostiumowych Hemming po raz pierwszy spotkała się z Angeliną Jolie na 10 tygodni przed rozpoczęciem właściwych zdjęć do filmu^[8.13]. Producentom filmu zależało na naniesieniu drobnych zmian w stroju Lary w porównaniu z grą^[8.11], znaczny wpływ na garderobę postaci miała sama Jolie^[8.13]. Croft oraz pozostałe główne postacie w filmie dysponowały kilkoma różnymi kompletami odzieży w zależności od okoliczności rozgrywanych scen^[8.14].

Scenografię przygotował Kirk Petruccelli, który przed rozpoczęciem pracy na planie współpracował z producentami Lawrence’em Gordonem i Lloydem Levinem nad filmem Superbohaterowie^[8.14]. Pozostałymi scenografami byli m.in. Les Tomkins, John Fenner, Jim Morahan i David Lee^[8.15]. Początkowo rozważano, by akcja sceny w Grobowcu Tańczącego Światła rozgrywała się na Wielkim Murze Chińskim^[8.15], w tym celu chciano zbudować fragment muru, jednak ostatecznie zrezygnowano z tego pomysłu na rzecz realizacji sceny w Kambodży^[8.15]. Scenografię do realizacji tej sceny budowano przez 16 tygodni^[8.15], pracowało przy niej 30 scenografów oraz 300 robotników^[8.15].

Reżyser Simon West zapewniał, że jedyną aktorką, którą widziałby w roli Lary Croft, była Angelina Jolie^[8.16][18]. Wśród aktorek, które producenci rozważali do obsadzenia w głównej roli, znalazły się ponadto m.in. Sandra Bullock^[8.16], Sporty Spice^[8.16], Denise Richards^[8.16], Anna Nicole Smith^[8.16], Catherine Zeta-Jones^[9], Elizabeth Hurley^[9], Ashley Judd^[9], Jennifer Love Hewitt^[9] i Jennifer Lopez^[7]. Angelina Jolie początkowo odrzuciła propozycję^[7][8.17], ostatecznie podjęła się wcielenia w rolę Lary Croft. Głoszono plotki, jakoby zgodziła się na występ w filmie, by zrobić na złość ówczesnemu mężowi, Jonny’emu Lee Millerowi, który miał nie zwracać na nią uwagi, woląc grać w Tomb Raidera^[8.18]. Sama aktorka zaprzeczyła pogłoskom, potwierdzając jednak nieustanne granie męża w grę^[8.18]. Za rolę w filmie Jolie miała otrzymać gażę w wysokości 7 mln dol.^[7]. Na potrzeby realizacji filmu przeszła trzymiesięczne szkolenie, podczas którego wzmacniała kondycję, ćwicząc m.in. boks i gimnastykę^[8.9], a także uczyła się władać bronią^[19]. Ponadto przeszła na dietę wysokobiałkową, nauczyła się mówić z brytyjskim akcentem oraz zdobyła licencję płetwonurka^[8.9]. Po zakończeniu pracy nad filmem uznała rolę Lary Croft za „najtrudniejszą ze wszystkich, które zagrała” ze względu na „niezmienne usposobienie” postaci, odbiegającej od wcześniejszych kreacji aktorskich Jolie^[8.18].

Sceptycznie do przyjęcia roli Manfreda Powella podchodził również Iain Glen^[8.3], który zdecydował się na zagranie w filmie dopiero po udziale w zdjęciach próbnych^[8.3]. Daniel Craig entuzjastycznie podszedł do propozycji zagrania Alexa Westa, tłumacząc chęć występu w filmie byciem fanem gry Tomb Raider^[8.4][8.19]. Rolę lorda Richarda Crofta odegrał Jon Voight, prywatnie ojciec Angeliny Jolie. Aktor przyjął propozycję zagrania w filmie po namowach reżysera, Simona Westa, a także samej Jolie^[8.20]. Odgrywając postać, inspirował się osobowością własnego ojca, Elmera Voighta, oraz starszego brata, Barry’ego Voighta, zawodowego wulkanologa^[8.16].

Grający postać Juliusa Robert Philips przed występem w filmie pracował jako kierowca taksówki, a propozycję udziału w przesłuchaniach otrzymał bezpośrednio od reżysera w lipcu 2000 w trakcie jednego z kursów po West Endzie^[20]. Debiut filmowy na planie produkcji zaliczył Chris Barrie, odtwórca roli Hillary’ego, kamerdynera i służącego Lary, który dotychczas grał jedynie w serialach^[8.21].

Po podpisaniu kontaktu na udział w filmie aktorzy otrzymali od wytwórni zwyczajowy prezent w postaci plecaka z przyborami do surwiwalu, racjami żywnościowymi i kilkoma grami z serii Tomb Raider^[8.21]. Pracujący na planie mieszkańcy Kambodży otrzymywali od produkcji 500 dolarów tygodniowo^[8.22], wśród statystujących znalazło się m.in. 100 mnichów buddyjskich^[21].

Zdjęcia rozpoczęły się 31 lipca 2000^[8.2]. Film kręcono przez kolejne 24 tygodnie^[8.12]. Baza operacyjna ekipy filmowej mieściła się w siedzibie Pinewood Studios w miejscowości Iver Heath w hrabstwie Buckinghamshire^[3]. W jednej z hal studia – 007 Stage – nakręcono sceny w Grobowcu Tańczącego Światła i Świątyni Dziesięciu Tysięcy Cieni^[3]. Scena w Świątyni była pierwszą, którą zrealizowała ekipa^[8.15]. Film kręcono też na terenie królewskiego parku w Windsorze^[22], a także zamku Elveden Hall niedaleko Thetford^[19], Painted Hall w kompleksie Królewskiej Akademii Marynarki Wojennej w Greenwich^[3][8.2], elektrowni Battersea^[3], publicznej szkole średniej dla chłopców Dulwich College^[3] oraz w należącej do markizów Salisbury posiadłości Hatfield House w Hertfordshire^[3].

W listopadzie 2000, po ośmiu miesiącach pracy nad filmem, ekipa rozpoczęła zdjęcia w Kambodży^[8.23]. Film kręcono w parku niedaleko pasma górskiego Phnom Kulen oraz w świątyni Angkor Wat, wcześniej uzyskawszy odpowiednią zgodę na filmowanie wewnątrz budynku^[23] od APSARA, organizacji zajmującej się ochroną dziedzictwa narodowego świątyni^[21]. Pomysłodawcą nakręcenia paru scen do filmu w Kambodży był jeden ze scenografów, Los Tomkins^[8.15]. Dzień zdjęciowy na kambodżańskim planie filmowym kosztował ekipę 30 tys. dolarów^[21]. Część nagrań zrealizowano też na lodowcu niedaleko miasta Höfn na Islandii, gdzie ekipa zamieszkała na czas realizacji zdjęć^[21].

Przy niektórych scenach Angelina Jolie korzystała z usług kaskaderek^[8.13]. Szefem ekipy kaskaderskiej był Simon Crane, który przekazał reżyserowi swoje pomysły na wybrane sceny na trzy miesiące przed rozpoczęciem zdjęć^[8.24].

Za efekty wizualne w filmie odpowiadał Steve Begg^[1] oraz firmy Mill Film i Really Useful^[8.25]. Efekty specjalne w filmie zrealizował Chris Corbould^[1]. Zapytany o najtrudniejszą do zrealizowania scenę, wskazał na moment, w którym Lara Croft znajduje się w Grobowcu Tańczącego Światła i doprowadza do wybuchu budynku^[8.26]. Nagrania sceny trwały dwa miesiące^[8.26].

Muzykę do filmu skomponował Graeme Revell^[1], a kierownikiem muzycznym został Peter Afterman^[1]. Ścieżka dźwiękowa została wydana przez wytwórnię Elektra^[24]. Singlem promującym film była piosenka U2 „Elevation”, do której zrealizowano teledysk w reżyserii Josepha Kahna^[25]. Oprócz tego w ścieżce dźwiękowej do filmu wykorzystano utwory artystów, takich jak Nine Inch Nails, The Chemical Brothers, Outkast, Basement Jaxx czy Missy Elliott^[24].

Promocję filmu promowały marki Taco Bell, Pepsi, Ericsson i Land Rover, które opłaciły akcje sponsoringowe, przeznaczając nań ok. 30–35 mln dolarów^[26]. Land Rover udostępnił twórcom ręcznie wyprodukowany samochód Land Rover Defender^[22].

Przed premierą filmu uruchomiono stronę internetową, na której udostępniono zakulisowe materiały z planu filmowego, w tym niepublikowane wcześniej zdjęcia oraz wywiady z obsadą^[27]. W dniu premiery filmu w Polsce do sprzedaży trafiła specjalna czteroczęściowa składanka nazwana Lara Pack, która składała się z gier: Tomb Raider: Unfinished Business, Tomb Raider II: Golden Mask, Tomb Raider III: Lost Artifact i Tomb Raider: The Last Revelation^[28].

Światową premierę filmu zaplanowano na 15 czerwca 2001^[29]. Wyznaczony termin wymusił na ekipie postprodukcję i opracowanie efektów specjalnych w ciągu pięciu miesięcy^[9].

W maju 2001 pojawiły się plotki o możliwym opóźnieniu premiery filmu z powodu odsunięcia od pracy nad nim montażysty obrazu Simona Westa, który miał nie poradzić sobie z montażem^[30]. Decyzja miała zostać podjęta po jednym z zamkniętych pokazów filmu, na którym produkcja zdobyła nieprzychylne recenzje m.in. z powodu montażu^[31]. Na miejsce montażysty zostali zatrudnieni dwaj inni pracownicy, którzy dokończyli pracę nad produkcją^[32].

Premiera filmu odbyła się na kilka dni przed planowanym terminem, tj. 11 czerwca 2001. W Polsce film został premierowo pokazany 10 sierpnia 2001^[33].

Film został chłodno przyjęty przez krytyków^[32][9], którzy określali produkcję jako „nudną”^[34] i krytykowali m.in. płytką fabułę^[9] i scenariusz^[35]. Patrycja Bieszk z Onet.pl opisała fabułę jako „pogmatwany amalgamat przygód Indiany Jonesa, RoboCopa i Rambo, w wersji pseudofeministycznej”^[10]. Ewelina Nasiadko z serwisu Filmweb uznała film za „sieczkę”, tłumacząc opinię słowami: Zmarnowani aktorzy (o ile akurat mieli szczęście być dobrze dobrani), marne efekty specjalne (przez swój nagminny schematyzm i powielanie niedawno oglądanych na ekranie wątków, nie sprawiające wrażenia „specjalnych”), dialogi, które były napisane chyba wyłącznie w celu „zapchania” dziur w przerwach akcji^[36].

Krytycy docenili występ Angeliny Jolie^[10][9][37].

Pomimo słabych recenzji, film w pierwszym tygodniu po premierze zarobił 48,2 mln dolarów, zapewniając produkcji najlepsze otwarcie w historii ekranizacji gier komputerowych^[34]. W ciągu trzech tygodni po premierze film zarobił ponad 100 mln dolarów^[17]. Do końca roku zapewnił twórcom przychód w wysokości 131 mln dolarów, zajmując 13. miejsce w rankingu filmów, które miały największe wpływy w 2001^[38]. Łącznie film zarobił ponad 274 mln dolarów^[4].